سوره نجم(النجم)، آیه ۲۶ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۶
وَكَم مِّن مَّلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِن بَعْدِ أَن يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَن يَشَاءُ وَيَرْضَىٰ
و چه بسیار فرشتگان آسمانها که شفاعت آنها سودی نمیبخشد مگر پس از آنکه خدا برای هر کس بخواهد و راضی باشد اجازه (شفاعت) دهد!
معنی کلمات و عبارات
«کَمْ»: چه بسیار است! «لا تُغْنِی شَفَاعَتُهُمْ شَیْئاً»: (نگا: طه / زخرف / ، یس / ). «یَرْضی»: (نگا: طه / .
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - فرشتگان، فاقد قدرت مستقل در شفاعت «و کم من ملک ... إلاّ من بعد أن یأذن اللّه»
۲ - آسمان، مرکز و جایگاه بسیارى از فرشتگان «و کم من ملک فى السموت»
۳ - مشرکان، در امید واهى شفاعت فرشتگان از آنان * «و کم من ملک فى السموت لاتغنى شفعتم شیئًا»
برداشت یاد شده بدین احتمال است که ذکر این آیه - پس از یادکرد عقاید مشرکان - بدان جهت باشد که آنان، بت ها را تمثال فرشتگان دانسته و با پرستش بت ها، انتظار شفاعت را از فرشتگان داشته اند.
۴ - مشرکان، معتقد به عظمت برتر خداوند، در مقایسه با فرشتگان و معبودهاى خویش «و کم من ملک فى السموت لاتغنى شفعتم شیئًا»
از این که مشرکان از بت ها و یا فرشتگان، تمناى شفاعت در پیشگاه پروردگار را داشته اند، مطلب بالا استفاده مى شود.
۵ - فرشتگان، با تمامى عظمت مقام در عالم ملکوت، نیازمند اذن الهى در شفاعت «و کم من ملک فى السموت لاتغنى شفعتم شیئًا إلاّ من بعد أن یأذن اللّه»
بنابراین که «فى السماوات» کنایه از علوّ مقام باشد برداشت یاد شده به دست مى آید.
۶ - کثرت شمار فرشتگان، در عالم ملکوت «و کم من ملک فى السموت»
با توجه به این که «کم» خبریه و براى کثرت است، مطلب بالا استفاده مى شود.
۷ - امکان شفاعت، در پیشگاه خداوند، در صورت تحقق اذن او «لاتغنى شفعتم شیئًا إلاّ من بعد أن یأذن اللّه»
۸ - نیازمندى وساطت و شفاعت در پیشگاه خداوند به اذن او، نمودى از حاکمیت مطلقه الهى در دو گیتى «فللّه الأخرة و الأُولى . و کم من ملک ... إلاّ من بعد أن یأذن اللّه»
ارتباط دو آیه، مى تواند اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
۹ - شفاعت شفیعان، منوط به مشیت و رضایت خداوند است. «لاتغنى شفعتم شیئًا إلاّ من بعد أن یأذن اللّه لمن یشاء و یرضى»
بنابراین که مراد از «من» در «من یشاء» شفاعت کنندگان باشد، برداشت بالا به دست مى آید.
۱۰ - تفاوت مراتب و درجات فرشتگان الهى در قرب به خداوند * «و کم من ملک ... إلاّ من بعد أن یأذن اللّه لمن یشاء و یرضى»
برداشت یاد شده با توجه به دو نکته زیر به دست مى آید: الف) مراد از «من» در «لمن یشاء» شفاعت کنندگان (فرشتگان) باشد; ب) ذکر «لمن یشاء» ناظر بدان باشد که برخى از فرشتگان، از مقبولیت شفاعت برخوردارند.
۱۱ - تأثیر شفاعت فرشتگان، منوط به مشیت و رضایت الهى، در حق شفاعت شوندگان «إلاّ ... لمن یشاء و یرضى»
بنابراین که مراد از «من» در «لمن یشاء» شفاعت شوندگان باشد، برداشت یاد شده به دست مى آید.
۱۲ - تحصیل رضایت الهى، شرط بهره مندى از شفاعت شفیعان «لاتغنى شفعتم شیئًا إلاّ من بعد أن یأذن اللّه لمن یشاء و یرضى»
برداشت یاد شده با توجه به دو نکته زیر به دست مى آید: الف) مراد از «من» در «لمن یشاء» شفاعت شوندگان باشد; ب) ذکر «یرضى» ناظر بدان باشد که براى تعلق مشیت الهى، مى باید رضایت او جلب شود.
۱۳ - شفاعت، امرى قانون مند و ضابطه دار «من بعد أن یأذن اللّه لمن یشاء و یرضى»
از این که شفاعت، نیازمند اذن خداوند است و شافع و یا شفاعت شونده بایستى مرضى خداوند باشند، مطلب بالا استفاده مى شود.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امیدواری به شفاعت ملائکهشرایط شفاعت ملائکهعقیده به عظمت خداوابستگی ملائکهکثرت ملائکهتقرب ملائکهشفاعت ملائکهامیدواری مشرکانجایگاه ملائکهمراتب ملائکهقانونمندی شفاعتشرایط شفاعتآثار رضایت خدانقش آسمانآثار اذن خدانشانه های حاکمیت خداعقیده مشرکانآثار مشیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۳)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۷ آیه
- ملایکه از موجودات ساکن در اسمانها+۳ آیه
- فرشتگان، از موجودات اسمانی+۹ آیه
- تاثیر شفاعت فرشتگان درباره موجودات و انسانها، منوط به اذن الهی
- استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۱۰ آیه
- تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۱۰ آیه
- حق شفاعت برای غیر خدا، تنها با اذن او+۶ آیه
- ظهور حاکمیّت خدا، در عرصه قیامت+۱ آیه
- شفاعت ملایکه، منوط به مشیّت و رضای خداوند
- تاثیر شفاعت فرشتگان، منوط به رضایت الهی از شفاعت شوندگان+۱ آیه
- امیدواری مشرکان به شفاعت معبودهای خویش
- اعتقاد مشرکان عصر بعثت به شفاعت و امداد معبودها+۴ آیه
- شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۱۱ آیه
- تاثیر شفاعت شافعان، منوط به اذن الهی+۴ آیه
- شفاعت فرشتگان، منوط به اذن خداوند+۲ آیه
- جلب رضایت خداوند شرط برخوردار شدن از شفاعت شفیعان+۲ آیه
- مالکیّت و فرمانروایی، شرط تاثیر شفاعت نزد خداوند+۳ آیه
- اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۱۱ آیه
- فرشتگان، برخوردار از مقام شفاعت در حیطه اذن الهی+۳ آیه
- اعتقاد واهی مشرکان، به شفاعت فرشتگان
- تاثیر شفاعت فرشتگان، منوط به مشیّت و رضایت خداوند
- فرشتگان، از موجودات اسمانی+۱۰ آیه
- فرشتگان، برخوردار از مقام شفاعت، در حیطه اذن الهی+۲ آیه