سوره روم(الروم)، آیه ۴۰ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۸
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَفْعَلُ مِن ذَٰلِكُم مِّن شَيْءٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ
خداوند همان کسی است که شما را آفرید، سپس روزی داد، بعد میمیراند، سپس زنده میکند؛ آیا هیچ یک از همتایانی که برای خدا قرار دادهاید چیزی از این کارها را میتوانند انجام دهند؟! او منزّه و برتر است از آنچه همتای او قرار میدهند.
معنی کلمات و عبارات
«هَلْ مِنْ ...»: استفهام انکاری است. چرا که هیچ یک از مشرکان معتقد نبودند که بتها و انبازها میتوانند بیافرینند، یا روزی برسانند، یا بمیرانند، و یا این که زنده گردانند.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، آفریننده و روزى رسان انسان ها است. «اللّه الذى خلقکم ثمّ رزقکم»
۲ - عوامل طبیعى، مجارى تحقق اراده خداوندند. «اللّه الذى خلقکم ثمّ رزقکم»
بى شک، انسان ها، از طریق طبیعى خلق مى شوند و همین طور، از طریق عوامل طبیعى، تأمین روزى مى شوند. اسناد خلقت و رزق، به صورت مستقیم به خداوند، حکایت از این حقیقت مى کند که عوامل طبیعى، مجارى تحقق اراده خداوندند.
۳ - مرگ انسان ها و حیات مجدد آنها، به دست خداوند است. «ثمّ یمیتکم ثمّ یحییکم»
۴ - هیچ یک از معبودان جعلى مشرکان، هیچ گونه توانایى خلق و روزى رسانى و مرگ و بازآفرینى انسان ها را ندارند. اللّه الذى خلقکم ثمّ رزقکم ثمّ یمیتکم ثمّ یحییکم هل من شرکائکم من یفعل من ذلکم من شىء استفهام در آیه، انکارى است و آورده شدن «من» در «من شىء» براى استغراق نفى هر یک از موارد یاد شده است. اسم اشاره «ذلکم» به خلق، رزق، اماته و احیاء - مصدرهاى فعل هاى یاد شده در آیه - اشاره دارد.
۵ - توجّه به در دست خداوند بودن روزى انسان ها، عامل انفاق مخلصانه در راه او است.* «و ما ءاتیتم من زکوة تریدون وجه اللّه ... اللّه الذى خلقکم ثمّ رزقکم»
یادآورى رازقیت خداوند، پس از بیان این نکته که صدقه دادن، پاداش مضاعف دارد، مى تواند اشعار به حقیقت یاد شده باشد.
۶ - معبودان مشرکان، جعلى و ساخته دست خود آنان بودند. «هل من شرکائکم»
اضافه شدن «شرکاء» به ضمیر مخاطب «کم» - که مراد از آن، مشرکان اند - نشان دهنده این است که آنان، خود، چنین شریکانى را براى خداوند مى ساختند و یا تصور مى کردند.
۷ - خدایانِ ناتوان از آفرینش و روزى دهى به انسان، شایسته خدایى نیستند. «هل من شرکائکم من یفعل من ذلکم من شىء»
استفهام در آیه، انکارى است و آیه، در صدد بیان این نکته است که خداى یگانه، اوصاف یادشده را دارد، در حالى که خدایان شما، چنین نیستند، پس شایسته خدایى نیستند.
۸ - آفرینش انسان ها و تأمین روزى آنان، از آیات الهى است. «اللّه الذى خلقکم ثمّ رزقکم»
۹ - مرگ انسان ها، از آیات الهى است. «اللّه الذى ... ثمّ یمیتکم»
۱۰ - بینش توحیدى، بر منطق و برهان استوار است. «اللّه الذى خلقکم ... هل من شرکائکم من یفعل من ذلکم من شىء»
۱۱ - خالقیت و رازقیت و سررشته دارى مرگ و حیات، از ویژگى هاى الوهیت اند. «اللّه الذى خلقکم ثمّ رزقکم ثمّ یمیتکم ثمّ یحییکم»
۱۲ - خداوند، منزّه و برتر از تصورهاى شرک آلود مشرکان است. «سبحنه و تعلى عمّا یشرکون»
۱۳ - تصور صحیح از خداوند، از بین برنده هرگونه گرایش به غیر خدا است. «اللّه الذى خلقکم ... سبحنه و تعلى عمّا یشرکون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۰–۵۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۸–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار خدا شناسی صحیحتأمین روزی انسانمیرانندگی معبودراستیناحیاگری معبودراستینمنطقی بودن توحیدمجعول بودن معبودان باطلرازقیت معبودراستینعوامل اجتناب از شرکملاک معبودراستینعجز معبودان مشرکانمنشأ معادخالقیت معبودراستینمرگ انسان هازمینه انفاقخلقت انسانمنشأ مرگمنشأ روزیاحیای مردگانرازقیت خداپایه های رفتارمجاری اراده خداتنزیه خدانقش عوامل طبیعیخالقیت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۵)
- تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۶ آیه
- افرینش انسان، ایه خدا
- مرگ انسانها، از ایات خدا+۳ آیه
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر مشرکان به رازقیّت، قدرت، مالکیّت و تدبیر مطلق خدا+۵ آیه
- انسان، دارای حیات اخرتی+۶ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۹ آیه
- افرینش انسان و تدبیر امور وی در تمام مراحل از ناحیه خدا، دلیل منزّه بودن او از داشتن هرگونه شریک
- تنزیه خداوند، از اتّخاذ شریک برای خود+۱ آیه
- منزّه بودن ساحت خداوند، از داشتن انباز و شریک در افرینش+۱ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۸ آیه
- ناتوانی غیر خدا، از هرگونه خلق و ایجاد+۳ آیه
- خدای یگانه، خالق انسانها+۲ آیه
- افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۳ آیه
- انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۹ آیه
- تامین روزی انسانها از سوی خدای یگانه، نشانهای از ربوبیّت بیهمتای وی+۴ آیه
- تدبیر انسان در مراحل مختلف از سوی خدا، دلیل توحید ربوبی+۴ آیه
- زنده کردن و میراندن انسانها، دلیلی بر توحید ربوبی+۱ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۲ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۷ آیه
- مرگ و حیات، امری دایمی و مستمرّ+۱ آیه
- خداوند، پدیداورنده حیات+۷ آیه
- خداوند، منشا حیات اخرتی برای انسان+۴ آیه
- خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف
- خالقیّت خدا، باعث تامین رزق انسانها+۱ آیه
- الوهیّت خداوند، مقتضای تامین رزق انسان+۱۰ آیه
- ناتوانی بتها، از تامین رزق و روزی مردم+۲ آیه
- انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۹ آیه
- خداوند، تامین کننده روزی مشرکان+۴ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۲ آیه
- خالقیّت خداوند، منشا روزی رسانی به انسانها+۱ آیه
- نقش الوهیّت خداوند، در روزی رسانی به بندگان+۱۰ آیه
- سؤال انکاری خدا از مشرکان، درباره توانمندی خدایان انان بر روزی رسانی به انان
- سؤال انکاری خدا از مشرکان، درباره ناتوانی معبودهای خیالی انان از میراندان و بازافرینی انسانها
- سؤال تقریری خدا از مشرکان درباره منشا روزی رسانی به انان+۴ آیه
- سؤال انکاری خدا از مشرکان، درباره توانمندی خدایان انان بر روزی رسانی به انان
- سؤال تقریری خدا از مشرکان، درباره ناتوانی معبودهای خیالی انان از میراندن و بازافرینی انسانها
- اتّخاذ شریک برای خدا در تدبیر انسانها و جهان، پنداری نادرست+۳ آیه
- اعتقاد مشرکان به وجود شریک، برای ربوبیّت خدا
- ناتوانی شریکان از حیات بخشی، از دلایل ردّ شرک
- ناتوانی معبودهای مشرکان از هرگونه افرینش، دلیل بطلان شرک+۳ آیه
- ناتوانی معبودهای دروغین از روزی رسانی، معیار شناخت معبود حقیقی و دلیل بطلان شرک+۵ آیه
- ناتوانی معبودان مشرکان از گرفتن جانها، دلیلی بر بطلان شرک و اثبات توحید+۲ آیه
- تنزیه خدا، از اتّخاذ شریک برای خود+۱ آیه
- تعدّد معبودان باطل مشرکان+۲ آیه
- توانمندی بر خالقیّت و نیز مخلوق نبودن، از نشانه های معبود حقیقی+۴ آیه
- رازقیّت، از صفات لازم برای معبود راستین+۴ آیه
- شرک، فسادافرین و عامل تباهی زمین و جامعه
- بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۴ آیه
- قبح ترجیح مخلوق بر خالق، از دیدگاه عقل+۱ آیه
- احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر مشرکان، درباره توحید ربوبی به رازقیّت، قدرت، مالکیّت و تدبیر مطلق خدا+۵ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به تبیین براهین توحیدی و اثبات یگانگی خداوند، با ابطال وجود خدایان دروغین+۴ آیه
- خداوند، زمامدار مرگ و حیات
- توجه به مرگ و حیات و قدرت خالق بر میراندن انسان، زمینه ساز دوری از شرک و بت پرستی+۱ آیه
- مرگ انسانها، از ایات خدا+۳ آیه
- افرینش نخست انسان، دلیلی بر امکان معاد از جانب خدا+۱ آیه