سوره حج(الحج)، آیه ۴۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۷
فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَ هِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ
چه بسیار شهرها و آبادیهایی که آنها را نابود و هلاک کردیم در حالی که (مردمش) ستمگر بودند، بگونهای که بر سقفهای خود فروریخت! (نخست سقفها ویران گشت؛ و بعد دیوارها بر روی سقفها!) و چه بسیار چاه پر آب که بیصاحب ماند؛ و چه بسیار قصرهای محکم و مرتفع!
معنی کلمات و عبارات
«فَکَأَیِّنْ ...»: چه بسیار. چه زیاد. «قَرْیَةٍ»: اشاره به ساکنان ستمگر آبادیها دارد (نگا: نساء / ، انبیاء / و و و ). «خَاوِیَةٌ عَلَی عُرُوشِهَا»: (نگا: بقره / کهف / ). «مَشِیدٍ»: استوار. برافراشته. آراسته (نگا: نساء / ).
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - هلاکت و نابودى بسیارى از جوامع ستم پیشه در طول تاریخ با عذاب خداوند «فکأیّن من قریة أهلکنها و هى ظالمة»
جمله «أهلکناها» به تقدیر «أهلکنا أهلها» مى باشد. «خَواء» (مصدر «خاویة») به معناى سقوط کردن و فرو ریختن و «عرش» مفرد («عروش») به معناى سقف است. «شَید» (مصدر «مشید») نیز براى دو معنا به کار مى رود: ساختمان سفید را گچ کارى کردن و بنایى را بلند و برافراشته ساختن. بنابراین «قصرمشید» مى تواند به معناى کوشک برافراشته و بلند و یا به معناى کاخ سفید و گچ کارى شده باشد; یعنى، کم نیستند شهرها و سرزمین هایى که مردمشان را به خاطر ظلم و بى دادگرى، نابود کردیم و اکنون دیوارهاى خانه هایشان روى سقف فرو ریخته و چاه هاى متروک و کاخ هاى سفید برافراشته، که بى صاحب مانده است. گفتنى است که آیه یاد شده متضمن توصیه به مشرکان صدراسلام است که در فرجام کار جوامع پیشین بنگرند و ببیند که قهر الهى بر سر آنها و شهرهایشان چه آورده است و از آن عبرت بگیرند و دست از مخالفت با پیامبر(ص) بردارند.
۲ - ظلم و بى دادگرى جوامع پیشین، سبب گرفتار شدن آنان به خشم خداوند و هلاکت و نابودیشان با عذاب او «و إن یکذّبوک فقد کذّبت قبلهم... فکأیّن من قریة أهلکنها و هى ظالمة»
۳ - آثار به جامانده از جوامع هلاک شده پیشین، بسترى مناسب براى درس آموزى و عبرت گیرى «فکأیّن من قریة أهلکنها و هى ظالمة»
۴ - نقش تعیین کننده اراده الهى در تحولات تاریخ «فکأیّن من قریة أهلکنها و هى ظالمة»
۵ - توصیه شدن مشرکان صدراسلام مبنى بر این که با مطالعه در سرنوشت اقوام و ستمگران هلاک شده کذشته و مشاهده آثار به جا مانده از شهرها و بلاد خراب شده آنان، درس عبرت بگیرند و از مخالفت و مبارزه با پیامبر(ص) دست بردارند. «فکأین من قریة ... و قصر مشید»
۶ - وجود آثار به جامانده بسیارى از جوامع هلاک شده پیشین (خانه هاى فروریخته، چاه هاى متروک و قصرهاى بى صاحب) در زمان بعثت پیامبر(ص) «فکأیّن من قریة ... وه ه خاوة عل عروشها و بئر معطّلة و قصر مشید»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۲–۴۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ظلم اقوام پیشیناجتناب از تکذیب محمداجتناب از مبارزه با محمدعوامل عذاب اقوام پیشینآثار باستانی اقوام پیشینانقراض اقوام پیشینتوصیه به مشرکان صدراسلامعوامل انقراض اقوام پیشینعبرت از آثارباستانیزمینه غضب خدامغضوبان خداعبرت از فرجام اقوام پیشینهلاکت ظالمانعوامل هلاکت اقوام پیشینتاریخ اقوام پیشینمنشأ تحولات تاریخعبرت از تاریخآثار اراده خدااهل عذابعوامل عبرتتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
- استفاده از اب چاه، دارای سابقه تاریخی+۲ آیه
- وجود ابادیها و شهرهای برخی از امّتهای پیشین تا عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- اثار بهجامانده از ستمگران، عبرتانگیز و درساموز+۴ آیه
- ستم، سبب نابودی امّتهای پیشین+۱ آیه
- هشدار خداوند به مشرکان صدر اسلام از گرفتارشدن به عذاب استیصال همچون اقوام گذشته+۵ آیه
- نابودی اهل مدین، و دیگر اقوام درس عبرتی برای ایندگان+۲ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۱۶ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۱ آیه
- اثار باستانی به جا مانده از گذشتگان، از منابع شناخت تاریخ+۱۰ آیه
- تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۰ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن، در اثار ملّتهای پیشین+۱۰ آیه
- انقراض و نابودی بسیاری از تمدّنهای بشری، قبل از عصر بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- مطالعه سرنوشت تمدّنهای پیشین، مایه عبرت ادمی+۶ آیه
- ظلم، عامل نابودی بسیاری امّتهای صاحب تمدّنِ قبل از بعثت+۵ آیه
- چاههایی متروکه، از اقوام هلاکشده گذشته، در زمان بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)
- چاههای متروکه از اقوام هلاکشده، بستری مناسب برای عبرتگیری
- استفاده از اب چاه، دارای سابقه تاریخی+۲ آیه
- ویران شدن بسیاری از شهرهای ستمگران با فرو ریختن خانه های ان شهرها و نابود شدن ساکنان انها
- ویران شدن بسیاری از شهرهای ستمگران با فرو ریختن خانه های ان شهرها و نابود شدن ساکنان انها
- هلاکت و نابودی اقوام پیشیین، کیفر تکذیب رسالت انبیا از سوی انان+۱ آیه
- منازل مرفّهان، خانه هایی با شکوه و مجلّل+۲ آیه
- سفر به شهرهای ویران شده، مایه عبرت مسافران+۴ آیه
- سیاحت در زمین برای مشاهده شهرهای ویران شده و فرجام شوم ستمگران، از سفارشهای خدا+۳ آیه
- توبیخ اقوام هلاک شده، به دلیل عدم استفاده صحیح از ابزار شناخت+۱ آیه
- اثار به جای مانده از پیشینیان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۱ آیه
- پندگیری و عبرت اموزی از سرگذشت پیشینیان، از اثار به کارگیری قوّه شنوایی+۳ آیه
- عذاب و کیفر، فرجام مکذّبان انبیا، به دلیل استفاده نکردن از شنوایی برای درک و تصدیق انذارهای انان+۳ آیه
- اثار و بقایایی از شهرهای ویران شده، تا زمان بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- قصرهای خالی و به جای مانده از شهرهای ویران شده، در پی عذاب الهی، مایه تذکر و عبرت
- چاهها و قناتهای معطّل و به جا مانده از ویرانی شهرها، بر اثر عذاب الهی، سرگذشتی مناسب برای عبرت اموزی
- ویرانی شهرها و هلاکت جوامع پیشین، به سبب ظلم و ستم اهل ان+۶ آیه
- ماندگاری ابادیها و شهرهای برخی از امّتهای ظالم، تا عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۱ آیه
- عبرت انگیزی اثار به جامانده از تجاوزگران و ستم پیشگان گذشته+۱۱ آیه
- هلاکت و سقوط ظالمان، از سنّتهای خداوند+۳ آیه
- ظلم، عامل نابودی شهرهای قوم لوط+۳ آیه
- قوم نوح، مردمی ظالم و ستم پیشه+۲ آیه
- هلاکت جوامع، نتیجه ظلم انان+۶ آیه
- جهانگردی توام با مطالعه سرنوشت انسانهای پیشین، بستر عبرت گیری+۷ آیه
- عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین، مورد سرزنش خداوند+۹ آیه
- تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۰ آیه
- کیفر ظالمان در دنیا، مایه پند و عبرت+۹ آیه
- هلاکت مکذّبان انبیا، مایه عبرت برای دیگران+۳ آیه
- عذاب خداوند بر ظالمان و مجرمان، بر پایه عدل و داد و مطابق با عمل انان+۴ آیه
- هشدار به کافران صدر اسلام از گرفتار شدن به عذابی مانند عذاب پیشینیان+۷ آیه
- ابتلای امّتهای کافر پیشین به کیفر الهی+۴ آیه
- بهره گیری و عبرت خردمندان، از مطالعه در اثار باستانیِ به جای مانده از گذشتگان+۲ آیه
- ظلم امّتهای پیشین، باعث ویرانی سرزمینهای اباد انان+۹ آیه
- شهرهای اباد، در امّتهای پیشین+۷ آیه
- ساختن قصرهای محکم و استوار از سوی برخی اقوام ستمگر، در گذشته
- مانع نبودن قصرهای استوار و محکم، از هلاکت اقوام ستمگر ساکن در انها
- جهل برخی انسانها و اقوام به مانع نبودن قصرهای محکم و استوار، از مرگ انسان+۲ آیه
- مطالعه نکردن در هلاکت اقوام پیشین و ویرانی قصرهای انان، نشانه کوردلی+۱ آیه
- مطالعه در هلاکت اقوام پیشین و ویران شدن قصرهای انان، موجب افزایش بصیرت انسان+۱ آیه
- خداوند، هلاک کننده اقوام پیشین و ویران کننده قصرهای انان به جهت ظلم انان+۱ آیه
- عبرت نگرفتن از ویرانی قصرهای اقوام پیشین، در عین مسافرت و مشاهده انها صفتی شگفت اور+۱ آیه
- تشویق خداوند به سیر و سیاحت در زمین و مطالعه پیرامون قصرهای ویران شده اقوام پیشین+۱ آیه
- توبیخ کافران، به دلیل عبرت نگرفتن از فرجام شوم امّتهای کفرپیشه+۳ آیه
- خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله از دشمنی کافران با او+۲ آیه
- خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله، با تبیین فرجام تکذیبکنندگان و منکران رسالت ان حضرت+۲ آیه
- باقی ماندن اثار ابادیها و شهرهای برخی امّتهای پیشین، تا عصر پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- مرگ و هلاکت امتهای ظالم گذشته با عذاب الهی، با نابودی همه انان و باقی ماندن اثار و قصرهای انان
- نکوهش کافران مشرک، به دلیل عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین+۸ آیه
- مُهلک/ اسماوصفات+۶ آیه