سوره حدید(الحديد)، آیه ۸ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۸
وَ مَا لَكُمْ لاَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ وَ قَدْ أَخَذَ مِيثَاقَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
چرا به خدا ایمان نیاورید در حالی که رسول (او) شما را میخواند که به پروردگارتان ایمان بیاورید، و از شما پیمان گرفته است (پیمانی از طریق فطرت و خِرد)، اگر آماده ایمانآوردنید.
معنی کلمات و عبارات
«قَدْ أَخَذَ مِیثَاقَکُمْ»: خداوند از شما پیمان ایمان آوردن گرفته است. این پیمان غیر از طریق وحی و نقل، به دو شیوه از طریق درک و عقل، از هر انسانی گرفته شده است: الف - خدا انسان را بر فطرت سلیم خداشناسی سرشته است، و اگر حجاب مادیات و لذائذ دنیوی بگذارد، انسان ذاتاً خداشناس است، و ندای وجدان او را به پرستش یزدان فریاد میدارد (نگا: روم / ). ب - خدا قوانین و ضوابط و عجائب و غرائبی را در جلو دیدگان انسان گذاشته است و جهانی را در پیش روی او گسترانیده است که از ذره تا کهکشان آن، دالّ بر وجود یزدان است (نگا: اعراف / . «إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ»: اگر خواستار ایمان و حاضر برای پذیرش آن هستید. این بخش از آیه، در معنی مقدم بر دیگر قسمتهای آیه است، و در اصل چنین است: إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ، مَا لَکُمْ لا تُؤْمِنُونَ بِاللهِ، وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّکُمْ وَ قَدْ أَخَذَ مِیثَاقَکُمْ؟ (نگا: روحالمعانی، التفسیر القرآنی للقرآن). پس منظور از (إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ) این است که: اگر شما حاضر به ایمان آوردن به خدا و پذیرش دلائل هستید، اینجا جای آن است.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - ایمان به خداوند، محور دعوت پیامبراکرم(ص) و اصلى ترین هدف رسالت آن حضرت «و ما لکم لاتؤمنون باللّه و الرسول یدعوکم لتؤمنوا بربّکم»
«لام» در «لتؤمنوا» براى غایت است. از این که ایمان به خدا، تنها هدف و غایت رسالت قرار داده شده، مطلب بالا قابل استفاده است.
۲ - سرپیچى مشرکان صدراسلام، از پذیرش دعوت پیامبر(ص) و ایمان آوردن به یگانگى خداوند «و ما لکم لاتؤمنون باللّه و الرسول یدعوکم لتؤمنوا بربّکم»
خطاب در آیه شریفه، متوجه کافران شرک پیشه صدراسلام است.
۳ - نکوهش مشرکان صدراسلام از سوى خداوند، به خاطر موضع گیرى مخالفت آمیزشان در برابر دعوت پیامبر(ص) و سرباز زدن از پذیرش ایمان به خدا «و ما لکم لاتؤمنون باللّه و الرسول یدعوکم لتؤمنوا بربّکم»
۴ - حضرت محمد(ص)، رسول و فرستاده خداوند است. «و الرسول یدعوکم»
۵ - خداوند، پروردگار و مربى انسان ها «و الرسول یدعوکم لتؤمنوا بربّکم»
واژه «ربّ» مشترک لفظى میان وصف و مصدر است و در آیه شریفه معناى وصفى آن (تربیت کننده، مربى و پروردگار) اراده شده است.
۶ - بعثت پیامبران، مقتضاى ربوبیت خداوند و در راستاى تربیت و رشد و کمال انسان ها «و الرسول یدعوکم لتؤمنوا بربّکم»
«ربّ»; یعنى، تربیت کننده و تربیتْ ایجاد حالتى در شىء پس از حالت قبل است، تا آن گاه که به حد تمام و کمال برسد (مفردات راغب).
۷ - ایمان آوردن به خدا و سرنهادن در پیشگاه ربوبیت یگانه او، میثاق فطرى انسان ها با خداوند «لتؤمنوا بربّکم و قد أخذ میثقکم»
ضمیر فاعل در «أخذ» به خدا بازمى گردد و مراد از میثاق، ظاهراً همان میثاق فطرت است که در روایات از آن به «عالم ذر» تعبیر شده است. براى اطلاع بیشتر به آیه ۱۷۲- سوره «اعراف» مراجعه شود.
۸ - کفر ورزیدن به خداوند و انکار ربوبیت یگانه او، خروج از فطرت و شکستن میثاق است. «و ما لکم لاتؤمنون باللّه ... و قد أخذ میثقکم»
۹ - باور کردن موضوع میثاق فطرت (پیمانى که خداوند از همه انسان ها در عالم ذر گرفته،) براى کافران امرى دشوار است. «و قد أخذ میثقکم إن کنتم مؤمنین»
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت تربیت انسان هاتکذیب توحید ربوبیزمینه نبوت انبیافطریت ایمان به خداعصیان مشرکان صدراسلامانسان ها در عالم ذرعهد خدا با انسانهاسرزنش مشرکان صدراسلاماهمیت ایمان به خداعهدشکنی با خداکفر مشرکان صدراسلاممنشأ کفرمهمترین رسالت محمدعصیان از محمدفطریات انساننبوت محمدمربی انسان هامقامات محمدسرزنشهای خداآثار ربوبیت خداربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۵)
- ایمان به خدای یگانه رکن اساسی اسلام+۶ آیه
- امور اقتصادی و معیشتی مردم، دارای جایگاهی مهمّ در حدّ مسایل اعتقادی و عبادی+۲ آیه
- دعوتشدن کافران به ایمان ازسوی خداوند+۴ آیه
- تربیت انسانها، از جانب خداوند+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- وجوب ایمان به خدا+۸ آیه
- لزوم وفا به عهد و پیمان الهی+۲ آیه
- دعوت خدا از مردم، برای ایمان اوردن به وی+۷ آیه
- خداوند، دعوت کننده مؤمنان، به تقویت ایمان خود به خدا+۲ آیه
- ایمان به خدا، از دعوتهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای ایمان اوردن انسانها به خدا+۳ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی ایمان به او
- ربوبیّت خداوند منشا رسالت انبیا+۲ آیه
- عدم ایمان کافران به پیمان خدا با انان در عالم ذر
- وجوب پایبندی انسان به عهد و پیمانهای مقرّر بین خود و خداوند+۲ آیه
- کفر ورزیدن به خداوند و انکار ربوبیّت یگانه او، خروج از فطرت و شکستن میثاق او
- ایمان اوردن به خدا، میثاق انسانها با خداوند
- پیمان محمّد(صلی الله علیه واله) از مردم، برای ایمان به خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)
- ایمان اوردن به خدا، از تکالیف کافران+۴ آیه
- ایمان به پیامبر اسلام (صلی الله علیه واله) تکلیفی برکافران+۴ آیه
- دعوت خداوند، از کافران، برای ایمان اوردن به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- دعوت الهی از کافران، برای ایمان اوردن به خدا+۷ آیه
- دعوت پیامبر(صلی الله علیه واله) از کافران، برای ایمان اوردن به خدا+۱ آیه
- عهد و پیمان خدا با کافران در عالم ذر، مبنی بر ایمان اوردن انان به او
- عهد و پیمان کافران در عالم ذر با خدا، مبنی بر ایمان اوردن به او
- عدم ایمان کافران به خدا، به رغم پیمان خویش در عالم ذر، برای ایمان اوردن به او
- دعوت خدا از مردم، برای ایمان به محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- پیمان پیامبر صلی الله علیه و اله از مردم برای ایمان به خدا و رسول
- پیامبر صلی الله علیه و اله، فرستاده خدا و دارای مقام رسالت+۳ آیه
- نکوهش خداوند، از مشرکان صدر اسلام، به سبب موضعگیری مخالفتامیزشان، در برابر دعوت محمّد صلی الله علیه و اله و سر باز زدن از پذیرش ایمان به خدا
- کفرورزی، از موجبات نکوهش و ملامت+۲ آیه
- قران، هدایتگر اهل ایمان
- وجوب ایمان به خدا+۸ آیه
- وجوب وفابه عهد و پیمان الهی+۲ آیه