آیه ۱۲ سوره فتح

سوره فتح(الفتح)، آیه ۱۲ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۲

بَلْ ظَنَنتُمْ أَن لَّن يَنقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَىٰ أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيِّنَ ذَٰلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَظَنَنتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنتُمْ قَوْمًا بُورًا

ولی شما گمان کردید پیامبر و مؤمنان هرگز به خانواده‌های خود بازنخواهند گشت؛ و این (پندار غلط) در دلهای شما زینت یافته بود و گمان بد کردید؛ و سرانجام (در دام شیطان افتادید و) هلاک شدید!

معنی کلمات و عبارات
«لَن یَنقَلِبَ»: هرگز برنمی‌گردد. «بُوراً»: (نگا: فرقان / )
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - سفر پیامبر(ص) و مؤمنان در جریان حدیبیه، سفرى پرخطر و بى بازگشت در نظراعراب متخلف «بل ظننتم أن لن ینقلب الرسول و المؤمنون إلى أهلیهم أبدًا» ۲ - سفر پیامبر(ص) و مؤمنان به سوى مکه قبل از حدیبیه، بدون همراهى خانواده هایشان * «بل ظننتم أن لن ینقلب الرسول و المؤمنون إلى أهلیهم» تعبیر «إلى أهلیهم»، این احتمال را تقویت مى کند که خانواده سپاه اسلام در مدینه باقى مانده و در سفر همراهشان نبوده اند. ۳ - ترس از مرگ، عامل اصلى تخلّف اعراب از همراهى پیامبر(ص)، در سفر حدیبیه «بل ظننتم أن لن ینقلب الرسول و المؤمنون إلى أهلیهم أبدًا» ۴ - اخبار خداوند از تصورات درونى اعراب متخلّف، نشانه اى از علم عمیق او به کردار بندگان «بل کان اللّه بماتعملون خبیرًا . بل ظننتم أن لن ینقلب الرسول» از ارتباط این آیه با ذیل آیه قبل، مطلب بالا برداشت مى شود. ۵ - تحلیل متخلفان درباره سفر حدیبیه و بى فرجام بودن آن، متّکى بر محاسبات بشرى و نادیده گرفتن اراده الهى «بل ظننتم أن لن ینقلب الرسول و المؤمنون إلى أهلیهم أبدًا» از قرائن و زمینه هاى تاریخى، دشوارى این سفر قابل پیش بینى بود و متخلفان براساس همین معیارها، این سفر را بى فرجام مى دیدند; غافل از این که دعوت پیامبر(ص) به بن بست نخواهد رسید و حمایت الهى از آن حضرت دریغ نخواهد شد. ۶ - حرکت در مسیر تکلیف الهى، درپى دارنده امدادهاى خداوند و غیرقابل تحلیل با محاسبات بشرى* «إنّا فتحنا لک فتحًامبینًا ... بل ظننتم أن لن ینقلب الرسول و المؤمنون إلى أهلیهم أبدًا» خداوند، صلح حدیبیه را «فتح مبین» نام داده و در این آیه تحلیل اعراب متخلف را، تحلیلى نادرست معرفى کرده است; از این نکته استفاده مى شود که سفر حدیبیه، طبق محاسبات ظاهرى مى توانسته خطرآفرین باشد; ولى اراده الهى به حمایت از دین و پیامبر(ص) از این سفر پرخطر، فتحى مبین را پدید آورده است. ۷ - متخلفان از سفر حدیبیه، شیفته تحلیل غلط خود درباره آن سفر «بل ظننتم ... و زیّن ذلک فى قلوبکم» برداشت بالا بنابراین نکته است که «ذلک» اشاره به پندار و تحلیلى باشد که از تعبیر «ظننتم أن لن ینقلب...» استفاده مى شود; یعنى، این تحلیل در نظرشان زیبا جلوه کرده و خود شیفته آن گردیدند. ۸ - تصوّر، شیفتگى نسبت به ترسیم و تحلیل هاى ذهنى خود، زمینه لغزش در محاسبات «بل ظننتم ... و زیّن ذلک فى قلوبکم» ۹ - اعراب متخلف از دعوت پیامبر(ص)، بدگمان به خداوند و فرجام مؤمنان «بل ظننتم أن لن ینقلب ... و ظننتم ظنّ السوء» پندار بد اعراب، یا از آن جهت بوده که گمان مى کردند خداوند، پیامبرش را یارى نخواهد کرد - و این بدگمانى به خدا است - و یا از آن جهت بوده که آینده اى تیره براى مؤمنان در ذهن خود ترسیم کرده بودند. ۱۰ - اعراب متخلف از دعوت پیامبر(ص)، مردمى بى خاصیت و بى ارج در نظر خداوند «و کنتم قومًا بورًا» «بوراً» در اصل به معناى شدت کساد است و در این آیه، کنایه از بى خاصیت و بى ارزش بودن مى باشد. ۱۱ - جامعه بى فرهنگ بدوى، زاینده انسان هاى بى ارج و مسؤولیت گریز* «و کنتم قومًا بورًا» برداشت بالا با توجّه به این نکته است که در این مجموعه آیات، به جاى هر عنوان دیگرى، تعبیر «الأعراب» مطرح شده و این تعبیر مى تواند مشعر به علیت باشد. هم چنین واژه «کنتم» حکایت از دیرینه اى طولانى دارد و «قوماً» اشاره به حیثیت اجتماعى مى تواند داشته باشد و واژه «بوراً» نیز به معناى بى خاصیتى و بیهودگى است. ۱۲ - پندارها و نگرش هاى غلط، تباه کننده شخصیت و ارج انسانى «و ظننتم ظنّ السوء و کنتم قومًا بورًا» برداشت یاد شده بنابراین نکته است که ظن سوء، زمینه جمله بعد باشد; یعنى، از آن زمان که بدگمان شدید به فساد و تباهى کشیده شدید.
تفسیر (۷)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
  • افشاگری خداوند از گمان باطل اعراب بادیهنشین در کشته شدن رسول خدا(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در سفر به مکّه+۱ آیه
  • زیبا جلوه کردن گمان زشت بادیهنشینان متخلّف عصر بعثت، درباره پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان، باعث روی برتافتن انان از سفر مکه+۱ آیه
  • پردهبرداری خداوند از پندار بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، مبنی بر پندار کشته شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در جنگ+۱ آیه
  • بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، برگمانِ یاری نرساندن خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان
  • بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، مستحقّ هلاکت+۱ آیه
  • وسوسه شیطان، علّت تخلّف گروهی از بادیهنشینان عصر بعثت از سفر مکّه
  • تزیین در دل متخلّفان از سوءظن به فرجام پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • پندار نادرست متخلّفان از حدیبیّه، بر بازنگشتن پیامبر(صلی الله علیه واله) و مجاهدان به خانواده های شان
  • پیشگویی خدا، از نحوه عملکرد متخلّفان از حدیبیّه+۲ آیه
  • گمان خطر، باعث تخلّف و عصیان اعراب از پیامبر(صلی الله علیه واله)، در سفر به حدیبیّه
  • خطرناک بودن سفر پیامبر(صلی الله علیه واله) و مسلمانان به مکّه، از نظر برخی مسلمانان
  • مسافرت، یکی از عوامل مرگ، در اعتقاد کافران (منافقان)+۲ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۳ آیه
  • ظن و گمان بد اعراب متخلّف نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله)و مؤمنان
  • گمانهای بد نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان تباه کننده ادمی
  • اِخبار خداوند از گمانهای بد اعراب متخلّف، نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • خبر دادن خداوند از گمانهای بد اعراب متخلّف، نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • عدم بازگشت پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان به سوی اهل خود از حدیبیّه، از گمانهای بد اعراب متخلّف+۱ آیه
  • انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی
  • تزیین سوءظن به فرجام پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در دل متخلّفان از سفر حدیبیه+۱ آیه
  • گریز از مرگ و گمان عدم بازگشت مؤمنان از سفر حدیبیّه، عامل تخلّف اعراب از همراهی پیامبر صلی الله علیه و اله نه مشغول بودن به اموال+۱ آیه
  • عدم بازگشت پیامبر صلی الله علیه و اله و مؤمنان از مکه در سال حدیبیه به سوی اهل خود، از گمانها و ظن اعراب متخلّف به ان حضرت+۱ آیه
  • خبر دادن خداوند از سوء ظن اعراب متخلّف نسبت به پیامبر صلی الله علیه و اله و مؤمنان+۱ آیه
  • رسالت محمّد صلی الله علیه و اله
  • احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با منافقان+۲ آیه
  • ترس از مرگ، عامل اصلی تخلّف اعراب از همراهی پیامبر صلی الله علیه و اله در سفر حدیبیّه+۱ آیه
  • خطرناک بودن سفر پیامبر صلی الله علیه و اله و مسلمانان به مکّه، از نظر برخی مسلمانان
واژه‌ها