سوره بلد(البلد)، آیه ۱۰ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۴
معنی کلمات و عبارات
«النَّجْدَیْنِ»: دو راه واضح و آشکار. مراد راه خیر و شرّ است که کاملاً برای عقل انسان نمایان است (نگا: انسان / شمس / . دو برجستگی. مراد دو پستان است (نگا: قاموس، زادالّمسیر).
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، راه هاى نیک و بد را به انسان ها شناسانده است. «و هدینه النجدین»
«نَجْد» به معناى راه آشکارى است که در ارتفاع باشد.(قاموس)
۲ - راه نیک و بد، هر دو برجسته و آشکار و پیمودن هر یک، داراى دشوارى هایى خاص است. «و هدینه النجدین»
قرار داشتن راه خیر و شر در ارتفاعات، کنایه از آشکار بودن آن براى همگان و نیز صعب العبور بودن آن است. دشوارى راه خیر، ممکن است به لحاظ ویژگى هاى خود آن و دشوارى راه شرّ به لحاظ عواقب آن باشد.
۳ - خداوند، به راه خیر و شرّ و رهروان هر یک، آگاه است. «و هدینه النجدین»
اسناد هدایت به خداوند در «هدینا» - با توجّه به «أیحسب أن لم یره أحد» در آیات پیشین - بیانگر آن است که چون خداوند راه خیر و شرّ را به دیگران شناسانده است; پس خود به آن آگاه است و رهروان آنان بر او مشتبه نمى شوند تا مدعیان حقیقىِ انفاق را، از غیر آنهاتشخیص ندهد.
۴ - آگاهى دقیق خداوند از راه هاى خیر و شرّ، دلیل مخفى نبودن اهداف مدعیان انفاق، بر او است. «یقول أهلکت مالاً ... و هدینه النجدین»
۵ - انسان، موجودى مختار و توانا بر حرکت در راه خیر یا شر و داراى ابزار لازم آن «ألم نجعل له ... و هدینه النجدین»
بیان برخوردارى انسان از چشم و زبان - پیش از اشاره به آشناسازى او با راه هاى خیر و شرّ - به منظور اتمام حجت بر او است که براى شناخت راه صحیح و انتخاب آن، ابزار لازم در اختیار او نهاده شده است.
۶ - شناخت راه هاى نیک و بد، نعمتى الهى و غفلت از آن، شگفت آور و ملامت بار است. «ألم نجعل ... و هدینه النجدین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۸–۱۶ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۸–۱۶ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۸–۱۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۸–۱۰
روایات و احادیث
۷ - «عن حمزة بن محمّد عن أبى عبداللّه(ع) قال: سألته عن قول اللّه عزّوجلّ «و هدیناه النجدین» قال: نجد الخیر و الشرّ; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۶۳، ح ۴; نورالثقلین، ج ۵، ص ۵۸۱- ، ح ۱۵.] حمزة بن محمد گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و هدیناه النجدین» سؤال کرد، فرمود: مراد راه خیر و شرّ است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آزادی انتخابانتخاب خیرانتخاب شراهداف مدعیان انفاقتعلیم بدیتعلیم نیکیدلایل نظارت خداراه خیرراه شرسختی بدیسختی نیکینعمت شناخت بدینعمت شناخت نیکیوضوح بدیوضوح نیکیسرزنش غفلت از نعمتهای خداشگفتی غفلت از نعمتهای خدادلایل علم غیب خدااحاطه علمی خداوسعت علم خداتعالیم خدااختیار انساننعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- انسان، برخوردار از عقل عملی و قدرت تشخیص خوبیها از بدیها+۳ آیه
- هدایت انسانها به دست خداوند+۴ آیه
- تشبیه راه خیر، به گردنه و راه سخت و دشوار، در کوهستان+۲ آیه
- هدایت انسان به راه خیر و شر، مورد پرسش خدا برای اقرار او به نقش خدا+۳ آیه
- الهام تکوینی خیر و شرّ به انسان، از سوی خدا+۱ آیه
- توانایی انسان بر انتخاب خیر و شرّ+۳ آیه
- برخورداری انسان، از ابزار شناخت خیر و شرّ+۴ آیه
- شناخت راههای خیر و شرّ، نعمت الهی برای انسان+۱ آیه
- گرایش انسان به شرّ و بدی، همچون گرایش به خیر و خوبی+۵ آیه
- انسان، برخوردار از عقل عملی و قدرت تشخیص خوبیها از بدیها+۱ آیه
- غرور و خودپسندی، مایه غفلت از خدا+۷ آیه
- توجّه به نعمتهای الهی، مانع خودپسندی و غرور+۲ آیه
- غفلت از خداوند و عطایای او، عامل توهّم قدرت مطلق، برای خویشتن+۶ آیه