سوره نحل(النحل)، آیه ۴۷ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۲
أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَىٰ تَخَوُّفٍ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ
یا بطور تدریجی، با هشدارهای خوفانگیز آنان را گرفتار سازد؟! چرا که پروردگار شما، رؤوف و رحیم است.
معنی کلمات و عبارات
«تَخَوُّفٍ»: بیم و هراس. کم و کاست در اموال و اولاد. «فَإِنَّ رَبَّهُمْ لَرَؤُوفٌ رَّحِیمٌ»: ذکر رأفت و رحمت بعد از تهدید، بدان خاطر است که برحذر داشتن از سرانجام بد، خود نعمت به حساب میآید همان گونه که در سوره الرحمن آمده است (نگا: الرحمن / و ). و این که معنی چنین است که خداوند چون رؤوف و رحیم است در مجازات شتاب نمیکند (نگا: رعد / ، حجّ / و ).
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- توطئه گران علیه پیامبر(ص)، به هلاکت در حال وحشت و هراس تهدید شدند. «أفأمن الذین مکروا السیّئات ... أو یأخذهم على تخوّف»
«أخذ» (گرفتن) کنایه از هلاکت و «على تخوّف» حال براى مفعول «یأخذ» است. «تخوّف» ممکن است از ریشه «خوف» به معناى ترس باشد.
۲- بدکاران، به هلاکت در حال وحشت و هراس تهدید شدند. «أفأمن الذین مکروا السیّئات ... أو یأخذهم على تخوّف»
۳- توطئه کنندگان علیه پیامبر(ص) به هلاکت تدریجى تهدید شدند. «أفأمن الذین مکروا السیّئات ... أو یأخذهم على تخوّف»
«تخوّف» در لغت به معناى «تنقص» که نقصان در اموال و تعداد نفوس انسانها بر اثر مرگ و میر باشد، آمده است. بنابراین مراد از «تخوّف» این است که: تعدادى به هلاکت مى رسند و سپس نوبت به گروه بعدى مى رسد و این حکایت از تدریجى بودن هلاکت دارد.
۴- به هلاکت رساندن گروهى از مردم و به دنبال آن ایجاد بحران روانى در بازماندگان، از جمله عذابهاى دنیوى خداوند «أو یأخذهم على تخوّف»
۵- خداوند، رؤوف (داراى مهر) و رحیم (مهربان) است. «فإن ربّکم لرءوف رحیم»
۶- رأفت و رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیت اوست. «فإن ربّکم لرءوف رحیم»
۷- تهدید توطئه گران علیه پیامبر(ص)، جلوه رأفت و رحمت خداوند به مؤمنان است. «أفأمن الذین مکروا السیّئات أن یخسف الله بهم ... أو یأتیهم العذاب ... فإن ربّکم لرءوف رحیم»
برداشت فوق، بر این اساس است که عبارت «فإن ربّکم لرءوف رحیم» خطاب به مؤمنان باشد و ذکر آن پس از تهدیدهاى گوناگون علیه توطئه گران، مى تواند مشعر به نکته فوق باشد.
۸- به هلاکت رساندن تدریجى بدکاران و توطئه گران، جلوه اى از رحمت و رأفت خداوند است. «أفأمن الذین مکروا السیّئات ... أو یأخذهم على تخوّف فإن ربّکم لرءوف رحیم»
«فا» در «فإن...» براى تعلیل است و ممکن است درصدد ذکر علت تدریجى بودن هلاکت بدکاران باشد.
۹- بدکاران و توطئه کنندگان علیه پیامبر(ص)، در معرض انواع عذابهاى دنیوى اند. «أفأمن الذین مکروا السیّئات أن یخسف الله بهم الأرض أو یأتیهم العذاب ... أو یأخذهم فى تقلّبهم ... أو یأخذهم على تخوّف»
۱۰- تهدید کردن بدکاران، پس از استدلال منطقى، از شیوه هاى تبلیغى قرآن کریم و ما أرسلنا من قبلک إلاّ رجالاً نوحى إلیهم فسئلوا أهل الذکر ... و أنزلنا إلیک الذکر لتبیّن للناس ... أفأمن الذین مکروا ... أن یخسف الله بهم ... أو یأخذهم على تخوّف
۱۱- ایجاد حالت خوف و رجا در انسانها، از روشهاى تبلیغى قرآن کریم «أو یأخذهم على تخوّف فإن ربّکم لرءوف رحیم»
آوردن عبارت «فإن ربّکم لرءوف رحیم» - که دلالت بر مهر و رحمت خداوند مى کند - پس از تهدید بدکاران، مى تواند مشعر به نکته فوق باشد.
۱۲- تهدید به عذاب، به جاى اقدام عملى، برخاسته از رأفت و رحمت خداوندى است. «أو یأخذهم على تخوّف فإن ربّکم لرءوف رحیم»
تفسیر (۱۲)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۶۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۶۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۶۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۶۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۷۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۵–۵۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اتمام حجت با بدکارانترس بازماندگان اهل عذابترس بدکارانترس دشمنان محمدعذاب دنیوی بدکارانعذاب دنیوی دشمنان محمدمنشأ انذار از عذابمنشأ رأفت خداهلاکت بدکارانهلاکت تدریجی بدکارانهلاکت تدریجی توطئه گرانهلاکت تدریجی دشمنان محمدانذار بدکارانهلاکت دشمنان محمدعذاب های دنیویترس و امیدانذار دشمنان محمدنشانه های رأفت خداآثار رأفت خدامنشأ رحمت خدارؤوفرحمت بر مؤمنانانذار از عذابآثار رحمت خدانشانه های رحمت خدارحیمروش تبلیغآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۳)
- احساس امنیّت کافران از عذاب الهی مورد تهدید و سرزنش خداوند+۵ آیه
- احساس امنیّت بداندیشان و بدکاران از عذابها و عقوبتهای الهی+۱ آیه
- رافت و رحمت الهی در تاخیر عذاب بدکاران به امید توبه انان ، زمینه احساس امنیّت از عذاب الهی+۱ آیه
- هشدار خداوند به دشمنان توطیهگر ضدّ پیامبر(صلی الله علیه واله)، از گرفتارشدن به انواع عذابهای نابودکننده+۳ آیه
- تربیت انسانها، از جانب خداوند+۱ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۰ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
- جایز نبودن احساس امنیّت کافران، از عذاب خداوند+۶ آیه
- کیفر و هلاکت کافران توطیه گر، جلوه ای از رافت الهی+۱ آیه
- بهره مندی انسان از انواع نعمتها، جلوه ای از رافت خداوند+۱ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، مایه خداترسی+۱ آیه
- رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او+۲ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی مهربانی نسبت به بندگان+۲ آیه
- مهلت توطیه گران علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و عدم تعجیل در عذاب انان، پرتوی از رحمت او+۲ آیه
- رؤف / اسماوصفات+۳ آیه
- سؤال توبیخی خداوند از احساس امنیت مشرکان و گناهکاران در برابر انواع عذاب+۵ آیه
- سؤال توبیخی خداوند از احساس امنیّت مشرکان، در برابر انواع عذاب+۶ آیه
- سرزنش خدا در مورد احساس ایمنی و غفلت جوامع گناهکار و کافر از ابتلا به انواع عذاب+۱۲ آیه
- سرزنش خدا در مورد احساس ایمنی جوامع کافر و مشرک از ابتلا به انواع عذاب+۱۲ آیه
- عجز و ناتوانی توطیه گران، از مقابله با انواع عذاب خداوند، جلوه ای از قدرت او+۲ آیه
- تهدید خداوند به دشمنان توطیهگر علیه پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، به هلاکت در حال وحشت و هراس+۱ آیه
- هشدار خداوند به دشمنان توطیهگر علیه پیامبر صلی الله علیه و اله از گرفتار شدن به انواع عذابهای نابودکننده+۳ آیه
- نابودی توطیهگران با عذاب ناگهانی و استیصال+۱ آیه