آیه ۳۰ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۳۰ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۵

ذٰلِكَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ أُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلاَّ مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ

(مناسک حج) این است! و هر کس برنامه‌های الهی را بزرگ دارد، نزد پروردگارش برای او بهتر است! و چهارپایان برای شما حلال شده، مگر آنچه (ممنوع بودنش) بر شما خوانده می‌شود. از پلیدیهای بتها اجتناب کنید! و از سخن باطل بپرهیزید!

معنی کلمات و عبارات
«ذلِکَ»: این گونه اسماء اشاره، برای جداسازی دو نوع سخن از هم، و یا فاصله انداختن بخش پیشین سخنی از قسمت پسین آن به کار می‌رود (نگا: ص / ). خبر مبتدای محذوف است و تقدیر چنین است: أَلأمْرُ هُوَ ذلِکَ. «حُرُمات»: مقدّسات. چیزهائی که نباید حرمت آنها پایمال شود. مراد مراسم و مناسک حجّ و به طور کلّی احکام اوامر و نواهی خدا است (نگا: بقره / . «عِندَ رَبِّهِ»: از نظر پروردگارش. در پیشگاه خداوندگارش. «إِلاّ مَا یُتْلَی ...»: (نگا: مائده / . «الرِّجْسَ»: ناپاک. پلید. در اینجا ناپاک و پلید معنوی مراد است و لذا با (الأوْثان) یعنی بتان بیان و توضیح داده شده است. «مِنْ»: مِن بیانیّه است. «قَوْلَ الزُّورِ»: افتراء. سخن باطل و بی‌اساس.
نزول
نکات آیه
۱ - حج و مناسک آن، داراى ارج و منزلتى و الا در نزد خداوند «و أذّن فى الناس بالحجّ... و لیطّوّفوا بالبیت العتیق ذلک» «ذلک» اشاره به مجموع مطالبى است که تا این جا درباره حج و مناسک آن بیان شده است. مقصود از استعمال «ذلک» در این جا، ایجاد فاصله میان کلام پیشین و کلام بعد و انتقال از یک مطلب مهم به مطلب مهم دیگر است. در چنین مواردى، کلمه «هذا» را به کار مى برند مانند: «هذا و إنّ للطاغین لشرّ مآب». بنابراین به کارگیرى «ذلک» - که براى اشاره به دور است - مى تواند براى بیان بُعد منزلت حج و مناسک آن و ارج و ارزش والاى آن در پیشگاه خداوند باشد. ۲ - لزوم بزرگداشت حدود و مقررات الهى، کوچک نشمردن آنها و پرهیز از تجاوز به حریم آنها «و من یعظّم حرمت اللّه» «تعظیم» (مصدر «یعظّم») به معناى بزرگ داشتن است. «حرمات» جمع «حرمة» است و حرمت به چیزى گفته مى شود که هتک و دریدن آن ممنوع و رعایت و نگهدارى آن واجب است. «حرمات اللّه»;یعنى، حدود و مقرراتى که از سوى خدا تعیین شده و مردم موظف اند آنها را رعایت کنند. بنابراین جمله یاد شده توصیه اى است از سوى خدا به اهل ایمان که باید حدود و مقررات الهى را بزرگ بشمارند و از تجاوز به حریم آنها، سخت خوددارى کنند. ۳ - تعظیم و بزرگداشت حدود و مقرارت الهى و رعایت حریم آنها، مایه خیر و سعادت و خوشبختى براى اهل ایمان «و من یعظّم حرمت اللّه فهو خیر له عند ربّه» ضمیر «هو»در «فهو خیر له» به «تعظیم» (مصدر «یعظّم») بازمى گردد; یعنى، «فالتعظیم خیر له عند ربّه». ۴ - احکام و مقررات الهى، در راستاى خیر و سعادت انسان «و من یعظّم حرمت اللّه فهو خیر له عند ربّه» ۵ - کوچک شمردن قوانین و مقررات الهى و تجاوز به حریم آنها، شقاوت و بدبختى انسان ها را در پى دارد. «و من یعظّم حرمت اللّه فهو خیر له عند ربّه» «تعظیم» عکس «تحقیر» است. بنابراین مفهوم جمله یاد شده چنین مى شود: «و من یحقر حرمات اللّه فهو شرّ له عند ربّه». ۶ - خدا، پروردگار انسان ها «عند ربّه» ۷ - وضع قوانین و مقرارت سعادتبخش از سوى خداوند، مقتضاى ربوبیت و پروردگارى او است. «و من یعظّم حرمت اللّه فهو خیر له عند ربّه» ۸ - شتر، گاو و گوسفند، چهار پایانى حلال گوشت «و أُحلّت لکم الأنعم» «أنعام» (جمع «نعم») در اصل به معناى شتر است. بنابراین «أنعام»; یعنى، شتران لکن گاهى «أنعام»; گفته مى شود و از آن مجموع شتر، گاو و گوسفند اراده مى شود. مقصود از «أنعام»در جمله فوق استعمال دوم است. گفتنى است که جمله «أحلت لکم الأنعام» به تقدیر «أحلت لکم أکل لحوم الأنعام» مى باشد; یعنى، براى شما خوردن گوشت شتر، گاو و گوسفند حلال شده است. ۹ - استفاده از گوشت شتر، گاو و گوسفند، به جز در مواردى که از سوى خدا تحریم شده، حلال و جایز است. «و أُحلّت لکم الأنعم إلاّ ما یتلى علیکم» ۱۰ - نزول آیات متعدد درباره خوردنى هاى حرام و بیان مکرر آنها براى مردم از سوى خداوند «و أُحلّت لکم الأنعم إلاّ ما یتلى علیکم» برخى از مفسران برآنند که «یتلى» براى زمان استقبال است; یعنى، «گوشت چهارپایانى مانند شتر، گاو و گوسفند براى شما حلال است مگر آنچه را که در آینده براى شما بیان خواهد شد». بنابراین کلمه «یتلى» اشاره دارد به آیه ۳- سوره «مائده» که: «حرّمت علیکم المیتة والدم ولحم الخنزیر و...» که بعد از آیه مورد بحث، نازل شده است. برخى دیگر از مفسران نیز برآنند که کلمه «یتلى» مضارع استمرارى است و اشاره به آیاتى دارد که پیش از آن در مکه (آیه ۱۴۵ سوره انعام و آیه ۱۱۵- سوره نحل) و در مدینه پس از گذشت شش ماه از هجرت (آیه ۱۷۳ سوره بقره) نازل شده است. برداشت یاد شده، بر پایه دیدگاه دوم است. ۱۱ - استفاده از گوشت حیوانى که با نام غیر خدا ذبح شده باشد حرام است. «و أُحلّت لکم الأنعم إلاّ ما یتلى علیکم» کلمه «ما» در «إلاّ ما یتلى علیکم» هر چند که عام است و شامل همه مواردى مى شود که در آیات «محرمات أکل» بیان شده است; لکن به قرینه جمله «و یذکروا اسم اللّه... على ما رزقهم من بهیمة الأنعام» در دو آیه پیشین، و نیز تفریع جمله «فاجتنبوا الرجس من الأوثان...» (ذیل آیه) بر جمله «أحلت لکم الأنعام إلاّ ما یتلى علیکم»، مى توان گفت که مراد از «ما» خصوص موردى است که حیوانى با نام غیر خدا (بت ها)، ذبح شده باشد. ۱۲ - آمیختگى مراسم حج و قربانى، با مظاهر شرک و بت پرستى در عصر جاهلیت «و أُحلّت لکم الأنعم إلاّ ما یتلى علیکم فاجتنبوا الرجس من الأوثن» ۱۳ - بت، مظهر رجس و پلیدى است. «فاجتنبوا الرجس من الأوثن» ۱۴ - لزوم اجتناب از بت ها «فاجتنبوا الرجس من الأوثن» «رجس» به هر چیزى گفته مى شود که زشت و پلید است «أوثان» (جمع «وثن») به معناى بت ها است. «من» در «من الأوثان» بیانیه مى باشد; یعنى، «فاجتنبوا الرجس من الأوثان; از بت ها که زشت و پلیداند دورى کنید». ۱۵ - بت پرستان، مردمى پلیداند. «فاجتنبوا الرجس من الأوثن» ۱۶ - مشرکان عصر بعثت، داراى بت هاى متعدد «فاجتنبوا الرجس من الأوثن» ۱۷ - وجود شعارهاى شرک آمیز و ضد توحیدى در مراسم حج عصر جاهلیت «و اجتنبوا قول الزور» «زور» به معناى باطل و اضافه در «قول الزور» اضافه بیانیه است; یعنى، از سخنانى که باطل و یاوه است، دورى کنید. با توجه به این که آیه مورد بحث از جمله آیات مربوط به حج است. مى توان گفت که مراد از «سخن یاوه» در این جا شعارهاى شرک آمیزى بود که مشرکان در مراسم حج و احتمالاً به هنگام ذبح قربانى بر پاى بت هایشان - که در منا نصب کرده بودند - سرمى دادند. ۱۸ - لزوم اجتناب از دروغ گویى و باطل سرایى «و اجتنبوا قول الزور» ۱۹ - اجتناب از هر گونه بیهوده گویى و باطل سرایى در مراسم حج، توصیه خدا به اهل ایمان «و اجتنبوا قول الزور»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۰ - «عن زید الشحام قال: سألت أباعبد اللّه عن قول اللّه عزّوجلّ «فاجتنبوا الرجس من الأوثان و اجتنبوا قول الزور» فقال: الرجس من الأوثان» الشطرنج و «قول الزور» الغناء; زید شحام مى گوید: از امام صادق(ع) از قول خداى عزّوجلّ «فاجتنبوا الرجس من الأوتان و اجتنبوا قول الزور» پرسیدم، فرمود: «الرجس من الأوتان» شطرنج است و «قول الزور» غنا مى باشد». [منبع: کافى، ج ۶، ص ۴۳۵، ح ۲ و ۷; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۴۹۶، ح ۱۱۸ و ۱۱۹.] ۲۱ - «قال رسول اللّه(ص) خطیباً. فقال: یاأیّها الناس عدلت شهادة الزور إشراکاً باللّه ثلاثاً، ثمّ قرأ: «فاجتنبوا الرجس من الأوثان واجتنبوا قول الزور»; رسول خدا(ص) ضمن خطبه اى سه دفعه فرمود: اى مردم! شهادت زور (دروغ)، معادل شرک به خدا است. سپس آیه «فاجتنبوا الرجس من الأوثان واجتنبوا قول الزور» را قرائت فرمود». [منبع: الدرالمنثور، ج ۶، ص ۴۴; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۴۹۶، ح ۱۲۱.] ۲۲ - «دخل عمرو بن عبید على الصادق(ع) ...و قال: أحب أن أعرف الکبائر من کتاب اللّه فقال: ...إنّ الکبائر... وقول الزور «و اجتنبوا قول الزور»...; عمروبن عبید بر امام صادق(ع) وارد شد... و گفت: دوست دارم گناهان کبیره را از کتاب اللّه بشناسم. آن حضرت فرمود: ...[از جمله] گناهان کبیره... قول زور است; [چون در کتاب اللّه آمده است: ]و اجتنبوا قول الزور»...». [منبع: مناقب على بن أبى طالب، ج ۴، ص ۲۵۱; بحارالأنوار، ج ۴۷، ص ۲۱۶ و ۲۱۷، ح ۴.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۵)
  • ازادی بیان، محدود به پرهیز از سخنان بیاساس و دروغ
  • خیر و سعادت، در رعایت حرمت شعایر حجّ
  • حج و مناسک ان دارای احترام و منزلتی والا در نزد خداوند
  • لزوم اخلاص و قصد قربت در اعمال حجّ+۲ آیه
  • امر خدا به رعایت اعتدال+۱ آیه
  • وجود منافع و فواید متعدّد در انعام برای انسان+۵ آیه
  • دستور خداوند به اجتناب از باطل
  • غنا و اهنگهای لهوی، از مصادیق اعمال باطل+۱ آیه
  • فرمان خدا به دوری جستن از سخن باطل
  • فرمان خداوند به مشرکان عصر بعثت، برای اجتناب از بتپرستی
  • بتها، اشیایی پلید، نزد خداوند+۱ آیه
  • بتها، مظهر رجس و پلیدی+۱ آیه
  • وجوب اجتناب از بتها، از اثار پلیدی انها+۱ آیه
  • شطرنج، مظهر زشتی و پلیدی
  • حرمت شطرنج، از اثار پلیدی ان+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
  • تکبیر گفتن در ایّام تشریق در حج، از شعایر الهی+۳ آیه
  • تکالیف الهی، مایه خیر برای انسان+۱ آیه
  • تکالیف الهی، شایسته احترام و تعظیم
  • اعمال حج، توشه خیری برای اخرت+۴ آیه
  • اجتناب از هرگونه شرک و بتپرستی، در مراسم حج، امری لازم+۱ آیه
  • وجوب اجتناب از غنا، در حج+۱ آیه
  • لزوم اجتناب از هرگونه بیهودهگویی و باطلسرایی، در مراسم حج+۱ آیه
  • لزوم اجتناب، از هرگونه لهو در حج
  • حج و مناسک و مقرّرات ان، از شعایر بزرگ الهی+۳ آیه
  • اجتناب از هرگونه بیهودهگویی و باطلسرایی در مراسم حج، توصیه خدا به اهل ایمان
  • امیختگی مراسم حج و قربانی با مظاهر شرک، در عصر جاهلیّت
  • شعارهای شرکامیز و ضدّ توحیدی، در مراسم حج عصر جاهلیّت
  • حفظ حرمت مناسک حج، از وظایف مؤمنان+۱ آیه
  • تعظیم مناسک حج، نشانه تقواپیشگی+۱ آیه
  • لزوم اجتناب، از پرستش بتها
  • حرمت خوردن گوشت برخی چهارپایان+۱ آیه
  • حرمت دروغگویی+۵ آیه
  • حرمت بازی، با شطرنج و نرد+۱ آیه
  • حرام و ناروا بودن غنا
  • وجوب اجتناب از باطل
  • حرمت بت پرستی+۱ آیه
  • لزوم حفظ حرمت مناسک حج+۲ آیه
  • وجوب اجتناب از غنا، در حج
  • حرمت هر چیز خبیث و ناپاک
  • حرمت خوردن گوشت برخی از انعام+۱ آیه
  • حلّیّت خوردن از گوشت برخی انعام+۱ آیه
  • حرمت دروغگویی+۵ آیه
  • وجوب اجتناب از سخن باطل
  • وجوب رعایت حرمت و تعظیم شعایر الله، از سوی مؤمنان+۲ آیه
  • حرمت غنا+۲ آیه
  • حلّیّتِ خوردن گوشت برخی از چهارپایان، و سایر بهره برداریها از ان+۶ آیه
  • ربوبیّت الهی، منشا دادن پاداش به تعظیم کنندگان حدود خدا
  • خوردن گوشت انعام، مباح برای انسان+۷ آیه
  • اگاهی خداوند به خیر بندگان+۳ آیه
  • اجتناب از هرگونه دروغ گویی، از موارد خیر و سعادت انسان
  • تعظیم احکام و تکالیف الهی، از مصادیق خیر+۱ آیه
  • لزوم اجتناب از دروغگویی و سخنان باطل
  • اجتناب از هرگونه سخن باطل در مراسم حج، توصیه خداوند به اهل ایمان
  • اجتناب از سخن دروغ، فرمان خدا به اهل ایمان
  • جواز استفاده از شتران قربانی حج (برای حمل بار، سوار شدن و تغذیه از شیر انها) برای حاجیان، تا زمان قربانی+۱ آیه
  • شرکورزی، مایه پلیدی ادمی+۲ آیه
  • مبارزه اسلام و قران، با عقاید و مظاهر شرک الود+۱ آیه
  • امیختگی مراسم حج مشرکان، با مظاهر شرک
  • تلبیه و شعارهای شرک امیز مشرکان در مراسم حج
  • شریک گرفتن برای خدا، مورد نهی او+۲ آیه
  • بزرگداشت شعایر الهی، نشانه تقوا و خداترسی+۱ آیه
  • تعظیم و بزرگداشت شعایر الهی، مایه خیر و خوشبختی اهل ایمان
  • احکام الهی (حلالها و حرامها) از شعایر الهی+۲ آیه
  • حج و مناسک ان، از شعایر الهی و دارای ارج و منزلت، در پیشگاه خداوند+۴ آیه
  • لزوم اجتناب از غنا و اوازه خوانی+۲ آیه
  • لزوم اجتناب از هر نوع شرک، در اجرای قربانی در حج+۳ آیه
  • حرمت خوردن از قربانی ذبح شده به نام بتها و برای تقرّب به انها+۱ آیه
  • پلیدی بتها، دلیل اجتناب از هر نوع توجّه به انها در اجرای قربانی، در حج+۲ آیه
  • شرک الود بودن قربانی، در دوران جاهلیّت
  • لزوم گرامیداشت و تعظیم قربانی حج+۴ آیه
  • احترام و تعظیم قربانی حج، امری نیکو برای افراد، در نزد پروردگار+۲ آیه
  • وجوب اعراض از باطل
  • وجوب حفظ حرمت مناسک حج+۲ آیه
  • وجوب اجتناب از غنا، در حج
واژه‌ها