سوره بینه(البينة)، آیه ۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۸
لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنفَكِّينَ حَتَّىٰ تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ
کافران از اهل کتاب و مشرکان (میگفتند:) دست از آیین خود برنمیدارند تا دلیل روشنی برای آنها بیاید،
معنی کلمات و عبارات
«الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ»: مراد همه کسانی است که از پیروان انبیاء بوده ولیکن بر اثر فاصله زیاد زمانی از آئین آسمانی منحرف شدهاند و به کفر و شرک افتادهاند. واژه (مِنْ) برای بیان است. «الْمُشْرِکِینَ»: مراد همه کسانی است که بت یا آتش و مانند اینها را پرستیدهاند و کتاب الهی هم نداشتهاند. «مُنفَکِّینَ»: به حال خود رهاشدگان (نگا: المصحف المیسّر). یعنی کسانی که خدا پیغمبری برای ایشان نفرستاده باشد و به سوی حق و حقیقت رهنمودشان نکرده باشد. «حَتّی تَأْتِیَهُمُ الْبَیِّنَةُ»: تا زمانی که حجّت بدیشان برسد. مگر این که حجّت بدیشان برسد. یعنی حتماً خدا پیغمبری را برای آنان میفرستد و بدین وسیله با ایشان اتمام حجّت میکند (نگا: طه / و . «الْبَیِّنَةُ»: حجّت و برهان. در اینجا مراد پیغمبری از پیغمبرانی است که مشعل آئین آسمانی را فرا راه کاروان بشری میدارد (نگا: المصحف المیسّر. پرتوی از قرآن).
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - کافران، چه اهل کتاب باشند و چه مشرک، بدون اتمام حجت رها نخواهند شد. «لم یکن الذین کفروا من أهل الکتب و المشرکین منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
«منفکّ»، به معناى منفصل است. مفاد آیه شریفه، کنار نبودن کافران از قانون فراگیر «اتمام حجت» و «آمدن بیّنه» است.
۲ - اتمام حجت بر تمام کافران (یهود، نصارا، مجوس و مشرکان) و رساندن برهان آشکار به آنان، سنتى الهى است. «لم یکن ... منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
۳ - کافران، پس از ابلاغ برهان آشکار و رسیدن پیام اسلام به آنان، به حال خود رها خواهند شد. «لم یکن ... منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
قید «حتّى تأتیهم البیّنة» مفهومى دارد که برداشت یاد شده، ناظر به آن است.
۴ - منکران اسلام - چه از اهل کتاب باشند و چه مشرک - کافراند. «الذین کفروا من أهل الکتب و المشرکین»
حرف «من» براى تبیین است و مصداق «الذین کفروا» را، اهل کتاب و مشرکان معرفى کرده است.
۵ - همسویى اهل کتاب، با مشرکان در عصر بعثت، در امتناع از پذیرش اسلام «الذین کفروا من أهل الکتب و المشرکین»
۶ - اهل کتاب و مشرکانى که اسلام را نپذیرفتند، کسانى بودند که از پذیرش هر برهان روشنى سرباز مى زدند. «لم یکن ... منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
در برداشت یاد شده، «منفکّین» به معناى «منفکّین عن الکفر» دانسته شده است. «تأتیهم البیّنة» - به تقدیر «أن» مصدریه - با «اتیان البیّنة» مرادف است و عبارت «حتّى اتیان البیّنة» را مى توان به معناى «حتّى وقت اتیان البیّنة» یا «حتّى باتیان البیّنة» دانست. در این صورت، تقدیر کلام چنین مى شود: «لم یکن ... منفکّین فى وقت من الأوقات حتّى وقت اتیان البیّنة» یا «لم یکن ... منفکّین بأىّ طریق حتّى باتیان البیّنة».
۷ - استوار ماندن بر عقیده خویش تا دستیابى به برهانى آشکار برخلاف آن، ادعاى کافران عصر بعثت، پیش از ظهور اسلام «لم یکن ... منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
در صورتى که مراد از انفکاک، دست کشیدن از کفر باشد، احتمال مى رود که آیه شریفه در صدد نقل ادعاى کافران و توبیخ آنها باشد; یعنى، این کافران که مى گفتند: ما تا آمدن بیّنه، از عقاید خویش دست بر نمى داریم، حال که بیّنه آمده است چرا بر آن عقیده باقى مانده اند؟!
۸ - گروهى از یهود و نصارا و مشرکان در عصر بعثت، اسلام را نپذیرفته و خود را همچنان در انتظار دستیابى به برهان آشکار قلمداد مى کردند. «لم یکن الذین کفروا من أهل الکتب و المشرکین منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
حرف «من»، ممکن است براى تبعیض باشد.
۹ - اهل کتاب و مشرکان، خود را در انتظارِ رسیدن برهانى مشخص و داراى نشانه، قلمداد مى کردند. «حتّى تأتیهم البیّنة»
حرف «ال» در «البیّنة»، عهد ذهنى و اشاره به معروف بودن بینه نزد کسانى است که ادعاى انتظار آن را دارند.
۱۰ - کفر اهل کتاب، نکوهیده تر از کفر مشرکان است. «الذین کفروا من أهل الکتب و المشرکین»
تقدیم اهل کتاب بر مشرکان در توبیخ بر کفر، بیانگر برداشت یاد شده است.
۱۱ - اهل کتاب در عصر جاهلیت، بیش از مشرکان خود را در انتظار آمدن «بینه» جلوه مى دادند. «من أهل الکتب و المشرکین»
تقدیم اهل کتاب بر مشرکان - با این که کفر آنها در مرتبه اى ضعیف تر از کفر مشرکان مى باشد - ممکن است به این جهت باشد که ادعاى «انفکاک ناپذیرى از کفر تا مشاهده بیّنه» نخست از آنان سرزده و چه بسا مشرکان تحت تأثیر آنها، چنین انتظارى از خود نشان مى دادند.
۱۲ - ادعاى نبودن برهانى روشن بر حقانیت اسلام، بهانه اهل کتاب و مشرکان، در امتناع از پذیرش آن «لم یکن الذین کفروا... منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
۱۳ - برخى از اهل کتاب و مشرکان، پس از مشاهده برهان حقانیت اسلام، با کفرورزى به آن، راه خویش را از دیگر هم کیشان خویش جدا کردند. «لم یکن الذین کفروا من أهل الکتب و المشرکین منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
این برداشت، بر چهار نکته استوار است: ۱. مراد از «الذین کفروا» کسانى اند که پس از ظهور اسلام، به آن کافر شدند; ۲. حرف «من» در «من أهل الکتاب و المشرکین» براى تبعیض است; ۳. تعبیر «منفکّین» ناظر به جدا شدن کافران، از دیگر اهل کتاب و مشرکانى است که به اسلام گرویده اند; ۴. آیه شریفه در مقام توبیخ کسانى است که به رغم پیدایش «بیّنه»، خود را از صف عموم گروندگان به اسلام جدا کرده اند.
۱۴ - سرپیچى کافرانِ اهل کتاب و مشرکان، از پذیرش اسلام و انشعاب از مجموعه گروندگان به آن پس از ظهور «بیّنه»، رفتارى نکوهیده و شگفت «لم یکن الذین کفروا... منفکّین حتّى تأتیهم البیّنة»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اتمام حجت با اهل کتاباتمام حجت با مجوساتمام حجت با مسیحیاناتمام حجت با یهودادعای استقامت بر عقیدهاعراض از قبول برهان آشکارانتظار برهان آشکارسرزنش عصیان اهل کتابسرزنش عصیان مشرکانعصیان مشرکان مقارن بعثتهماهنگی اهل کتاب با مشرکانکفر مسیحیان صدراسلامکفر یهود صدراسلامبهانه جویی اهل کتاباتمام حجت با مشرکانادعاهای کافران صدراسلامآثار اتمام حجت با کافرانسرزنش کفر اهل کتابشگفتی عصیان اهل کتابشگفتی عصیان مشرکانکفر مکذبان اسلامکفر به اسلاماعراض اهل کتابلجاجت اهل کتابادعاهای اهل کتاباتمام حجت با کافرانادعاهای مشرکانکفر مشرکان صدراسلاماعراض از کافرانلجاجت مشرکانبهانه جویی مشرکانحقانیت اسلامکفر مشرکانکفر اهل کتابسنتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
- بعثت پیامبر اسلام و بیان حقایق و ایات از سوی او، اتمام حجّتی از سوی خدا بر اهلکتاب+۵ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خدا بر اهلکتاب+۵ آیه
- همسویی اهلکتاب با مشرکان در مخالفت با پیامهای روشن الهی
- گروهی از اهلکتاب، مردمی لجوج و حقناپذیر+۲ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، تلاوتکننده ایات قران برای اهلکتاب+۱ آیه
- تلاوت ایات قران برای مشرکان، از جانب پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- دعوت شدن اهلکتاب به توحید، از سوی خدا+۱ آیه
- دعوت شدن مشرکان به توحید، از جانب خداوند+۱ آیه
- حرمت اختلاف در دین+۲ آیه
- توجّه به سابقه دار بودن امتناع کفرپیشگان از پذیرش فرستادگان الهی و کتابهای اسمانی، موجب دلداری پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- خودداری کافران از اهل کتاب، از پرداخت زکات+۲ آیه
- کافران تارک زکات، در زمره شرّترین و بدترین موجودات+۳ آیه
- مشرکان تارک زکات، از جمله شرّترین و بدترین موجودات+۳ آیه
- خودداری مشرکان و اهل کتاب از پرداخت زکات، از موجبات قرار گرفتن انان در زمره بدترین مردمان+۲ آیه
- اتمام حجّت بر کافران از اهل کتاب و مشرکان، با رساندن برهان اشکار به انان، سنّتی الهی
- همسویی مشرکان با اهل کتاب، در مخالفت با پیامهای روشن الهی
- مشرکان، مامور توحید و پرستش خدای یگانه+۱ آیه
- ادّعای نبودن برهانی روشن بر حقّانیّت اسلام، بهانه مشرکان در امتناع از پذیرش ان
- مشرکان، مکلّف به عبادات واجب و احکام خدا+۴ آیه
- دعوت شدن مشرکان به توحید+۱ آیه
- مشرکان، در شمار کافران+۱ آیه
- مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۲ آیه
- حق ناپذیری و لجاجت مشرکان، در عقیده شرک الود خویش
- ماموریّت مشرکان به پرداخت زکات+۲ آیه
- سرپیچی مشرکان، از پرداخت زکات+۳ آیه
- موظف بودن مشرکان به برپایی نماز+۱ آیه
- قران، دارای حرمت و عظمت، در پیشگاه خداوند+۳ آیه
- قران، کتابی معتدل و به دور از هر گونه افراط و تفریط+۳ آیه
- قران، بیّنه و دلیل روشن پروردگار برای همه مردم+۱ آیه
- صحف مطهره، از نامهای قران+۱ آیه
- قران، کتابی قیّم و قیام کننده به مصالح انسانها+۳ آیه
- مطهّره، از اوصاف قران+۴ آیه
- کافران، مکلّف به اجرای تکالیف الهی+۲ آیه
- کافران، مکلّف به پذیرش اسلام+۴ آیه
- پذیرفته نشدن اسلام از سوی مشرکان و سرباز زدن انها از پذیرفتن هرگونه برهان روشن
- اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر اهلکتاب+۳ آیه
- تلاوت ایات قران، برای اهلکتاب، از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- اقامه شدن برهان بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و اله، برای مشرکان و اهلکتاب+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به اتمامحجّت بر مردم+۲ آیه
- ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۱ آیه
- سرزنش اهل کتاب به دلیل کفر انان نسبت به پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- کفرپیشگان نصارا، از شرورترین جنبندگان روی زمین+۱ آیه
- موظّف بودن مشرکان به برپایی نماز+۲ آیه
- اتمامحجّت بر یهود، با بیان براهین و دلایل اشکار برای انان