آیه ۱۵ سوره رعد

سوره رعد(الرعد)، آیه ۱۵ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۵۱

وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَظِلَالُهُم بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ

تمام کسانی که در آسمانها و زمین هستند -از روی اطاعت یا اکراه- و همچنین سایه‌هایشان، هر صبح و عصر برای خدا سجده می‌کنند.

معنی کلمات و عبارات
«یَسْجُدُ»: سجده می‌کند. کرنش می‌برد. در اینجا مراد اطاعت و فرمانبرداری از اراده و خواست حضرت باری است (نگا: آل‌عمران / ). «مَنْ»: کسانی که. واژه (مَنْ) برای ذوی‌العقول، یعنی انسانها و فرشتگان و پریان به کار می‌رود، ولیکن در اینجا از راه تغلیب شامل غیر ذوی‌العقول نیز می‌باشد و به معنی (آنچه) است (نگا: نحل / ). «طَوْعاً أَوْ کَرْهاً»: خواه ناخواه. یعنی همه‌کس و همه‌چیز در برابر فرمان خدا خاضع و فرمانبردار می‌باشند، ولی خضوع و فرمانبرداری دسته‌ای تکوینی است، و خضوع و فرمانبرداری دسته‌ای تکوینی و تشریعی است. مؤمنان از روی میل و رغبت در پیشگاه پروردگار به سجده می‌افتند، امّا غیر مؤمنان هرچند حاضر به چنین سجده‌ای نیستند، تمام ذرّات وجودشان از نظر قوانین آفرینش خواه ناخواه تسلیم فرمان خدا است. این دو واژه مصدر و حال می‌باشند (نگا: آل‌عمران / ). «ظِلالُهُمْ»: سایه‌های آنان. مراد این است که سایه‌های اشیاء نیز از نظم و نظام شگفتی برخوردار است و علاوه از فوائد ظاهری، می‌توان از سایه‌ها برای اندازه‌گیری خود اشیاء سود جست و نیز همچون ساعت، زمان را بدانها سنجید. «الْغُدُوِّ»: جمع غَداة، بامدادان. «الآصَال»: جمع أَصیل، شامگاهان (نگا: اعراف / . «بِالْغُدُوِّ وَ الآصَالِ»: مراد همیشه و پیوسته است.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱- همه کسانى که در آسمانها و زمینند در برابر خداوند خاضعند و بر او سجده مى کنند. «و لله یسجد من فى السموت و الأرض» ۲- گروهى از موجودات از سر طاعت و به دلخواه بر خدا سجده مى کنند و گروهى ناخواسته و برخلاف تمایل خویش. «و لله یسجد من فى السموت و الأرض طوعًا و کرهًا» «طوع» و «کره» مصدرند و در آیه شریفه به معناى اسم فاعل (طائعین) و (کارهین) مى باشد. «طائع» به کسى یا چیزى گفته مى شود که کارى را از روى تمایل انجام دهد و «کاره» به کسى و یا چیزى مى گویند که عملى را بدون تمایل و از روى کراهت به ثمر رساند. ۳- موجودات آسمانها و زمین براى غیر خدا خاضع نبوده و به غیر او سجده نمى کنند. «و لله یسجد من فى السموت و الأرض» تقدیم «لله» بر «یسجد» حاکى از حصر است. بنابراین «لله یسجد ...» ; یعنى ، براى خداوند سجده مى کنند و به غیر او سجده نمى برند. ۴- جهان آفرینش حاوى آسمانهایى متعدد است. «و لله یسجد من فى السموت» ۵- آسمانها حاوى موجوداتى مادى و داراى عقل و شعور «و لله یسجد من فى السموت ... و ظللهم» برداشت فوق از کلمه «من» و ضمیر «هم» که براى موجودات داراى شعور و عقل به کار مى رود استفاده شده است و سایه داشتن آن موجودات حاکى از مادى بودن آنهاست. ۶- سایه هاى موجودات عالم، به خدا سجده مى برند و مطیع و فرمانبردار اویند. «و لله یسجد من فى السموت ... و ظللهم» «ظلال» (جمع ظل) به معناى سایه هاست. ۷- خضوع سایه ها در برابر خدا و فرمانبرى آنها به هنگام صبح و عصر ، نمود بیشتر و روشن ترى دارد. «و ظللهم بالغدو و الأصال» «غدو» (جمع غداة) به معناى صبحگاهها و «آصال» (جمع اصیل) به معناى عصرهاست. سجده سایه ها که به معناى پیروى آنها از قوانین الهى در تکوین است، در همه زمانهاست نه خصوص صبح و یا عصر. از این رو به نظر مى رسد آوردن آن دو قید به خاطر وضوح و روشنى این دو هنگام براى فرمانبرى سایه هااز قوانین الهى است. ۸- موجودات هستى و آثار آنها همواره تسلیم خدا بوده و در برابر او خاضعند. «و لله یسجد من فى السموت و الأرض طوعًا و کرهًا و ظللهم» «ظلال» در آیه شریفه مى تواند به عنوان نمونه اى از آثار و تبعات موجودات، مطرح باشد.
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۹- «عن أبى جعفر(ع) فى قوله: «و لله یسجد من فى السموات و الأرض طوعاً و کرهاً ...» أما من یسجد من أهل السموات طوعاً فالملائکة ... و من یسجد من أهل الأرض طوعاً فمن ولد فى الإسلام... و أما من یسجد کرهاً فمن أجبر على الإسلام...  ; [منبع: تفسیرقمى، ج ۱، ص ۳۶۲ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۹۲، ح ۷۱.] از امام باقر(ع) درباره سخن خدا: «و لله یسجد من فى السموات و الأرض طوعاً و کرهاً  ...» روایت شده: اما کسانى از اهل آسمانها که از روى رغبت سجده مى کنند فرشتگان هستند ... و اما کسانى که از اهل زمین با میل و رغبت سجده مى کنند، آنانند که در اسلام (محیط و خانواده اسلامى) متولد شده اند ... و اما آنان که از روى اجبار سجده مى کنند، کسانى اند که به پذیرش اسلام مجبور شده اند ...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۰ آیه
  • وجود موجوداتی سجده کننده در اسمانها برای خدا+۲ آیه
  • وجود موجوداتی زنده و با شعور در اسمانها+۷ آیه
  • سجده موجودات اسمانی برای خدا+۲ آیه
  • سجود و عبادت موجودات، برای خدای یگانه+۱ آیه
  • قدرت مطلق خدا، دلیل توحید عبادی+۱ آیه
  • مطلوبیت سجده، برای خداوند+۷ آیه
  • موجودات با شعور و صاحب عقل، در زمین+۷ آیه
  • سجده و خضوع موجودات زمین، در برابر خداوند+۲ آیه
  • سجده و خضوع سایه موجودات، برای خدا+۱ آیه
  • سجده و تواضع ذاتی سایه های تمام موجودات، در برابر خداوند بدون امکان تخلّف از ان+۱ آیه
  • سجده سایه ها در برابر خداوند، در صبحگاهان و شامگاهان+۱ آیه
  • مطلوبیّت سجده برای خداوند+۷ آیه
  • استحباب سجده هنگام قرایت (برخی) ایات سجده+۴ آیه
  • سجده و کرنش اهل اسمان، در مقابل خداوند+۲ آیه
  • سجده و خضوع اهل زمین، در مقابل خداوند+۲ آیه
  • سجده خاضعانه سایه های موجودات، در مقابل خداوند
  • ملایکه، از ساجدان به درگاه خداوند+۳ آیه
  • سجده و انقیاد موجودات، در برابر خدا+۲ آیه
  • سجده اکراهیِ برخی از موجودات برای خدا
  • سجده اکراهیِ کافران، برای خدا
  • صبحگاهان، وقت مناسب برای سجده موجودات
  • عصرگاهان، وقت مناسب جهت سجده موجودات
  • سجده اهل اسمانها و زمین و سایه های شان، در شامگاهان
  • برخورداری موجودات جهان، از شعور و ادراک+۱۰ آیه
  • صبح، از بهترین اوقات برای سجده و خضوع برای خدا
  • سجده و خضوع سایه ها در برابر خدا و فرمانبری انها، در صبحگاهان و عصرگاهان
  • سجده و خضوع سایه ها در صبحگاهان و عصرگاهان، دارای نمودی بیشتر نسبت به سایر اوقات
  • سجده و خضوع موجودات برای خدا، در صبح و شام
  • خالق و تدبیرکننده جهان و توانمند بر رساندن نفع و زیان، شایسته پرستش از نظر عقل، نسبت به موجود فاقد این صفات (معبودان مشرکان)+۱ آیه
واژه‌ها