سوره طلاق(الطلاق)، آیه ۳ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۵۸
خدا از جایی که گمان نمیبرد روزیاش میدهد و هر کس بر خدا توکل کند، خدا برایش بس است.
وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
و او را از جایی که گمان ندارد روزی میدهد؛ و هر کس بر خدا توکّل کند، کفایت امرش را میکند؛ خداوند فرمان خود را به انجام میرساند؛ و خدا برای هر چیزی اندازهای قرار داده است!
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۲ و ۳
مفسرین گویند: که این قسمت از آیات «وَ مَنْ یتَّقِ اللَّهَ یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یرْزُقْهُ مِنْ حَیثُ لایحْتَسِبُ» درباره عوف بن مالک الاشجعى آمده که مردى فقیر و بىچیز بود و پسرى داشت که مشرکین او را اسیر کرده بودند. عوف نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و از درد اندرونى خویش به خاطر اسارت فرزند و فقر و بىچیزى مى نالید. پیامبر او را تسکین داد و در عین حال فرمود: امشب در خانه ما هیچ برگ و توشه اى جز یک مد طعام یافت نمى شود سپس فرمود: اى عوف، صبر کن و پرهیزکار باش و زیاد کلمه «لاحول و لاقوّة الّا باللَّه» را بر زبان جارى ساز. عوف به خانه خویش برگشت و به اهل خویش گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله ما را به تقوى و صبر امر فرموده و نیز فرمود: به گفتار «لاحول و لاقوّة الّا باللّه» زیاد بپردازیم. اهل وى گفتند: نیکو مداوائى و بهترین مرهمى است که پیامبر به ما داده اینان به دستور رسول خدا صلی الله علیه و آله عمل کردند. چندى نگذشت که پسر عوف با گله اى از گوسفندان و قطارى از شتران بازگشت و به پدرش گفت: کسى که مرا اسیر نموده بود، او را غافلگیر کردم و در حال غفلت او گوسفندان و شتران او را به غنیمت آوردم. عوف نزد پیامبر رفت و سؤال کرد که آیا این گوسفندان بر او حلال است یا نه؟ پیامبر فرمود: بلى بر شما حلال است سپس این آیات نازل گردید. چنان که از جابر و ابن مسعود و نیز از سالم بن ابى الجعد و سدى و همچنین از طریق کلبى از ابوصالح و او از ابن عباس و نیز از طریق جویبر از ضحاک هم روایت و نقل گردیده است.
تفاسیر روض الجنان از خاصه و کشف الاسرار و ثعلبى از عامه. حاکم صاحب المستدرک. طبرى صاحب تفسیر جامع البیان. تفسیر ابن مردویه. تاریخ خطیب.
در آن زمان چه میگذشت (۲۰ رویداد)
- تخریب مسجد ضرارمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - بخشش سه تنِ بازمانده از تبوکمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - حج ابوبکر و ابلاغ برائت
22 بعثت · مکه - اعزام علی به یمن
22 بعثت · یمن - هیئت مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - وفد عبدالقیس
22 بعثت · مدینه - آمدن عدی بن حاتم
22 بعثت · مدینه - وفد اشعریان
22 بعثت · مدینه - وفد بنی حنیفه
22 بعثت · مدینه - وفد بنی تمیم
22 بعثت · مدینه - وفد همدان
22 بعثت · مدینه - وفد کنده
22 بعثت · مدینه - وفد ثقیف
22 بعثت · مدینه - وفد تجیب
22 بعثت · مدینه - اعزام خالد به بنی حارث نجران
22 بعثت · نجران - اعزام خالد به دومةالجندل
22 بعثت · دومةالجندل - اعزام معاذ و ابوموسی به یمن
22 بعثت · یمن - مباهله با مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - پیمانهای ایله و جربا و اذرح
22 بعثت · ایله / جربا / اذرح - عامالوفود: سال هیئتها
22 بعثت · مدینه
نکات آیه
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
۱۳ - «محمدبن مسلم قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن قول اللّه عزّوجلّ: «و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لایحتسب» قال: فى دنیاه; [منبع: تفسیرقمى، ج ۲، ص ۳۷۵; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۵۵- ، ح ۳۶.] محمدبن مسلم گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لایحتسب» سؤال کردم، فرمود: [این گشایش و روزى براى تقواپیشه] در دنیاى او است». ۱۴ - «قال على(ع): من أتاه اللّه برزق لم یخط إلیه برجله و لم یمدّ إلیه یده، و لم یتکلّم فیه بلسانه و لم یشدّ إلیه ثیابه و لم یتعرض له کان ممّن ذکره اللّه عزّوجلّ فى کتابه: «و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لایحتسب»; [منبع: من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۱۰۱، ح ۴۷; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۵۶، ح ۴۳.] از امام على(ع) روایت شده که فرمود: کسى که خداوند به او رزقى دهد [اما او ]قدمى براى آن برنداشته، دستى به سوى آن دراز نکرده، در راه تحیصل آن زبان به کلامى نگشوده، لباسى را محکم بر تن نکرده و خود را در معرض آن قرار نداده; از کسانى است که خداوند عزّوجلّ در کتاب خود، او را یاد کرده[و فرموده:] و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لایحتسب». ۱۵ - «و روى عن الصادق(ع) انّه قال: «و یرزقه من حیث لایحتسب» أى یبارک له فیما أتاه; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۰; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۵۷، ح ۴۶.] از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: «و یرزقه من حیث لایحتسب»; یعنى، خداوند براى او در آنچه داده برکت مى دهد (و آن را براى او مبارک مى سازد)». ۱۶ - «عن على بن سُوَید عن أبى الحسن الأوّل(ع) سألته عن قول اللّه عزّوجلّ: «و من یتوکّل على اللّه فهو حسبه» فقال: التوکّل على اللّه درجات منها أن تتوکّل على اللّه فى اُمورک کلّها، فما فعل بک کنت عنه راضیاً، تعلم أنّه لایألوک خیراً و فضلاً و تعلم أنّ الحکم فى ذلک له فتوکّل على اللّه بتفویض ذلک إلیه و ثِقْ به فیها و فى غیرها; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۶۵، ح ۵; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۵۹- ، ح ۶۰.] على بن سوید گوید: از امام کاظم(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و من یتوکّل على اللّه فهو حسبه» سؤال کردم، حضرت فرمود: توکل بر خدا درجاتى دارد; از جمله این که در همه امورت بر او توکل کنى[و همه کارهایت را به او واگذارى ]. پس با تو هر چه کرد از او راضى باشى. بدانى که خدا از خیر و فضل درباره تو کوتاهى نخواهد کرد و بدانى که حکم در این امور در دست او است. پس با واگذار کردن امور به خداوند، بر او توکل کن و به او در کارهاى خود و غیر آن اطمینان داشته باش».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- بالغ
- رعایت تقوای الهی از عوامل دستیابی جوامع به توسعه اقتصادی+۲ آیه
- تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۲ آیه
- تقوا، عامل رهایی از سختیها و برخورداری از اسایش+۲ آیه
- تقواپیشگی، عامل بهرهمندی از روزی پیشبینی نشده+۱ آیه
- کفایت امور انسان از سوی خدا، در پی توکّل به او+۲ آیه
- توصیه خداوند به زنان مطلّقه، برای توکّل به او در امور زندگی+۱ آیه
- توجّه به مقدّرات الهی، زمینهساز توکّل و اعتماد بر خداوند
- توجّه به کفایت خدا در تمام امور، زمینه توکّل بر او+۲ آیه
- توکّل به خداوند، در گشایش روزی و بینیازی در زندگی+۱ آیه
- تضمین روزی توکّلکنندگان از سوی خداوند
- خداوند، تعیینکننده مقدار و اندازه هر موجود، در جهان افرینش+۴ آیه
- خلقت هر چیزی از موجودات، به فرمان خداوند، با مقدار و اندازه مشخص و معیّن+۲ آیه
- خلقت هر چیزی با کیفیّت مختلف (اندازه، رنگ و سایر صفات ... )، از جانب خداوند+۱ آیه
- تقوا، باعث برکت یافتن رزق انسان، از ناحیه خدا+۱ آیه
- تضمین رزق، برای انسانهای با تقوا+۱ آیه
- تقوا و خداترسی، عامل ازدیاد و بهره مندی از رزق الهی+۱ آیه
- اعطای روزی، در حدّ بی نیازی، به متوکّلان از جانب خداوند
- رعایت تقوای الهی، زمینه برخورداری از رزق+۱ آیه
- قانونمند بودن رزق انسان، از سوی خداوند+۱ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۲ آیه
- تقوا، از عوامل برخورداری از گشایش در زندگی+۱ آیه
- توکّل و اعتماد به خداوند، موجب فایق امدن بر مشکلات+۳ آیه
- فراگیری تقدیر الهی، نسبت به تمام موجودات+۳ آیه
- تقدیر روزی انسانها، به وسیله خداوند+۲ آیه
- همه موجودات و اشیا، دارای قدر و تقدیر معیّن
- کفایت نمودن خداوند، از متوکّل بر خویش، جلوه ای از قدرت او
- روزی و رزق غیر منتظره از پیامدهای اجتناب از گناه و نافرمانی از خداوند+۱ آیه