تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لُوطاً إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَ تَأْتُونَ الْفاحِشَةَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ (54) أَ إِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (55) فَما کانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَنْ قالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِکُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ (56) فَأَنْجَيْناهُ وَ أَهْلَهُ إِلاَّ امْرَأَتَهُ قَدَّرْناها مِنَ الْغابِرِينَ (57) وَ أَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (58)
قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِکُونَ (59) أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ ما کانَ لَکُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ (60) أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً وَ جَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً وَ جَعَلَ لَها رَواسِيَ وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ (61)
ترجمه
و فرستاديم لوط را هنگاميکه گفت به قومش آيا ميکنيد کار زشت را با آنکه شما مى‌بينيد
آيا هر آينه شما ميآئيد نزد مردان از روى شهوت بجاى زنان بلکه شما گروهى هستيد که نادانى ميکنيد
پس نبود جواب قومش مگر آنکه گفتند بيرون کنيد آل لوط را از بلد خودتان همانا ايشان مردمانى هستند که ميخواهند پاک باشند
پس رهانيديم او و اهلش را مگر زنش که مقدّر کرديم او را که باشد از بازماندگان
و بارانديم بر آنها بارانى پس بد بود باران بيم داده شدگان
بگو ستايش مر خدا را است و سلام بر بندگانش که برگزيد آيا خدا بهتر است يا آنچه براى او شريک قرار ميدهند
آيا کيست که آفريد آسمانها و زمين را و فرو فرستاد براى شما از آسمان آبى پس رويانيديم بآن باغهاى خرّم نباشد براى شما که برويانيد درخت آنها را آيا معبودى است با خدا بلکه آنهايند گروهى که عدول ميکنند
آيا کيست که گردانيد زمين را قرارگاه و قرار داد در ميانش نهرها و قرار داد برايش کوههاى ثابت و قرار داد ميان دو دريا حائلى آيا خدائى است با خدا بلکه بيشترشان نميدانند.
تفسير
خداوند متعال عطف فرمود بر قصه حضرت صالح قصه حضرت لوط
جلد 4 صفحه 158
پيغمبر را باين تقريب که و فرستاديم لوط را بر قومش به پيغمبرى وقتى که بآنها فرمود بر سبيل انکار که آيا شما مرتکب کار زشت لواط ميشويد با آنکه ميدانيد و مى‌بينيد زشتى و کثافت و خباثت آنرا يا در مرئى و منظر يکديگر اقدام باين عمل ناشايسته مينمائيد و آن عمل ناشايسته که قابل انکار است آنستکه شما از روى شهوت ميآئيد نزد مردان و نميرويد نزد زنان با آنکه خداوند آنها را براى اين عمل خلق فرموده براى شما شما راه را گم کرده و بجهالت و نادانى افتاده‌ايد و پاک را گذارده پليد را اختيار نموده‌ايد و قوم در جواب عاجز مانده ناچار گفتند لوط و کسانش را از بلد خودتان بيرون کنيد که آنها مردمانى هستند که ميخواهند پاک و پاکيزه و منزّه و مقدّس باشند گويا مقصودشان تمسخر و استهزاء بود و خداوند او و کسانش را از ميان آنها بيرون برد و از شرّشان نجات داد و از عذاب خلاص فرمود مگر زن او را که با آنها همدست بود و در ميان آنها باقى ماند و بعذاب گرفتار گرديد و خداوند باران بدى از سنگ بر آنها نازل فرمود که همه هلاک شدند با آنکه قبلا بآن بيم داده شده بودند و شرح اين قضايا مکرر ذکر شده است و بعضى قدرنا بتخفيف قرائت نموده‌اند و براى اداء شکر اين نعمت که غلبه دوستان خدا بر دشمنان او است بحبيب خود دستور فرموده که حمد خدا را بجا آورد و تحيّت و سلام فرمايد بر بندگان برگزيده خدا که اکمل افراد ايشان اهل بيت اطهارند و بعدا فرموده حال ببينيد اى شنوندگان اين قضاياى تاريخى آيا خداى يگانه بهتر است براى ستايش و پرستش يا بتهاى بى شعور بى کاره که قادر بر هيچ امرى نيستند و نتوانستند پرستش کنندگان خود را از عذاب خدا نجات دهند و تشرکون بتاء نيز قرائت شده و بنابراين خطاب بمشرکين مکه است که براى الزام آنها ذکر شده و نيز فرموده آيا کسيکه آسمانها و زمين پر وسعت و نعمت را خلق فرموده و باران رحمتش را از آسمان بر شما فرود آورده و بوستانهاى خرّم خوش منظر با بهجت و طراوت را بآن براى شما ايجاد و احداث فرموده که شما هيچ يک درخت از آنرا نمى‌توانيد بخودى خود برويانيد آيا ميشود با چنين خدائى خداى ديگرى باشد با آنکه واضح است که همه کار يک مدير و لوازم يک اداره است بلکه معلوم است که اهل شرک عدول نمودند از حق بباطل آيا
جلد 4 صفحه 159
کسيکه زمين را قابل سکونت و قرارگاه بنى آدم قرار داد و وسائل معيشت آنها را در آن فراهم فرمود بجريان نهرها در خلال و جوانب و اطراف آن و احداث کوههاى بلند براى سنگينى و آرامى زمين و استخراج معادن و جريان آب و امثال اين منافع و قرار داد ميان دو دريا و مجمع دو آب شور و شيرين مانع و حائل که مخلوط بيکديگر نميشوند و شما آنرا مشاهده ميکنيد چنانچه در سوره فرقان گذشت آيا چنين خدائى شريک دارد و چنين قدرتى محتاج بکمک است و سزاوار است که جمادات را با او شريک در پرستش قرار داد البته بيشتر کسانى که مشرک ميباشند نميدانند ادلّه توحيد را و از اين معانى غافلند و بعضى هم از باب تعصّب و عناد بکفر و الحاد تشبّث نموده‌اند و عدول از غيبت بتکلم در فأنبتنا براى تأکيد اختصاص فعل است بذات احديّت و لذا بعدا صريحا از غير نفى فرموده است.