سوره زمر(الزمر)، آیه ۴۴ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۳
قُل لِّلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا لَّهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
بگو: «تمام شفاعت از آن خداست، (زیرا) حاکمیّت آسمانها و زمین از آن اوست و سپس همه شما را به سوی او بازمیگردانند!»
معنی کلمات و عبارات
«لِلّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِیعاً»: هر چه شفاعت است از آن خدا است. شفاعت وقتی میسّر است که خدا به شفاعت کننده اجازه دهد (نگا: بقره / یونس / طه / و از شفاعت شده خوشنود گردد (نگا: انبیاء / ) و خود شفاعت، پسندیده و درست باشد (نگا: نساء / ، زخرف / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - تمامى شفاعت ها (هر نوع و به هر مقدار)، در اختیار خدا و مختص به او است. «قل للّه الشفعة جمیعًا»
لام «للّه» براى اختصاص است. «اللّه» نیز خبر مقدم و مفید حصر مى باشد و «جمیعاً» حال براى «شفاعت» و مفید استغراق است; یعنى، هر نوع شفاعتى و به هر مقدارى باشد، تنها در اختیار خداوند است.
۲ - وجود شفاعت براى انسان ها در پیشگاه خداوند «قل للّه الشفعة جمیعًا»
تأکید خداوند بر انحصار شفاعت به خود، نشانه این حقیقت است که اصل شفاعت مورد مقبول خدا قرار دارد; ولى این کار تنها با اذن و رضاى او میسر است; چنان که در آیات دیگر به این حقیقت تصریح شده است مثل «ما من شفیع إلاّ من بعد إذنه...» (یونس(۱۰) آیه ۳) و «و لایشفعون إلاّلمن ارتضى» (انبیاء(۲۱) آیه ۲۸).
۳ - شفاعت و وساطت کردن هر موجودى در پیشگاه خداوند، تنها به اذن و اراده او ممکن و میسر است. «قل للّه الشفعة جمیعًا»
۴ - جهان آفرینش (آسمان ها، زمین و...) تحت فرمانروایى خدا است. «له ملک السموت و الأرض»
۵ - جهان آفرینش، تحت فرمانروایى واحدى اداره مى شود. «له ملک السموت و الأرض»
۶ - فرمانروایى مطلق خداوند بر جهان هستى، دلیل در اختیار داشتن همه شفاعت ها در دست خدا و ناتوانى غیر او از هرگونه شفاعت خودسرانه «قل للّه الشفعة جمیعًا له ملک السموت و الأرض»
جمله «له ملک السماوات...» در مقام تعلیل براى جمله پیش (للّه الشفاعة جمیاً) است; یعنى، چون فرمانروایى جهان به دست خداوند است، پس شفاعت هم - که جزئى از فرمانروایى است - در اختیار او قرار خواهد داشت.
۷ - جهان، داراى آسمان هاى متعدد «السموت»
۸ - بازگشت همه انسان ها پس از مرگ تنها به سوى خدا است. «ثمّ إلیه ترجعون»
۹ - انسان ها با مرگ از بین نمى روند; بلکه دوباره زنده خواهند شد. «ثمّ إلیه ترجعون»
۱۰ - پیامبر(ص) مأمور مبارزه علنى و صریح با عقاید مشرکان (چون عقیده به شفاعت کردن معبودها و توانایى آنان بر این کار) «أم اتّخذوا من دون اللّه شفعاء قل أَوَلو کانوا لایملکون شیئًا و لایعقلون . قل للّه الشفعة ... ثمّ إلیه ترجعون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۶۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۴۳–۴۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اذن شفاعتامکان شفاعتشفاعت انسانمنشأ شفاعتشفاعت خداشرایط شفاعتشرک ستیزی محمدحاکم آسمان هاآثار مرگمبارزه با شرکآثار اذن خداحاکم زمینحقیقت مرگفرجام انسان هاعجز موجوداتاحیای مردگانتدبیر آفرینشحاکم آفرینشمعاد جسمانیتوحید افعالیتعدد آسمان هاحاکمیت خداآثار اراده خدارسالت محمدجهان بینی توحیدیاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۷)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۸ آیه
- خدا، یگانه حاکم اسمان+۱۶ آیه
- خدا، مالک اسمانها+۱۵ آیه
- حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۱۶ آیه
- استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۸ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۵ آیه
- حاکمیّت جهان، از انِ خدا+۱۲ آیه
- تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۸ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۲ آیه
- اسمان، در قلمرو حاکمیّت خدا+۱۵ آیه
- تمام انسانها، تحت اختیار و حاکمیّت خداوند، بدون هیچگونه امتیازی نسبت به یکدیگر+۴ آیه
- زمین، عرصه حاکمیّت خداوند+۱۵ آیه
- مالکیّت و فرمانروایی، شرط تاثیر شفاعت نزد خداوند+۳ آیه
- مالکیّت حقیقی بر زمین، از انِ خداوند+۱۶ آیه
- مبارزه پیامبر صلی الله علیه و اله با بتپرستی و شرک+۱ آیه
- بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد+۴ آیه
- حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد+۴ آیه