سوره روم(الروم)، آیه ۲۸ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۷
ضَرَبَ لَكُم مَّثَلًا مِّنْ أَنفُسِكُمْ هَل لَّكُم مِّن مَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُم مِّن شُرَكَاءَ فِي مَا رَزَقْنَاكُمْ فَأَنتُمْ فِيهِ سَوَاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنفُسَكُمْ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
خداوند مثالی از خودتان، برای شما زده است: آیا (اگر مملوک و بردهای داشته باشید)، این بردههای شما هرگز در روزیهایی که به شما دادهایم شریک شما میباشند؛ آنچنان که هر دو مساوی بوده و از تصرّف مستقل و بدون اجازه آنان بیم داشته باشید، آن گونه که در مورد شرکای آزاد خود بیم دارید؟! اینچنین آیات خود را برای کسانی که تعقّل میکنند شرح میدهیم.
معنی کلمات و عبارات
«مِنْ أَنفُسِکُمْ»: منتزع و برگرفته از اوضاع و احوال خودتان. «هَلْ لَکُمْ؟»: حرف (هَلْ) برای استفهام است و در اینجا مراد توبیخ و نفی است. «سَوَآءٌ»: مساوی در تصرّف در دارائی و اموال. «کَخِیفَتِکُمْ أَنفُسَکُمْ»: همان گونه که از خودتان، یعنی از آزادگان همچون خود ترس دارید.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - معبودان باطل و جعلى، در مقایسه با خداوند، همانند بردگان زر خرید در برابر مالک خویش اند. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء فى ما رزقنکم فأنتم فیه سواء»
مثلى که در آیه آورده شده است، به قرینه آیات سابق - که درباره اثبات خداوند و وحدانیت بود - براى نفى معبودانى است که مشرکان، آنان را در برابر خداوند، انتخاب کرده بودند.
۲ - موجودات هستى، در مدیریت و تدبیر جهان، نقشى ندارند. «هل لکم من ما ملکت ... کخیفتکم أنفسکم»
۳ - هر معبودى به عنوان شریک براى خداوند گرفته شود، مخلوق است و شایسته معبود شدن نیست. «ضرب لکم مثلاً من أنفسکم هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء»
مثالى که در آیه آمده است، هرگونه شرکتِ بَرده در اموال مالک بَرده را نفى مى کند. چنین نفى اى به خاطر مملوکیت بَرده و در نتیجه، شایسته نبودن وى براى برابرى و همسان شدن با مالک است. این مثل، در صدد تفهیم این نکته است که هر معبودى که شریک براى خداوند قرار داده شود، خود، مملوک خدا است و در نتیجه، شایستگى شریک شدن با او را ندارد.
۴ - ملک خداوند بودن تمامى موجودات، با شریک خدا قرار دادن هر یک ازآنها، ناسازگار است. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم ... تخافونهم کخیفتکم أنفسکم»
۵ - استفاده از تمثیل، جهت تفهیم معارف والاى دینى، از روش هاى تبلیغى قرآن «ضرب لکم مثلاً من أنفسکم ... کذلک نفصّل الأیت»
لام «لکم» براى تعلیل و در نتیجه، بیان کننده این نکته است که بیان مَثَل ها، به خاطر تفهیم دقیق است. «من» در «من أنفسکم» براى ابتدا و به منظور بیان این است که مَثَل از خود شما زده مى شود که دقیقاً برایتان قابل فهم است.
۶ - به کارگیرى تمثیل و تشبیه، براى بیان دقیق مبانى دینى، امرى سودمند و مفید «ضرب لکم مثلاً»
۷ - قرآن کریم از شیوه هاى گوناگون استفاده مى کند تا مشرکان را براى دست کشیدن از معبودهاى ساخته دست خویش قانع کند. «و من ءایته أن خلقکم ... و أن خلق لکم ... خلق السموت ... یریکم البرق ... أن تقوم السماء ... یبدؤا الخلق ... ضرب لکم مثلاً من أنفسکم»
پس از اقامه دلیل هاى روشن براى اثبات وحدانیت خداوند، روى آوردن به بیان تمثیلى و عامیانه کردن مطلب، جهت تفهیم پوچى معبودهاى جعلى، حکایت از حقیقت یاد شده مى کند.
۸ - استفاده از روش هاى ساده و همگانى در تبلیغ مفاهیم دین، امرى شایسته است. «ضرب لکم مثلاً من أنفسکم»
۹ - مردم، در صدر اسلام، با نظام برده دارى آشنا بودند و همسان نبودن حقوق برده با مالک اش را قبول داشتند. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء فى ما رزقنکم فأنتم فیه سواء»
۱۰ - مالکیت انسان بر بَرده، جایز و مشروع است. «ما ملکت أیمنکم»
۱۱ - بَردگان، جزئى از دارایى مالکان خویش اند. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء فى ما رزقنکم فأنتم فیه سواء»
۱۲ - انسان ها، به رغم این که امکانات شان خدادادى است، حاضر نیستند بَرده ها و موجودات زیردست شان را در آنها سهیم کنند. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء فى ما رزقنکم فأنتم فیه سواء»
۱۳ - بردگان، از حقِّ مالکیت و تصرف مستقل، بى بهره و محروم اند. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء فى ما رزقنکم فأنتم فیه سواء»
۱۴ - اموال و دارایى انسان ها، روزى خدادادى است. «شرکاء فى ما رزقنکم»
۱۵ - شریک داشتن در اموال و امکانات دلهره آفرین است. «هل لکم ... شرکاء ... تخافونهم کخیفتکم أنفسکم»
۱۶ - انسان ها، طبیعتاً، نگران از دست رفتن حقوق خویش از سوى همسانان خودند. «تخافونهم کخیفتکم أنفسکم»
۱۷ - خداوند، هیچ گونه ترسى از بندگان خود ندارد. «ضرب لکم مثلاً ... تخافونهم کخیفتکم أنفسکم»
این که در مَثَل، براى نفى شریک از خداوند، موضوع ترس انسان ها را از هم و نترسیدن آنها را از بَردگان شان مطرح کرده است، مى تواند رساننده نکته یاد شده باشد.
۱۸ - بَردگان، در دید اعراب عصر بعثت، فاقد هرگونه هویت و ارزش بودند. «هل لکم ... تخافونهم کخیفتکم أنفسکم»
از این که مشرکان، از ناحیه بردگان خویش، یا احساس نگرانى نداشتند و یا چندان قابل توجه نبود، استفاده مى شود که آنان را داراى قدر و منزلت نمى دانستند.
۱۹ - شریک قرار دادن موجودات مخلوق براى خداوند، با بى همتایى او و داشتن عالى ترین صفات، ناسازگار است. «و له المثل الأعلى ... ضرب لکم مثلاً ... هل لکم من ما ملکت أیمنکم من شرکاء ... فأنتم فیه سواء»
۲۰ - خداوند، به تشریح و تبیین آیات خود براى مردم، با استفاده از تمثیل هاى روشن، اهتمام دارد. «ضرب لکم مثلاً ... کذلک نفصّل الأیت»
۲۱ - خردورزان، تنها گروه بهره مند از تمثیلات و تشبیهات قرآنى اند. «ضرب لکم مثلاً ... کذلک نفصّل الأیت لقوم یعقلون»
۲۲ - آیات خدا و معارف دینى، به وسیله عقل، قابل درک و فهم است. «نفصّل الأیت لقوم یعقلون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۰–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
برده داری در صدراسلامبرده در صدراسلامبینش اعراب دوران بعثتترس انسان هاتشبیه به بردهحقوق بردهحقوق حرروش اقناع مشرکانروشهای تفهیم دینعاقلان و مثالهای قرآنمالکیت بر امکانات مادیمالکیت بردهمملوکیت بردهفهم دینبلاغت در تبلیغاستفاده از مثالهای قرآنطبع انسان هابی نظیری صفات خداخدا و ترسمجعول بودن معبودان باطلروش تبیین آیات خداآثار شرکتتشبیه معبودان باطلفهم آیات خدامالکیت بر بردهعوامل اضطراباحکام بردهعجز معبودان مشرکانمنشأ ثروتصفات خدافواید مثالروش تبیین دینآثار مالکیت خدامالک موجوداتخدا و شریکنقش عقلمنشأ امکانات مادیمنشأ روزیرازقیت خداتدبیر آفرینشآثار شرکتشبیهات قرآنروش تبلیغ
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
- خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۵ آیه
- خدا، تبیینکننده ایات خود برای خردورزان
- استفاده از تمثیل، از روشهای قران برای تبیین عینی ایات الهی+۱ آیه
- پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۳ آیه
- نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها+۵ آیه
- تمثیل، از روشهای قران برای تبیین ایات الهی+۱ آیه
- احتجاج خدا بر ضد مشرکان برای نفی شرک و اثبات توحید، به عدم مشارکت و تساوی بردگان و کنیزان با انان در اموالشان
- احتجاج خداوند در برابر مشرکان برای اثبات توحید و ردّ شرک، از طریق تمثیل+۴ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۵ آیه
- رواج بردهداری در عصر بعثت محمّد(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- تشبیه برابر نبودن معبودان باطل با خدا، به برابر نبودن بردگان با مالکان
- بردگان، فاقد ارزش و شخصیّت انسانی، در نظر مشرکان+۱ آیه
- استفاده از تمثیل، از روشهای تربیتی قران+۸ آیه
- ضعف و ناتوانی معبودان باطل، در مقایسه با خداوند، مانند بردگان در برابر موالیشان
- ضعف و ناتوانی معبودان باطل، در مقایسه با خداوند، مانند بردگان در برابر موالیشان
- بیان مثال از سوی خداوند، برای استفاده خردورزان از انها
- تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۵ آیه
- تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۶ آیه
- بهکارگیری عقل، زمینه راهیابی انسان به توحید و معارف صحیح الهی
- تفکّر در کیفیّت رابطه انسانهای مالک با برده، زمینهساز راهیابی انسان به توحید و نفی شریک برای خدا
- بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۶ آیه
- تبیین و ذکر اموزههای توحیدی در قران+۹ آیه
- جواز تملّک بردگان، از سوی مؤمنان+۷ آیه
- برده، فاقد حق مالکیّت+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۶ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۱ آیه
- جواز مالکیّت انسان بر برده+۱ آیه
- جواز تملّک بردگان، از جانب مؤمنان+۷ آیه
- نفی شریک قرار دادن برای خدا، با راضی نشدن انسان در شرکت ندادن دیگران، در رزق و اموال الهی اش
- دلهره افرین بودن شریک قرار دادن بردگان، در روزی برای مالکان
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۳ آیه
- شریک بودن بندگان و بردگان در اموال مالکان خود به صورت مساوی، پرسش انکاری خدا از مشرکان و تمثیلی در راستای ردّ شریک بودن بتها و مخلوقات با خدا
- شریک بودن بندگان و بردگان، در اموال مالکان خود، به صورت مساوی، پرسش انکاری خدا از مشرکان و تمثیلی در راستای ردّ شریک دانستن مخلوقات با خدا
- شرک به خدا، مصداق ظلم و ستمگری+۳ آیه
- شرکورزی به خدای یگانه، موجب گمراهی ادمی+۱ آیه
- ناتوانی معبودهای دروغین از روزی رسانی، معیار شناخت معبود حقیقی و دلیل بطلان شرک+۱ آیه
- هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۱ آیه
- هدایت ناپذیری برخی مشرکان+۱ آیه
- تشبیه معبودان جعلی و باطل در برابر خدا، به بندگان زر خرید در برابر مالک خویش
- شریک داشتن در اموال و امکانات، موجب ترس و دلهره ادمی
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۴ آیه
- شرک، از عوامل ضلالت+۱ آیه
- شرک، از مصادیق ظلم+۲ آیه
- شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی+۴ آیه
- بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۵ آیه
- عقل، وسیله ای برای شناخت حقایق+۱ آیه
- بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۵ آیه
- ایات از اسما و صفات قران+۴ آیه
- تبیین و ذکر اموزه های توحیدی، در قران+۹ آیه
- استفاده از تمثیل، از روشهای قران، برای تبیین عینی ایات الهی+۱ آیه
- اموال و داراییها، رزقی از جانب خدا و عطای او به انسانها+۱ آیه
- جواز تملّک غلامان و کنیزان برده+۳ آیه
- مشروعیّت و جواز مالکیّت بر برده+۷ آیه
- جواز تملّک بردگان، از سوی مسلمانان+۳ آیه
- مُفصِّل/ اسماوصفات+۱ آیه
- جواز تملّک بردگان، از سوی مؤمنان+۷ آیه
- جواز تملّک کنیزان و استفاده از انان برای مؤمنان+۷ آیه
- هواپرستی عامل شریک قرار دادن برای خداوند+۱ آیه