سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۸ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۸۹
فَأَهْلَكْنَا أَشَدَّ مِنْهُم بَطْشًا وَمَضَىٰ مَثَلُ الْأَوَّلِينَ
ولی ما کسانی را که نیرومندتر از آنها بودند هلاک کردیم، و داستان پیشینیان گذشت.
معنی کلمات و عبارات
«بَطْشاً»: نیرومندی (نگا: قصص / ، غافر / ) دلیری. حمله و یورش. تندی و تیزی. (نگا: اعراف / قصص / ، شعراء / . «مَثَلُ»: سرگذشت. نمونه زندگی. «مِنْهُمْ»: از قریشیان و مکّیان.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - مؤاخذه هلاکت بار ملت هاى کفرپیشه و مقتدر پیشین از سوى خداوند «فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
۲ - قدرت هاى مادى، با تمامىِ اقتدار و شکوه، ناتوان از مقابله با قوانین و مشیت هاى خداوند «فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا و مضى مثل الأوّلین»
یادآورى نابودى جوامع مقتدر شرک پیشه، مى تواند نشانگر این نکته باشد که قدرت ظاهرى و مادى، مانع عذاب الهى نیست.
۳ - مشرکان و مخالفان پیامبر(ص)، معتقد به اقتدار و متکى به نیرومندى خود «أن کنتم قومًا مسرفین ... فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
از یادآورى هلاکت اقوامى نیرومندتر از مردم مکه، استفاده مى شود که مکیان، به قدرت خویش مغرور بوده و آن را غیر قابل زوال مى پنداشتند.
۴ - خودبزرگ بینى و توهم اقتدار و نیرومندى، از عوامل حق ناپذیرى و وحى ستیزى «فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
تذکر «فأهلکنا أشد...» در حقیقت هشدار به کسانى است که با احساس توانمندى، پنداشته اند که مى توانند از مجازات حق ستیزى گریخته و ایمن بمانند.
۵ - بى توجهى به پیام وحى و استهزاى آن، از جمله عوامل نابودى جوامع در طول تاریخ «کانوا به یستهزءون . فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا و مضى مثل الأوّلین»
از ارتباط دو آیه، استفاده مى شود که استهزاى پیام وحى از سوى جوامع شرک پیشه، موجب نابودى آنان شده است.
۶ - صاحبان قدرت و شوکت، مخالفان اصلى پیامبر(ص) در مکه «فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
با توجه به واژه «أشد» - که افعل التفضیل است - استفاده مى شود که مخالفان پیامبر(ص) در مکه، به نوعى از قدرت ظاهرى برخوردار بودند.
۷ - نابودى تمدن ها و جوامع حق ناپذیر، سنت الهى است. «و ما یأتیهم من نبىّ ... فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
طرح بعثت پیامبران در طول تاریخ و مواجه شدن آنان با مخالفت و استهزا و یادآورى نابودى مخالفان، مى تواند اشاره به سنت بودن این جریان داشته باشد.
۸ - توجه به هلاکت و انقراض تمدن هاى با شکوه گذشته، مایه عبرت قدرتمندان «فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
یادآورى نابودى جوامع پیشین به مردم مکه، مى تواند در راستاى تنبه و عبرت آموزى آنان باشد.
۹ - تاریخ، منبع شناخت سنت هاى الهى در جوامع انسانى است. «و کم أرسلنا ... فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا»
اشاره به سرگذشت پیامبران و سرنوشت مخالفان آنان، مى تواند بیانگر این نکته باشد که نگرش در تاریخ، خود راهى براى شناخت سنت هاى الهى در جوامع است.
۱۰ - یادآورى مکرر سرنوشت مخالفان پیامبران، در راستاى زدایش روحیه مخالفت و طغیان در میان انسان ها است. «فأهلکنا أشدّ منهم بطشًا و مضى مثل الأوّلین»
عبارت «مضى مثل الأوّلین»، مى تواند بدین معنا باشد که داستان انبیا و مخالفان ایشان، در آیات دیگرى بیان شده است. ذکر «مضى مثل الأوّلین» در پایان آیه شریفه، مى تواند اشاره بدین نکته باشد که: «ما مکرراً سرنوشت آنان را یادآور شدیم تا شاید شما پند گیرید».
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار استهزای وحیآثار ذکر انقراض تمدنهابی تأثیری قدرت های مادیبینش مخالفان محمدتکبر مخالفان محمدذکرفرجام مخالفان انبیازمینه زوال دشمنیزمینه زوال طغیانسنت هلاکت حق ناپذیرانعوامل مخالفت با وحیقدرت مخالفان محمدمؤاخذه اقوام پیشینمخالفت قدرتمندان مکهقدرت مشرکانعبرت از انقراض تمدنهامؤاخذه های خداآثار اعراض از وحیتکبر مشرکانمؤاخذه کافراننقش تاریخمخالفان محمدعوامل حق ناپذیریعوامل هلاکت اقوام پیشینهلاکت اقوام پیشینهلاکت کافرانحتمیت مشیت خداآثار تکبرمنابع شناختبینش مشرکانآسیب شناسی اجتماعیآثار ذکرسنتهای خداعوامل عبرتقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
- گرفتاری به عذاب، کیفر استهزای رسولان الهی+۳ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای قدرتمندتر از مشرکان جزیره العرب در تاریخ بشر+۸ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول از عذاب الهی و نابودی انان+۷ آیه
- نابودی امّتهای پیشین، پس از اتمام حجّت رسولان الهی بر انان+۵ آیه
- گرفتاری امّتهای نیرومندتر از مکّیان، در اعصار پیشین به کیفر الهی+۵ آیه
- نابودی بسیاری از امّتهای پیشین به سبب استهزای پیامبران الهی+۷ آیه
- گرفتارشدن استهزاگران انبیا به نابودی ازسوی خداوند+۲ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۱۴ آیه
- حرمت استهزای انبیای الهی+۴ آیه
- حرمت استهزای انبیا+۷ آیه
- حرمت مخالفت با انبیا+۳ آیه
- نابودی جوامع حق ناپذیر، از سنّتهای الهی
- حضور اقوام بسیار قدرتمندتر از مشرکان مکّه، در طول تاریخ+۴ آیه
- فرجام هلاکت بار اقوام قدرتمند پیشین، قابل توجّه و عبرت امیز+۴ آیه
- دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، از استهزای کافران نسبت به وی با یاداوری استهزای انبیای گذشته و سرنوشت شوم استهزاکنندگان+۵ آیه
- بیان سرگذشت پیامبران و برخورد ناروای امّتها با انان، به جهت تسلّا بخشیدن و دلداری به پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، با یاداوری استهزای انبیای گذشته و سرنوشت شوم استهزاکنندگان+۵ آیه
- خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله، با تبیین فرجام تکذیبکنندگان و منکران رسالت ان حضرت+۷ آیه
- مُهلک/ اسماوصفات+۷ آیه