سوره الرحمن، آیه ۳۳ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۲
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ
ای گروه جنّ و انس! اگر میتوانید از مرزهای آسمانها و زمین بگذرید، پس بگذرید، ولی هرگز نمیتوانید، مگر با نیرویی (فوق العاده)!
معنی کلمات و عبارات
«مَعْشَرَ»: گروه. دسته. «أَن تَنفُذُوا»: این که عبور کنید و بگذرید. «أَقْطَارِ»: جمع قُطْر، نواحی و جوانب. «سُلْطَانٍ»: قدرت مادی و قوت معنوی. این آیه دارای دو معنی عمده است: الف - آیه ناظر به دنیا، و اشاره به مسافرتهای فضائی بشر است که قرآن شرط آن را داشتن سلطه علمی و صنعتی و قدرت مادی دانسته است. ب - آیه ناظر به رستاخیز، و اشاره به عدم فرار از چنگال عدالت الهی در قیامت است. با توجه به تفسیر دوم، معنی آیه چنین است: ای گروه پریها و انسانها! اگر میتوانید از چنگال عدالت الهی و مجازات اخروی بگریزید و از گوشهها و کنارهای آسمانها و زمین بگذرید و فرار کنید، تا از دادگاه الهی و عذاب سرمدی اخروی برهید، این کار را بکنید و از نواحی آسمانها و زمین بالا روید و بگذرید تا خویشتن را از کیفر و عذاب خدا قائم و پنهان کنید، و لیکن قادر به چنین کاری نخواهید بود مگر با سلطه مادی و معنوی که چنین چیزی هم برایتان ممکن نیست.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - ظهور حاکمیت الهى بر جن و انس، به هنگام برپایى قیامت «یمعشر الجنّ و ... لاتنفذون»
مفاد آیه - به قرینه سیاق و ارتباط آیات قبل و بعد - درباره قیامت است.
۲ - جنیان چونان آدمیان، مشمول محاسبه الهى و قوانین عام خداوند در سراى واپسین «یمعشر الجنّ و الإنس إن استطعتم ... لاتنفذون»
از ذکر «جنّ» و تقدیم آن بر «إنس»، مى توان استفاده کرد که نباید گمان برد که جنیان، به واسطه داشتن اجرام لطیف، قدرت بر فرار از محاکمه و عقاب الهى دارند.
۳ - آدمیان و جنیان، فاقد هرگونه توانایى و قدرت در گریز از عذاب الهى در روز رستاخیز «لاتنفذون إلاّ بسلطن»
برداشت یاد شده بنابراین نکته است که «لاتنفذون ...» تأکید فراز اول آیه باشد; بدان معنا که گریز از مجازات الهى نیازمند قدرت و توان است و شما فاقد هرگونه قدرتید.
۴ - جهان آخرت، متشکل از آسمان و زمین * «أن تنفذوا من أقطار السموت و الأرض»
برداشت بالا با توجه به این است که آیه شریفه در مورد قیامت باشد.
۵ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد «یمعشر الجنّ ... من أقطار السموت»
۶ - خروج جن و انس از مدار زمین و عبور آنان در قلمرو آسمان ها، امرى قانون مند و ممکن و تنها نیازمند تهیه ابزار مناسب * «یمعشر الجنّ و الإنس إن استطعتم ... لاتنفذون إلاّ بسلطن»
احتمال دارد که آیه شریفه در رابطه با دنیا باشد که در این صورت از مجموع آیه مى توان استفاده کرد که خروج از مدار زمین و کرات، امرى محال نیست; بلکه با تجهیزات مناسب قابل دسترسى است.
۷ - ترغیب ضمنى خداوند، به ایجاد آمادگى لازم براى تسخیر فضا و کرات * «إن استطعتم أن تنفذوا ... لاتنفذون إلاّ بسلطن»
بنابراین که آیه شریفه مربوط به دنیا باشد، جمله «لاتنفذون إلاّ بسلطان» را مى توان ترغیبى از سوى خداوند براى کسب آمادگى و قدرت تسخیر فضا دانست.
۸ - مرز هستى، خارج از دسترسى علمى و فنى جن و بشر * «یمعشر الجنّ و الإنس إن استطعتم ... لاتنفذون إلاّبسلطن»
در صورتى که مفاد آیه درمورد دنیا باشد، احتمال مى رود مراد از «سماوات و ارض» مجموعه هستى باشد که جن و انس نمى توانند به مرزهاى هستى دست پیدا کنند. طبق این احتمال «لاتنفذون إلاّ بسلطان» تأکید صدر آیه شریفه است که دسترسى به مرز هستى، نیازمند قدرت و توانى است که جن و انس فاقد آن هستند.
۹ - رهایى از عذاب و کیفر الهى در روز قیامت، جز با در دست داشتن دلیل و حجت شرعى براى هیچ کس میسر نیست. «فانفذوا لاتنفذون إلاّ بسلطن»
یکى از کاربردهاى «سلطان»، حجت و برهان است (لسان العرب ). برداشت یاد شده مبتنى بر این کار برد و نیز مرتبط بودن آیه شریفه با مسأله قیامت است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امکان صعود به آسمانتشویق به تسخیر فضاعوامل نجات از کیفر اخرویقانونمندی صعود به آسمانمحدوده علم جنصعود به آسمانحسابرسی اخروی انسانعجز اخروی جننقش برهانعلم به آفرینشآسمان آخرتزمین آخرتعجز اخروی انسانعوامل نجات از عذاب اخرویحتمیت عذاب اخرویحسابرسی اخروی جنمحدوده علم انسانویژگیهای آخرتتشویقهای خداتعدد آسمان هاحاکمیت خداظهور حقایق در قیامتویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد
- ناتوانی انسانها و جنّیان از نفوذ به اسمانها
- ورود برخی از جنّیان به جهنّم+۶ آیه
- ناتوانی جنّیان از دفع عذاب و یاری یکدیگر، در قیامت+۱ آیه
- فرار از قلمرو قدرت خدا، غیر ممکن برای جنّیان
- دچار شدن جنّیان گناهکار، به انواع عذاب در دوزخ+۷ آیه
- بهرهمندی جنّیان خداترس و نیکوکار، از پاداشها و نعمتهای بهشتی+۲ آیه
- ظهور حاکمیّت خدا، در عرصه قیامت+۱ آیه
- فرو ریختن شراره های اتش و دود خالص بر جنّ و انس در قیامت+۱ آیه
- اتش گداخته و دودهای متراکم، مانعی جدّی در برابر جنّ و انس برای گریز از صحنه قیامت+۱ آیه
- عجز انسانها در مقابل قدرت خداوند+۱ آیه
- عجز جنّیان، در مقابل قدرت خداوند
- خداوند، خواهان توجه خلق به قدرت مطلق او و ناتوانی خویش+۱ آیه
- توجّه به قدرت برتر خداوند و ناتوانی خلق، بازدارنده انسان از تکذیب نعمتهای پروردگار+۱ آیه
- اتش بسیار گرم و دودهای متراکم، مانع دفاع جنّ و انس از خود، در صحنه قیامت+۱ آیه
- سرزنش جنّیان، به دلیل تکذیب نعمتهای الهی+۳ آیه
- نکوهش کافران و تکذیبگران جنّ و انس از سوی خدا، به دلیل بیتوجّهی انان نسبت به قدرت مطلق خدا و ناتوانی خویش+۱ آیه
- بهرهمندی جنّیان خدا ترس و نیکوکار، از پاداشها و نعمتهای بهشتی+۲ آیه
- توجّه به حاکمیّت و قدرت مطلق الهی و عجز و ناتوانی خویش، مانع تکذیب نعمتهای خداوند+۱ آیه