سوره حج(الحج)، آیه ۱۱ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۳
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَ بِهِ وَ إِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةَ ذٰلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ
بعضی از مردم خدا را تنها با زبان میپرستند (و ایمان قلبیشان بسیار ضعیف است)؛ همین که (دنیا به آنها رو کند و نفع و) خیری به آنان برسد، حالت اطمینان پیدا میکنند؛ اما اگر مصیبتی برای امتحان به آنها برسد، دگرگون میشوند (و به کفر رومیآورند)! (به این ترتیب) هم دنیا را از دست دادهاند، و هم آخرت را؛ و این همان خسران و زیان آشکار است!
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱
روایات و احادیث
۱۱- «عن أبى جعفر(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ «و من الناس من یعبد اللّه على حرف فإن أصابه خیر إطمأنّ به و إن أصابته فتنة إنقلب على وجهه خسر الدنیا و الآخرة» قال زرارة: سألت عنها أبا جعفر(ع) فقال: هولاء قوم عبدوا اللّه و خلعوا عبادة من یعبد من دون اللّه و شکّوا فى محمد(ص) و ما جاء به فتکلّموا بالإسلام و شهدوا أن لا إله إلاّ اللّه و أنّ محمدآ رسول اللّه و أقرّوا بالقرآن و هم فى ذلک شاکّون فى محمد(ص) و ماجاء به ولیسوا شکّاکاً فى اللّه قال اللّه عزّوجلّ: «و من الناس من یعبد اللّه على حرف» یعنى على شکّ فى محمد(ص) و ما جاء به «فإن أصابه خیر» یعنى عافیة فى نفسه و ماله و ولده «إطمأنّ به» و رضى به «و إن أصابه فتنة» یعنى بلاء فى جسده أو ماله تطیّر و کره المقام على الإقرار بالنبى(ص) فرجع إلى الوقوف و الشکّ فنصب العداوة للّه و لرسوله و الجحود بالنبى و ما جاء به; از امام باقر(ع) روایت شده است که در پاسخ سؤال زراره از سخن خداوند: «و من الناس من یعبد اللّه على حرف...» فرمود: آنان قومى خداپرست بودند که غیر از خدا، معبودى را پرستش نکردند; ولى در باره حضرت محمد(ص) و آنچه او آورده، شک کردند. پس با زبان، اقرار به اسلام کردند و شهادت به وحدانیت خدا و رسالت پیامبر(ص) دادند و به قرآن اعتراف کردند; ولى در عین حال آنان درباره محمد(ص) و آنچه او آورده بود، در حال شک بودند; با آن که در باره خداوند شکى نداشتند. خداوند عزّوجلّ فرمود: «و من الناس من یعبد اللّه على حرف»; یعنى، در باره محمد(ص) و آنچه او آورده بود، شک داشتند: «فإن أصابه خیر»; یعنى، عافیت در جان و مال و فرزند و «إطمأنّ به»[یعنى] به آن راضى مى شدند. «و إن أصابته فتنة»; یعنى، بلایى در جان یا مال آنان[ مى رسید، آن بلا را ]به فال بد مى گرفتند و اقرار به نبوت حضرت محمد(ص) را ناخوشایند مى داشتند. پس حالت توقف و شک پیدا کردند و راه دشمنى با خدا و رسول او و انکار نبوت حضرت پیامبر(ص) و آنچه را بر او نازل شده بود، در پیش گرفتند». [منبع: کافى، ج ۲، ص ۴۱۳، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۷۳- ، ح ۱۹.]
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- تزلزل در ایمان به خدا و عبادت او، خسارتافرین در اخرت
- متزلزلان در دین زیانکاران در دنیا و اخرت
- ارتداد، سبب زیانکاری+۴ آیه
- خطر برگشت از دین خدا، بر اثر بروز سختیها و مشکلات زندگی+۱ آیه
- سختی و گرفتاری، از عوامل ارتداد+۱ آیه
- زیانکاری، کیفر ارتداد از دین خدا+۱ آیه
- تنگدستی، وسیلهای برای امتحان انسانها+۱ آیه
- حرمت ارتداد و رویگردانی از ایمان به شرک+۲ آیه
- خسران در دنیا و اخرت، از بارزترین خسارتها
- بازگشت از ایمان به کفر، عامل خسران انسان+۵ آیه
- تزلزل در ایمان به خدا و پرستش او، خسارت افرین در دنیا و اخرت
- عبادت خدا، با انگیزه بهره مندی از اسایش و خیر دنیا، موجب خسران در دنیا و اخرت
- بهره مندی از خیر (سود مادی)، موجب اطمینان قلب برخی از افراد سست ایمان
- بهره مند شدن از خیر (رفاه، اسایش و تندرستی)، انگیزه برخی انسانها برای عبادت خداوند
- انتظار و توقّع خیر محض از اسلام و شوم دانستن ان، هنگام مواجهه با شرّ، از سوی گروهی از مردم، نشانه اضطراب انها در دین
- انتظار خیر محض از اسلام و شوم دانستن ان، هنگام مواجهه با شرّ، موجب خسران اشکار
- عافیت جان، خیر برای انسان و موجب اطمینان وی
- عافیت فرزند، خیر برای انسان و موجب اطمینان وی
- مال، از مصادیق خیر+۴ آیه
- عبادت خدا به انگیزه برخورداری از رفاه، موجب زیان و خسران در دنیا
- زیان و خسران دنیایی همراه با خسران اخرتی از بارزترین خسرانها
- سختیها و ناملایمات حوادث، موجب ارتداد برخی افراد+۱ آیه
- سختیها، ابزار امتحان خداوند از انسان
- شرک، مایه خسارت و از کف دادن سرمایه عمر+۵ آیه
- عبادت خداوند، با انگیزه برخورداری از رفاه و اسایش دنیایی، عبادتی بی ارزش و مردود
- اموال و داراییها در بینش قرانی، خیر و ارزشمند+۷ آیه
- خیر بودن داراییها و اموال انسان+۶ آیه