سوره شمس(الشمس)، آیه ۱۲ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۵
معنی کلمات و عبارات
«إنبَعَثَ»: برخاست و روان شد. «أَشْقَی»: بدبختترین (نگا: اعلی / ، لیل / ).
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - بدبخت ترین فرد قوم ثمود، به طغیان در برابر رسول الهى تحریک شد. «بطغویها . إذ انبعث أشقیها»
«بعث»، به معناى برانگیختن چیزى و جهت دادن به آن است (مفردات). «انبعاث» مطاوعه آن و به معناى تحریک شدن و ارسال و روانه شدن است. «شقاوة» نقطه مقابل «سعادة» است و مانند آن به «اخروى و دنیوى» و «نفسانى و بدنى و خارجى» تقسیم مى شود. (مفردات)
۲ - قوم ثمود، گرفتار تیره بختى و شقاوت «إذ انبعث أشقیها»
«أشقى»، اسم تفضیل و نشانه وجود رگه هاى شقاوت در دیگر افراد قوم ثمود است.
۳ - قوم ثمود، وادار سازنده شقى ترین فرد خود، به طغیان در برابر فرستاده الهى «انبعث أشقیها»
«انبعاث»، تأثیرپذیرى از «بعث» و ارسال دیگران است و نشان مى دهد که فرد «اشقى»، از سوى دیگران تحریک شده بود. ظرف بودن «إذ انبعث...» براى آیه قبل و نیز ضمیرهاى جمع در «فعقروها» و «بذنبهم» (در آیات بعد) بیانگر این است که قوم ثمود، محرک اصلى بوده اند.
۴ - شقاوت، داراى مراتب است. «أشقیها»
۵ - شقاوت افزون تر، مایه آمادگى بیشتر براى طغیان در برابر رسولان الهى و تکذیب آنان «بطغویها . إذ انبعث أشقیها»
۶ - آمادگى شقى ترین فرد قوم ثمود، براى مقابله با رسول الهى، نمودار طغیانگرى و مصداق بارز تکذیب گرى آنان بود. «کذّبت ثمود بطغویها . إذ انبعث أشقیها»
«إذ»، ظرف براى «کذّبت» و بیانگر زمان تکذیب قوم ثمود است; یعنى، زمانى تکذیب گرى و طغیان گرى قوم ثمود عملى شد که شقى ترین فرد آنان تحریک شد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۹–۱۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۹–۱۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۹–۱۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۲
روایات و احادیث
۷ - «عن عبد اللّه بن زَمعَة قال: خطب رسول اللّه(ص) فذکر الناقة و ذکر الذى عقرها فقال: «إذ انبعث أشقاها» قال: انبعث لها رجل عارم عزیز منیع فى رهطه; [منبع: الدرالمنثور، ج ۸، ص ۵۳۱.] عبداللّه بن زَمعة روایت کرده که رسول خدا(ص) خطبه خواند و از ناقه [ثمود]و کسى که آن را پى کرد، سخن گفت و فرمود: [خداوند فرموده] «إذ انبعث أشقاها» مردى براى پى کردن ناقه [صالح] تحریک شد که زشت خو و مردم آزار و در قبیله خود عزیز و مورد حمایت بود».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اصرار بر شقاوتتحریک شقی ترین فرد قوم ثمودحامیان شقی ترین فرد قوم ثموددشمنی شقی ترین فرد قوم ثمودزمینه تکذیب رسولان خداشقاوت قوم ثمودطغیان علیه رسولان خدانشانه های تکذیبگری قوم ثموددشمنان رسولان خدادشمنی با صالحنشانه های طغیانگری قوم ثمودنقش قوم ثمودمراتب شقاوتعقر شتر صالحزمینه طغیانتاریخ قوم ثمود
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- قومثمود، تکذیبکننده ایات خدا+۲ آیه
- تکذیب ایات الهی از سوی طغیانگران ثمود+۲ آیه
- تهدید ثمودیان از سوی صالح(علیه السلام) به عذاب دردناک، در صورت ازار رساندن به ناقه+۸ آیه
- ثمود، تکذیبکننده پیامبران الهی+۴ آیه
- تهدید ثمودیان از جانب صالح(علیه السلام) به عذاب بزرگ، در صورت رساندن هرگونه ازار به ناقه+۸ آیه
- قوم ثمود، تکذیبکننده ایات خدا+۲ آیه
- انتخاب و تحریک فردی خاصّ از ناحیه ثمودیان، برای کشتن ناقه صالح+۳ آیه
- شقیترین فرد ثمود، (قدار بن سالف) برانگیخته شده از جانب انان برای پی کردن ناقه+۳ آیه
- قوم ثمود، گرفتار تیرهبختی و شقاوت+۱ آیه
- تکذیب پیامبر خدا، از اثار شقاوت امّتش+۳ آیه
- قوم ثمود، گرفتار تیره بختی و شقاوت+۱ آیه
- فرستاده شدن شقی ترین فرد قوم ثمود از طرف قومش برای مقابله با رسول الهی، نمودار طغیانگری و تکذیبگری انان+۲ آیه
- تزکیه نفس، از موانع گرفتاری انسان به شقاوت+۲ آیه
- مامور شدن یک نفر از ثمودیان از جانب انها، برای پی کردن ناقه صالح+۵ آیه
- اقدام شقی ترین فرد ثمودیان، برای پی کردن ناقه صالح+۳ آیه
- طغیانگری قوم ثمود، از اسباب اقدام انان به کشتن ناقه صالح+۵ آیه
- طغیان گری قوم ثمود، موجب بدبختی و شقاوت انان+۱ آیه
- شقاوت، مایه امادگی بیشتر برای طغیان گری در برابر رسول الهی+۱ آیه
- قدار بن سالف، شقی ترین و طغیان گرترین فرد قوم ثمود+۱ آیه
- تحریک شدن بدبخت ترین فرد قوم ثمود، به طغیان در برابر رسول الهی+۱ آیه
- قوم ثمود، مشوّق شقی ترین فرد خود، به طغیان در برابر فرستاده الهی+۱ آیه
- رضایت به گناه دیگران، گناهی همسان گناه انان+۳ آیه
- عذاب استیصال، کیفر تبهکاران مجرم+۲ آیه
- کشتن ناقه ثمود، گناهی بزرگ و مستوجب عذابی فراگیر+۵ آیه