آیه ۲۶ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۲۶ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۹

قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُم مِّنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِن فَوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

کسانی که قبل از ایشان بودند (نیز) از این توطئه‌ها داشتند؛ ولی خداوند به سراغ شالوده (زندگی) آنها رفت؛ و آن را از اساس ویران کرد؛ و سقف از بالا بر سرشان فرو ریخت؛ و عذاب (الهی) از آن جایی که نمی‌دانستند به سراغشان آمد!

معنی کلمات و عبارات
«مَکَرَ»: نیرنگ و توطئه کرده‌اند. «أَتَی اللهُ بُنْیَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ»: خداوند به سراغ شالوده زندگی آنها رفت و از اساس آن را ویران نمود. عذاب خدا به سراغ زیربنای کار آنان می‌رود و تشکیلات ایشان را از اساس به هم می‌زند. می‌توان مضافی را مانند (امر) یا (عذاب) پیش از (الله) محذوف دانست (نگا: انعام / ، حشر / . «الْقَوَاعِدِ»: جمع قاعِدَة، اساس. شالوده. «خَرَّ»: فرو ریخت. فرو افتاد. فرو تپید. «مِنْ حَیْثُ»: از جائی و سوئی که.
نزول
نکات آیه
۱- توطئه و مکر علیه دین، پیشینه اى طولانى دارد. «قد مکر الذین من قبلهم» متعلق مکر در آیه - به قرینه «قالوا أساطیر الأولین» - کتابهاى آسمانى پیشین است که نماد و حاوى معارف دین الهى بوده اند. ۲- اسطوره خواندن و ساختگى دانستن قرآن، مکر و توطئه دشمنان این کتاب آسمانى است. «و إذا قیل لهم ماذا أنزل ربّکم قالوا أسطیر الأولین ... قد مکر الذین من قبلهم» ۳- توطئه کنندگان علیه دین الهى، در داخل خانه هاى خود با فرو ریختن سقف خانه ها بر روى آنان، به هلاکت رسیدند. «قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنینهم من القواعد فخرّ علیهم السقف من فوقهم» ذکر قید «من فوقهم» پس از بیان «فخرّ علیهم السقف» (سقف بر آنها فرو ریخت) با اینکه ریزش سقف همواره از بالاست، مى تواند براى بیان این منظور باشد که آنان در داخل خانه هاى خود، زیر آوار مدفون شدند. ۴- خداوند، تمامى مکرها و توطئه هاى توطئه گران علیه دین را به خود آنان باز گرداند. «قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنینهم من القواعد فخرّ علیهم السقف من فوقهم» احتمال دارد فراز «فأتى الله بنیانهم من القواعد...» بیان تمثیلى باشد نه حقیقى. بنابراین مراد آیه چنین مى شود: آنان تلاشهاى زیاد و بنیان هاى فکرى قوى علیه دین تدارک دیده بودند، ولى خداوند آن بنیان ها را علیه خود آنان به کار گرفت. ۵- خداوند، توطئه گران علیه دین را به گونه اى غافلگیرانه گرفتار عذاب کرد که هیچ گاه به آن گمان نمى بردند. «قد مکر الذین من قبلهم ... و أتهم العذاب من حیث لایشعرون» ۶- هشدار خداوند به افترا زنندگان به قرآن کریم مبنى بر نابودى و هلاکت آنان «و إذا قیل لهم ماذا أنزل ربّکم قالوا أسطیر الأولین ... قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنینهم ... و أتهم العذاب من حیث لایشعرون» ۷- دخالت خداوند در تحولات تاریخ، آن گاه که دشمنان علیه دین توطئه و مکر کنند. «و إذا قیل لهم ماذا أنزل ربّکم قالوا أسطیر الأولین ... قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنینهم ... و أتهم العذاب» ۸- لزوم عبرت گیرى از فرجام شوم توطئه گران علیه دین الهى «قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنینهم ... و أتهم العذاب» اینکه خداوند پس از بیان رفتار مخالفان قرآن به ذکر داستان کسانى مى پردازد که علیه تعالیم آسمانى انبیا توطئه و مکر کردند و به خاطر آن گرفتار عذاب الهى شدند، هشدارى است به سایر انسانها که از آن قضیه عبرت بگیرند. ۹- توطئه گران علیه دین، هیچ گاه گمان نمى کردند که مکرشان علیه دین، دامنگیر خود آنان خواهد شد. «قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنینهم من القواعد ... و أتهم العذاب من حیث لایشعرون» ۱۰- توطئه گران علیه دین الهى، شدیداً مبغوض خداوند مى باشند. * «فأتى الله بنینهم من القواعد» از اینکه خداوند براى بیان کیفیت عذاب توطئه گران علیه دین، به جاى «أتى أمر الله» از «أتى الله» استفاده کرده است، احتمال دارد به منظور یاد شده باشد. ۱۱- توطئه گران، از درک عوامل شکست و ناکامى خود در توطئه علیه دین، عاجزند. «قد مکر الذین من قبلهم ... و أتهم العذاب من حیث لایشعرون»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۲- «عن أبى جعفر(ع) فى قول الله: «فأتى الله بنیانهم من القواعد» قال: کان بیت غدر یجتمعون فیه; [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۲۵۸، ح ۱۹; بحارالأنوار، ج ۱۴، ص ۴۵۸، ح ۱۱.] از امام باقر(ع) روایت شده است که درباره قول خدا «فأتى الله بنیانهم من القواعد» فرمود: آن [بنیان] خانه خیانتى بود که در آن اجتماع مى کردند». ۱۳- «عن ابى جعفر(ع) فى قوله: «قد مکر الذین من قبلهم فأتى الله بنیانهم من القواعد» فخرّ علیهم السقف من فوقهم و أتاهم العذاب من حیث لایشعرون قال: بیت مکرهم أى ماتوا فألقاهم الله فى النار...; [منبع: تفسیر قمى، ج ۱، ص ۳۸۴; نورالثقلین، ج ۳، ص ۵۰، ح ۶۸.] از امام باقر(ع) روایت شده است که درباره قول خدا «... فأتى الله بنیانهم من القواعد...» فرمود: مقصود این است که خدا خانه مکرشان را ویران کرد; یعنى، مردند و خدا آنان را در آتش افکند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
  • هشدار خداوند به اساطیر خوانندگان قران+۱ آیه
  • هشدار خداوند به توطیه گران ضدّ پیامبر(صلی الله علیه واله)از گرفتارشدن به عذابهای نابودکننده+۱ آیه
  • انذار خداوند به مشرکان صدر اسلام، از گرفتارشدن به عذاب استیصال+۱ آیه
  • هشدار خداوند به مشرکان صدر اسلام از گرفتارشدن به عذاب استیصال همچون اقوام گذشته+۴ آیه
  • خداوند، منشا تحوّلات تاریخ بشری+۱ آیه
  • تکرار مخالفت با پیامبران الهی، در طول تاریخ+۳ آیه
  • حرمت مکر و توطیه، علیه حق+۴ آیه
  • حرمت مکر و نیرنگ، علیه حق+۸ آیه
  • ویرانی خانه های مکر و توطیه، از ناحیه خداوند
  • ویرانی خانه های مشرکان مکرپیشه، از جانب خداوند
  • بیان ویرانی خانه های مشرکان حیله گر از سوی خداوند، جهت دلداری پیامبر(صلی الله علیه واله) و تهدید و وعید قومش
  • ذلّت اخرتی مشرکان در قیامت، بعد از هلاکت در دنیا+۱ آیه
  • گرفتاری مشرکان توطیه گر به عذاب خوارکننده و ذلّت بار، در قیامت+۱ آیه
  • فرو ریختن سقف خانه های توطیه کنندگان علیه دین خدا
  • توطیه و حیله ها در برابر خداوند، محکوم به شکست+۱۰ آیه
  • عاجز بودن توطیه گران، از درک عوامل شکست خود، در توطیه علیه توحید+۱ آیه
  • اسطوره خواندن قران درپی دارنده عذاب دنیا و اخرت+۲ آیه
  • بازتاب مکر، کیفر و عذاب مکرکننده ان+۱ آیه
  • مکر و توطیه مشرکان بر ضدّ انبیا و معارف الهی، موجب صدور فرمان بنیان کن الهی، برای در هم کوبیدن بناهای انان
  • افترا به قران با افسانه خواندن ان، موجب تهدید به عذاب ناگهانی از جانب خداوند+۱ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل مکر و نقشه مشرکان+۷ آیه
  • خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله، با تبیین فرجام تکذیبکنندگان و منکران رسالت ان حضرت+۱ آیه
  • حرمت توطیه و مکر و نیرنگ+۸ آیه
  • شکست مکر و نیرنگ مکاران در برابر خدا+۱۰ آیه
  • ناتوانی نیرنگبازان، از جلوگیری عوامل شکست نیرنگ+۱ آیه
  • نابودی توطیهگران با عذاب ناگهانی و استیصال+۳ آیه
  • مکر امّتهای پیشین بر ضدّ پیامبران و مؤمنان، و نابودی انان و برنامههایشان+۱ آیه
  • هلاک شدن نمرود به وسیله فرو ریختن پایهها و سقف کاخش
واژه‌ها