سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۱۳ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۰
لِتَسْتَوُوا عَلَىٰ ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَٰذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ
تا بر پشت آنها بخوبی قرار گیرید؛ سپس هنگامی که بر آنها سوار شدید، نعمت پروردگارتان را متذکّر شوید و بگویید: «پاک و منزّه است کسی که این را مسخّر ما ساخت، وگرنه ما توانایی تسخیر آن را نداشتیم؛
معنی کلمات و عبارات
«لِتَسْتَوُوا»: تا مستقرّ گردید و جا خوش کنید. «مُقْرِنینَ»: توانایان. به زیر فرمان درآورندگان و نگاهدارندگان.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - بهرهورى انسان از موهبت هاى طبیعى (کشتى و حیوانات)، زمینه ساز توجه وى به نعمت دهنده بودن خداوند «جعل لکم من الفلک و الأنعم ... لتستوا على ظهوره ثمّ تذکروا نعمة ربّکم إذا استویتم علیه»
۲ - توجه به آفریننده نعمت ها، به دنبال بهرهورى از آن، امرى طبیعى و فطرى است. «لتستوا على ظهوره ثمّ تذکروا نعمة ربّکم إذا استویتم علیه»
۳ - تسلط بر موهبت هاى طبیعى و صنعتى، نباید به غرور و غفلت انسان بینجامد. «و جعل لکم من الفلک و الأنعم ... لتستوا على ظهوره ثمّ تذکروا نعمة ربّکم إذا استویتم علیه»
۴ - نعمت هاى گسترده الهى در پهنه زمین، پرتوى از ربوبیت خداوند نسبت به انسان «و الذى خلق الأزوج کلّها ... ثمّ تذکروا نعمة ربّکم»
۵ - هماهنگى نعمت هاى الهى و ذخایر و امکانات زمین با نیازهاى انسان، نشانى از ربوبیت خداوند است. «و الذى خلق ... ثمّ تذکروا نعمة ربّکم»
۶ - رفاهمندان و برخورداران از نعمت، در خطر غفلت از یاد خدا «ثمّ تذکروا نعمة ربّکم إذا استویتم علیه»
قید «إذا استویتم علیه»، مى تواند ناظر به نکته یادشده باشد.
۷ - لزوم تنزیه خداوند، از هرگونه عیب، نقص و شریک به هنگام بهره مندى از نعمت ها «و تقولوا سبحن الذى سخّر لنا هذا»
۸ - تسبیح و تنزیه خداوند، نوعى شکر و سپاس گزارى نسبت به او است. «تذکروا نعمة ربّکم ... و تقولوا سبحن الذى سخّر لنا هذا»
۹ - تعلیم شیوه شکر و سپاس گزارى هنگام تسلط بر موهبت هاى طبیعى، از سوى خداوند «ثمّ تذکروا نعمة ربّکم ... و تقولوا سبحن الذى سخّر لنا هذا»
۱۰ - بازگو کردن نعمت هاى الهى، امرى لازم در جهت شکرگزارى «ثمّ تذکروا نعمة ربّکم ... و تقولوا سبحن الذى سخّر لنا هذا»
در آیه شریفه پس از مسأله یادآورى و شکر نعمت الهى، بازگو کردن آن طلب شده است. (و تقولوا...). از این نکته استفاده مى شود که بازگو کردن نعمت از مراحل اساسى شکر آن است.
۱۱ - دستاوردهاى بشرى در زمینه تسخیر طبیعت و موجودات، مرهون توفیق و امداد الهى است; نه توانایى انسان. «و ما کنّا له مقرنین»
«إقران» (مصدر «مقرنین»)، به معناى قدرت داشتن و توانا بودن بر چیزى است.
۱۲ - رام بودن طبیعت براى انسان، لازمه قطعى آفرینش آنها نبوده و به تدبیر خداوند صورت گرفته است. «لتستوا على ظهوره ... سخّر لنا هذا و ما کنّا له مقرنین»
۱۳ - اعتراف به عجز و ناتوانى خویشتن در برابر خداوند، نمودى از روحیه شکر و سپاس در انسان «سبحن الذى سخّر لنا هذا و ما کنّا له مقرنین»
تفسیر (۶)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار استفاده از نعمتاستفاده از حیواناتاستفاده از کشتیتعلیم شکرزمینه غفلت متنعمانزمینه غفلت مرفهانمنشأ تسخیر طبیعتهماهنگی امکانات دنیویهماهنگی نعمت هاآثار تنزیه خدانشانه های شکر خدازمینه ذکر منعمتوحید فطریزمینه ذکر خالقیت خدامنشأ تسخیر موجوداتاستفاده از نعمت هااقرار به عجزاستفاده از نعمت های دنیویموارد شکرترک شرکاستفاده از امکانات دنیویاستفاده از طبیعتآثار تسبیح خدازمینه غفلتذکر نعمتزمینه تکبرغفلت از خداتأمین نیازهای انسانآثار امدادهای خداخدا و نقصنشانه های تدبیر خدافطریات انسانعجز انسانشکر نعمتآثار ذکرتعالیم خداصفات جلالتنزیه خدانشانه های ربوبیت خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۴)
- تحت اختیار بشر بودن کشتیها بر روی اب دریا، از ایات الهی+۳ آیه
- تسخیر انعام برای انسانها ازسوی خداوند+۲ آیه
- عدم توانایی انسان بر تسخیر انعام بدون اراده الهی+۱ آیه
- افرینش انعام برای سوارشدن بر پشت انها+۲ آیه
- یاداوری نعمتها و تنزیه و تسبیح خداوند، فلسفه افرینش انعام+۱ آیه
- افرینش انعام برای سوارشدن انسانها، شایسته یاداوری و شکرگزاری+۴ آیه
- افرینش انعام برای سوارشدن انسانها، شایسته تسبیح خداوند+۱ آیه
- رام بودن برخی انعام (شتر) برای سواری بر پشت ان، نعمتی الهی برای انسان+۷ آیه
- رام بودن برخی چهارپایان (شتر) برای سوار شدن بر پشت ان، شایسته یاداوری و شکرگزاری+۴ آیه
- افرینش انعام برای سوار شدن انسانها بر پشت ان، شایسته تسبیح خداوند+۱ آیه
- تربیت انسانها، از جانب خداوند+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- یاداوری نعمت، زمینهساز تسبیح خدا
- تسخیر کشتیها برای انسان، دلیل یکتایی خداوند+۳ آیه
- خداوند، رام کننده کشتیها در دریا برای بهرهبرداری انسانها+۳ آیه
- خداوند، تعلیمدهنده شیوه تسبیح به انسانها
- تعلیم شیوه شکر و سپاسگزاری به انسانها، هنگام تسخیر موهبتهای الهی از سوی خداوند
- تسبیح و تنزیه خدا، نوعی شکر و سپاسگزاری به درگاه الهی
- منزّه بودن خداوند، از هرگونه نقص
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۱ آیه
- یاداوری نعمتهای الهی، مطلوب و پسندیده+۲ آیه
- دسته ای از چهارپایان، وسایلی برای حمل و نقل زمینی+۷ آیه
- رام کردن دسته ای از چهارپایان، برای سواری انسان، به امر خداوند+۳ آیه
- وسایل حمل و نقل، از نعمتهای الهی برای انسان+۸ آیه
- قدرت نداشتن انسان، بر تسخیر وسایل حمل و نقل، در صورت عدم تسخیر برای انسان، به فرمان خدا+۱ آیه
- شایسته بودن تسبیح خدا، هنگام استفاده از وسایل حمل و نقل+۱ آیه
- لزوم شکرگزاری به درگاه خداوند، هنگام استفاده از وسایل حمل و نقل+۱ آیه
- ربوبیّت خداوند، مستلزم تسبیح و تنزیه او
- رفاه طلبان، در خطر غفلت از یاد خدا+۱ آیه
- وسایل حمل و نقل، از ابزار رفاه برای انسان+۳ آیه
- لزوم یاداوری نعمتهای الهی و توجّه به سفر اخرت، هنگام سفر و سوار شدن بر مرکب+۲ آیه
- تسبیح خدا، از اداب سفر، هنگام سوار شدن بر مرکب+۱ آیه
- شناخت یکتایی خداوند و ربوبیت وی، از اهداف اصلی سؤال محمّد(صلی الله علیه واله) از مشرکان+۲ آیه
- افرینش انعام (شتر، گاو، گوسفند) در جهت تامین منافع انسانها، نعمتی شایسته سپاسگزاری+۴ آیه
- نعمتهای الهی، شایسته شکر و سپاس به درگاه او+۳ آیه
- ذکر و یاد نعمتهای خدا، نوعی شکرگزاری به درگاه الهی+۴ آیه
- شرکورزی، مانع شکرگزاری ادمی به درگاه خداوند+۳ آیه
- خداوند، رام کننده کشتیها در دریا، برای بهره برداری انسانها+۳ آیه
- تسخیر کشتیها برای انسان، دلیل یکتایی خداوند+۳ آیه
- حرکت کشتیها در دریا و رام بودن ان برای انسانها، جلوه فرمانروایی خداوند+۳ آیه
- حرکت کشتیها در دریا، جهت منافع انسان، از نشانه ها و ایات الهی+۶ آیه
- شایسته بودن تسبیح خدا، هنگام سفر با کشتی+۱ آیه
- شکر به درگاه الهی، هنگام سفر با کشتی از اداب ان+۱ آیه
- کشتی، وسیله ای جهت حمل و نقل دریایی+۴ آیه
- کشتی و کشتیرانی، از نعمتهای الهی برای بشر+۵ آیه
- کفران نعمت، از خصلتهای ناپسند انسان+۴ آیه
- ایمان به معاد، سبب یاد نعمتهای الهی، هنگام تسخیر امکانات و برخورداری از نعمتها+۱ آیه
- توجّه به افریننده نعمتها، به دنبال بهرهوری و استفاده از انها، مورد توصیه خداوند+۱ آیه
- تعلیم شیوه شکر و سپاس گزاری به انسانها، هنگام استفاده از موهبتهای الهی، از نعمتهای خداوند+۱ آیه
- کشتی رانی در دریا، از نعمتهای خداوند، و موجب شکرگزاری در برابر وی+۵ آیه
- لزوم یاداوری نعمتهای الهی+۱ آیه
- توجّه به نعمتهای الهی، موجب پایداری انسان بر توحید و پرهیز از گرایش به شرک و بتپرستی+۲ آیه
- یاداوری نعمتهای الهی، زمینهساز تسبیح خدا
- یاداوری نعمتهای خدا، مایه به یاد خدا بودن و او را منشا نعمت دانستن+۲ آیه