سوره زمر(الزمر)، آیه ۴۳ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۳
أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ شُفَعَاءَ قُلْ أَوَلَوْ كَانُوا لَا يَمْلِكُونَ شَيْئًا وَلَا يَعْقِلُونَ
آیا آنان غیر از خدا شفیعانی گرفتهاند؟! به آنان بگو: «آیا (از آنها شفاعت میطلبید) هر چند مالک چیزی نباشند و درک و شعوری برای آنها نباشد؟!»
معنی کلمات و عبارات
«مِن دُونِ اللهِ»: بدون رضایت خدا. بدون اجازه خدا (نگا: روحالمعانی).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - اعتقاد مشرکان، به شفاعت و وساطت کردن معبودها در پیشگاه خداوند «أم اتّخذوا من دون اللّه شفعاء»
۲ - شفاعت و واسطه شدن معبودها، هدف و انگیزه مشرکان از عبادت کردن آنها «أم اتّخذوا من دون اللّه شفعاء»
۳ - معبودها و شفیعان مشرکان عصر پیامبر(ص)، فاقد هرگونه توانایى و تعقل «قل أَوَلو کانوا لایملکون شیئًا و لایعقلون»
۴ - خردورزى و توانایى بر شفاعت، دو شرط اصلى شایستگى شفاعت به پیشگاه الهى است. «قل أَوَلو کانوا لایملکون شیئًا و لایعقلون»
۵ - مأموریت پیامبر(ص)، براى احتجاج با مشرکان و اثبات ناتوانى مطلق معبودها و پوچى آیین شرک «قل أَوَلو کانوا لایملکون شیئًا و لایعقلون»
برداشت یاد شده از تصریح به ابلاغ حقیقت یاد شده (قل) استفاده مى شود.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۶۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۴۳–۴۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
انگیزه مشرکانبی عقلی شفیعان مشرکانبی عقلی معبودان باطلتعقل در شفاعتعجز شفیعان مشرکانقدرت در شفاعتانگیزه بت پرستیشفاعت معبودان باطلشرایط شفاعتاحتجاج با مشرکاناحتجاج محمدپوچی شرکعجز معبودان باطلعقیده مشرکانرسالت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
- فقدان عقل و شعور و مالکیّت معبودان باطل بر چیزی، حجّت پیامبر(صلی الله علیه واله) در ردّ اعتقاد مشرکان به شفاعت انها
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۱ آیه
- شفاعت کردن بتها نزد خداوند، از انگیزههای بتپرستی+۳ آیه
- فقدان هرگونه مالکیّت برای بتها، حتّی به مقدار پوست هسته خرما، دلیل بر بطلان بتپرستی+۲ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۲ آیه
- نکوهش و سرزنش خداوند، به فاقدان تفکّر و اندیشه
- معبودهای مشرکان، فاقد خردورزی و تفکر
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۵ آیه
- حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۲ آیه
- استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۷ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۳ آیه
- توسّل به الهه و بتها، جهت تقرّب به خداوند، نامشروع و حرام+۱ آیه
- توسّل مشرکان به معبودهای خویش، جهت تقرّب به خداوند+۳ آیه
- تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۶ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۲ آیه
- حرمت بت پرستی+۵ آیه
- توسّل به الهه و بتها، جهت تقرّب به خداوند، امری نامشروع و حرام+۱ آیه
- اتّخاذ بتهای فاقد مالکیت و شعور با عنوان شفیع، سؤال نکوهش امیز پیامبر(صلی الله علیه واله) از مشرکان
- اتّخاذ بتهای فاقد مالکیّت و شعور در جایگاه شفیع، سؤال انکاری و نکوهش امیز پیامبر(صلی الله علیه واله)از مشرکان
- بی عقلی بتها، از دلایل ردّ شرک
- فقدان مالکیّت برای معبودهای باطل، از دلایل بطلان شرک+۲ آیه
- ناتوانی معبودهای دروغین مشرکان از هرگونه شفاعت و وساطت، نشانگر بطلان شرک+۳ آیه
- امید به شفاعت بتها در برابر خدا، انگیزه پرستش انان از سوی مشرکان+۵ آیه
- توسّل مشرکان به معبودهای خویش، جهت نزدیکی به خدا+۳ آیه
- اعتقاد مشرکان عصر بعثت به شفاعت و امداد معبودها+۱۰ آیه
- مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۳ آیه
- شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۴ آیه
- خردورزی، شرطی برای شایستگی شافعان در پیشگاه خداوند
- مالکیّت و فرمانروایی، شرط تاثیر شفاعت نزد خداوند+۳ آیه
- شفاعت کردن بتها نزد خداوند، از انگیزه های بت پرستی به گمان مشرکان+۹ آیه
- معبودهای دروغین مشرکان، عاجز از شفاعت برای انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
- اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۴ آیه
- اعتقاد مشرکان به شفاعت معبودهای دروغین از انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب
- مشرکان، مردمی ستم پیشه و ظالم، به دلیل شریک قرار دادن برای خداوند+۱ آیه
- معبودان باطل، فاقد هر گونه قدرت تعقّل
- مالکیّت، از صفات لازم برای معبود راستین+۲ آیه
- بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۱ آیه
- توانایی بر شفاعت، شرط لازم برای ان
- فقدان عقل و شعور و مالکیّت معبودان باطل، حجّت پیامبر صلی الله علیه و اله در ردّ اعتقاد مشرکان به شفاعت انها
- مبارزه پیامبر صلی الله علیه و اله با بتپرستی و شرک+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور احتجاج با مشرکان
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به تبیین براهین توحیدی و اثبات یگانگی خداوند، با ابطال وجود خدایان دروغین+۲ آیه
- بت پرستی و عبادت غیر خدا، از عوامل استحقاق نکوهش+۱ آیه
- اتخاذ بتهای فاقد مالکیت و شعور با عنوان شفیع، سؤال نکوهشامیز پیامبر صلی الله علیه و اله از مشرکان