تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
لَمْ يَکُنِ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ وَ الْمُشْرِکِينَ مُنْفَکِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ «1» رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً «2» فِيها کُتُبٌ قَيِّمَةٌ «3» وَ ما تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ «4»
وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤْتُوا الزَّکاةَ وَ ذلِکَ دِينُ الْقَيِّمَةِ «5» إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ وَ الْمُشْرِکِينَ فِي نارِ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ «6» إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ «7» جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِکَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ «8»
ترجمه
نبودند آنانکه کافر شدند از اهل کتاب و بت پرستان منفکّ از دين خودشان تا آنکه بيايد آنها را دليل روشنى
و آن پيغمبرى باشد از جانب خداوند که تلاوت نمايد صحيفه‌هاى پاکيزه را
که در آنها نوشته‌هائى است راست و درست
و متفرّق نشدند آنانکه داده شدند کتاب را مگر بعد از آنکه آمد آنها را دليل روشنى
و مأمور نشدند مگر آنکه پرستش نمايند خدا را با آنکه خالص کنندگان باشند براى او کيش خويش را و حق جويان باشند و برپا دارند نماز را و بدهند زکوة را و اين کيش ملت راست و درست است
همانا آنانکه کافر شدند از اهل کتاب و بت پرستان در آتش جهنّم ميباشند با آنکه مخلّدند در آن آن گروه آنان بدترين خلقند
همانا آنانکه گرويدند و بجا آوردند کارهاى شايسته را آن جماعت ايشان بهترين خلقند
پاداش آنان نزد پروردگارشان بهشت‌هاى اقامت دائمى است که جارى ميشود در زمين آنها نهرها جاودانيانند در آن هميشه خشنود شد خدا از ايشان و خشنود شوند از او آن براى کسى است که ترسيد از پروردگار خود.
تفسير
خداوند متعال در اين سوره شريفه بنابر نقل بعضى اشاره فرموده بقرار
جلد 5 صفحه 417
دادى که بين اهل کتاب که مسلّم از آن يهود و نصارى ميباشند و بت پرستان واقع شده بود قبل از ظهور اسلام که هر يک از آن فرق بدين خودشان باقى باشند تا پيغمبرى که يهود و نصارى ميگفتند در تورية و انجيل بشارت بآمدن آن داده شده با ذکر علامات بيايد و آن حجّت واضحى باشد بر بطلان دين آنها و لذا ميفرمايد نبودند کفّار اهل کتاب و بت پرستان منفکّ و متفرّق از يکديگر بلکه بودند متّفق و متّحد در بقاء بر دينشان تا بيايد آنها را دليل واضحى که آن پيغمبرى است از جانب خدا که تلاوت مينمايد مضامين کتب سماوى را که پاک است از باطل و دروغ و دست ناپاک بآن نميرسد و در آن کتب مطالبى مکتوب شده که راست و درست و عدل و قويم و مستقيم است و چون خداوند پيغمبر آخر الزمان را مبعوث برسالت فرمود اهل کتاب هم که حجّت از طرف خداوند بر آنها تمام شده بود براى آنکه علائم و اوصافى را که خداوند در کتب آنها براى آن پيغمبر ذکر فرموده بود در آن حضرت مشاهده نمودند در نبوّت او اختلاف نمودند و متفرّق شدند از يکديگر بعضى ايمان آوردند و قبول اسلام نمودند و بعضى بحال کفر باقى ماندند با آنکه امر نفرموده بود آن پيغمبر از جانب خداوند بآنها مگر آنکه پرستش نمايند خداى يگانه را در حاليکه خالص نموده باشند دين خودشان را براى او از شرک و بت پرستى و مايل شده باشند از اديان باطله بدين حقّ اسلام و برپا دارند نماز را و بدهند زکوة مالشان را و اين دين که توحيد خداوند و اخلاص عبادت براى او است دين ملت راست و درست و شريعت حقّه الهيّه و کتب سماويّه است که تمام انبيا براى ترويج آن آمده‌اند چون قيّمه صفت ملّت يا شريعت يا کتب است که حذف شده همانا آنانکه کافر شدند از اهل کتاب و بت پرستان و کسانيکه مرتدّ شدند از حکم قرآن و کافر شدند و مخالفت نمودند با امير المؤمنين عليه السّلام چنانچه قمّى ره نقل نموده جايگاه آنها در آتش جهنّم است و هميشه در آن خواهند بود و آن گروه بدترين خلق خدايند و همانا آنانکه ايمان آوردند بخدا و پيغمبر و امام زمان و روز جزا و اعمال صالحه بجا آوردند آن گروه بهترين خلق خدايند و قمّى ره نقل نموده که در شأن آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شد و در امالى از جابر بن عبد اللّه نقل نموده که
جلد 5 صفحه 418
ما نزد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوديم پس آمد على بن ابى طالب عليه السّلام و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود آمد نزد شما برادر من پس متوجه بکعبه شد و بدست اشاره نمود و فرمود قسم بخدائى که جان من در دست قدرت او است همانا اين و شيعيان او کاميابانند در روز قيامت پس فرمود همانا او اول مؤمن از شما است بمن و وفا کننده‌ترين شما است بعهد خدا و نيکو- ترين قيام کنندگان شما است بامر خدا و عادل‌ترين شما است در رعيّت و برترين شما است براستى و درستى و بزرگترين شما است نزد خداوند در مزيّت پس نازل شد ان الّذين آمنوا و عملوا الصالحات اولئک هم خير البرّيه و بعد از اين هر وقت على عليه السّلام مى‌آمد اصحاب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميگفتند آمد خير البريّه و در چند روايت ديگر از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين آيه با امير المؤمنين عليه السّلام و شيعيان آن حضرت تطبيق شده و در محاسن از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که آنها شيعيان ما اهل بيتند و خداوند ميفرمايد جزاى ايشان نزد پروردگارشان بهشت‌هاى اقامت دائمى است که جارى ميشود در آنها نهرها مخلّدند در آنها هميشه خشنود شد خدا از آنان بعقائد و اعمالشان و خشنود شدند ايشان از خدا بپاداش و نعيم جاودان اين خشنودى براى کسى است که ترسيد از پروردگار خود در دنيا و آن موجب شد که بوظايف بندگى قيام نمود و موجبات خشنودى خدا و خود را فراهم کرد و در روايت کافى از امام صادق عليه السّلام نيل باين مقام که خشنودى بنده از خدا و خشنودى خدا از او است و وصول ببهشت در برزخ و قيامت با هر گونه اعزاز و کرامت بشيعيان وعده داده شده است در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که هر کس سوره لم يکن را قرائت نمايد از شرک برى و داخل در دين محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميشود و خداوند او را مؤمن مبعوث و حسابش را آسان خواهد فرمود.
جلد 5 صفحه 419