آیه ۱۱ سوره فتح

سوره فتح(الفتح)، آیه ۱۱ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۲

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَن يَمْلِكُ لَكُم مِّنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

بزودی متخلّفان از اعراب بادیه‌نشین (عذرتراشی کرده) می‌گویند: «(حفظ) اموال و خانواده‌های ما، ما را به خود مشغول داشت (و نتوانستیم در سفر حدیبیّه تو را همراهی کنیم)، برای ما طلب آمرزش کن!» آنها به زبان خود چیزی می‌گویند که در دل ندارند! بگو: «چه کسی می‌تواند در برابر خداوند از شما دفاع کند هرگاه زیانی برای شما بخواهد، و یا اگر نفعی اراده کند (مانع گردد)؟! و خداوند به همه کارهایی که انجام می‌دهید آگاه است!»

معنی کلمات و عبارات
«الْمُخَلَّفُونَ»: بازپس‌ماندگان. واپس‌زدگان. مراد کسانی است که ایشان از همراهی با پیغمبر و اصحاب در سفر حدیبیه سرباز زدند و بگمان خود مؤمنان را مغلوب و مقهور و بلکه مقتول دست قریش می‌دیدند و به بهانه‌های مختلف از خانه و کاشانه خود بیرون نیامدند. «الأعْرابِ»: بادیه‌نشینان (نگا: توبه / ). «شَغَلَتْنَا»: مشغولمان داشت. ما را به خود سرگرم کرد. وقت فراغی برای ما باقی نگذاشت. «فَمَن یَمْلِکُ مِنَ اللهِ شَیْئاً»: (نگا: مائده / ).
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - تخلّف برخى از اعراب بادیه نشین در سفرِ منتهى به صلح حدیبیه، از همراهى و یارى پیامبر(ص) «سیقول لک المخلّفون من الأعراب » با توجه به این که آیات پیشین درباره «فتح مبین» (صلح حدیبیه) بود; استفاده مى شود که تخلّف این گروه از اعراب، در رابطه با همین سفر است که به صلح حدیبیه منتهى گشت. ۲ - پیش بینى آیات وحى، از عذرخواهى و اظهار پشیمانى بادیه نشینانى که از همراهى پیامبر(ص) تخلف کرده بودند. «سیقول لک المخلّفون من الأعراب » ۳ - لزوم هشیارى رهبرى و جامعه اسلامى، در برابر عناصر ظاهر فریب و دوچهره «سیقول لک المخلّفون من الأعراب » پیشگویى خداوند و افشاى چهره متخلفان، در حقیقت بیانگر ضرورت بر این هشیارى است. ۴ - دعوت پیامبر(ص) از مؤمنان، براى شرکت در سفر مکه (قبل از صلح حدیبیه) «سیقول لک المخلّفون من الأعراب» از واژه «مخلّفون» و عذرتراشى هاى آنان، استفاده مى شود که پیامبر(ص) براى این سفر، دعوت همگانى کرده است. ۵ - جامعه گریزى و سطح پایین فرهنگ اجتماعى، عامل سستى در تعهدات اجتماعى و پایبندى به قوانین* «المخلّفون من الأعراب » وصف «الأعراب» ممکن است مشعر به علیت باشد; یعنى، بادیه نشینى در تخلف آنان نقش داشته است. ۶ - ادعاى سرگرمى به مال و خانواده، بهانه تخلّف اعراب از همراهى باپیامبر(ص) «سیقول لک المخلّفون من الأعراب شغلتنا أمولنا و أهلونا» ۷ - اعتقاد مسلمانان به نقش مؤثر وساطت پیامبر(ص)، در پیشگاه خداوند براى آمرزش خطاها «سیقول لک المخلّفون ... فاستغفر لنا» اعراب متخلّف، با درخواست استغفار از پیامبر(ص) نشان دادند که این باور و فرهنگ دینى در میان مسلمانان وجود داشته است که اگر آن حضرت براى آنان استغفار کند، مستجاب خواهد شد البته خداوند، صداقت درونى اعراب را زیر سؤال برده است; ولى از آیه شریفه وجود چنین تفکرى در میان مسلمانان استفاده مى شود. ۸ - نادیده گرفتن دعوت و دستور پیامبر(ص)، مخالفت با خدا و نیازمند استغفار است. «سیقول لک المخلّفون ... فاستغفر لنا» اعراب، از اجابت دعوت پپامبر(ص) کوتاهى کردند; ولى از آن حضرت درخواست کردند که براى ایشان نزد خداوند استغفار کند; زیرا تلقى آنان از اجابت نکردن دعوت پیامبر(ص) این بود که در حقیقت با خدا، مخالفت کرده اند و قرآن نیز این بینش را رد نکرده است. ۹ - متخلفان از سفر حدیبیه، معترف به گناه خویش و متقاضى عفو و استغفار پیامبر(ص) «سیقول لک المخلّفون من الأعراب ... فاستغفر لنا» ۱۰ - تحقّق حتمى اراده الهى، در صورت تعلّق اراده او به سود و زیان آدمى «قل فمن یملک لکم من اللّه شیئًا إن أراد بکم ضرًّا أو أراد بکم نفعًا» ۱۱ - اراده الهى، حاکم بر سرنوشت و مقدرات انسان «قل فمن یملک ... إن أراد بکم ضرًّا أو أراد بکم نفعًا» ۱۲ - مصونیت نیافتن انسان از مقدّرات الهى، با گریز از خطرگاه هاى تکلیف و مسؤولیت «قل فمن یملک لکم من اللّه شیئًا إن أراد بکم ضرًّا أو أراد بکم نفعًا» با توجه به صدر آیه شریفه - که درباره تخلّف برخى اعراب از دعوت پیامبر(ص) بود - تعبیر «فمن یملک...» مى رساند که اساس تخلّف آنان، تلاش براى گریز از خطراتى بود که در سفر مکه پیش بینى مى کردند. ۱۳ - عذر بادیه نشینان براى توجیه غیبت خویش از سفر حدیبیه، بهانه اى واهى و مخالف نیات درونى آنان «سیقول ... فاستغفر لنا یقولون بألسنتهم ما لیس فى قلوبهم» برداشت بالا با توجه به این نکته است که تعبیر «یقولون...» در رابطه با «شغلتنا أموالنا و أهلونا» باشد; یعنى، اعراب در این که گرفتارى مالى و خانوادگى را عذر آورده اند; دروغ مى گویند و مشکل آنان چیز دیگرى است. ۱۴ - سفر پیامبر(ص) به سوى مکه (قبل از صلح حدیبیه)، سفرى مخاطره آمیز و نگران کننده براى برخى مسلمانان «سیقول لک المخلّفون من الأعراب ... یقولون بألسنتهم» عذرآورى «مخلّفون» و رد عذر آنان از سوى خداوند، مى رساند که عامل اصلى آنان از ترک سفر، نگرانى از سرنوشت آن بوده است. قرینه هاى تاریخى و نیز آیه بعد، مؤید این نکته است. ۱۵ - طلب استغفار و اظهار ندامت اعراب متخلف از سفر حدیبیه، بى اساس و مخالف باور درونى آنان «سیقول ... فاستغفر لنا یقولون بألسنتهم ما لیس فى قلوبهم» برداشت بالا بنابراین نکته است که تعبیر «یقولون...» در رابطه با مفهوم «فاستغفر لنا» باشد; زیرا درخواست استغفار، مفهومش این است که اعراب متخلف، در باطن از تخلف خود پشیمان اند. اما خداوند مى فرماید: اینان در اظهار ندامت دروغگویند; زیرا در باطن نادم نیستند. ۱۶ - دلبستگى به مال و خانواده، بازدارنده انسان از راه خدا و تکالیف دین «سیقول لک المخلّفون من الأعراب شغلتنا أمولنا و أهلونا ... یقولون بألسنتهم» برداشت بالا بر این اساس است که اعراب در بیان «شغلتنا أموالنا و أهلونا» صادق به شمار آیند; ولى در گفتن «فاستغفرلنا» - که حاکى از ندامت درونى آنان است - کاذب باشند. ۱۷ - لزوم صداقت انسان و هماهنگى زبان و قلب او، در آمرزش خواهى و استغفار «فاستغفر لنا یقولون بألسنتهم ما لیس فى قلوبهم» از لحن نکوهش آمیز آیه شریفه، مطلب بالا قابل برداشت است. ۱۸ - سفر حدیبیه، براى مسلمانان همراه با پیروزى و خلاف انتظار اعراب متخلف «سیقول لک المخلّفون ... فاستغفر لنا» در آیات پیشین، سفر حدیبیه به عنوان سفرى پر بار معرفى شده و خداوند پس از تمجید آثار این سفر، عذرخواهى هاى آینده اعراب متخلف را یادآور شده است. با توجه به این نکته، از مجموع آیات استفاده مى شود که اعراب متخلف، انتظار چنین فرجام فرخنده اى را براى این سفر نداشته و با مشاهده نتایج مثبت آن، از تخلف خود اظهار ندامت خواهند کرد. ۱۹ - عقیده به حاکمیت اراده الهى بر مقدّرات انسان، زمینه ساز حرکت به سوى انجام وظایف الهى و نه ترک مسؤولیت «قل فمن یملک لکم من اللّه شیئًا إن أراد بکم ضرًّا أو أراد بکم نفعًا» با توجه به این که خداوند، اراده نافذ خویش را به اعراب متخلف یادآور شده است; از آیه شریفه استفاده مى شود که توجّه به تخلف ناپذیرى اراده خداوند، باید زمینه اطاعت و تکلیف پذیرى را در انسان زنده کند; نه روح سستى و مسؤولیت گریزى را. ۲۰ - انگیزه اصلى متخلفان از سفر حدیبیه، گریز از خطرات احتمالى و حفظ منافع دنیوى خود «قل فمن یملک لکم من اللّه شیئًا إن أراد بکم ضرًّا أو أراد بکم نفعًا» ۲۱ - ضعف انسان در مرحله عمل، ناشى از ضعف شناخت وى نسبت به خداوند «قل فمن یملک لکم من اللّه شیئًا إن أراد بکم ضرًّا أو أراد بکم نفعًا» اعراب متخلف، در مرحله عمل، گرفتار گناه شدند; ولى خداوند آنان را به نکته اى معرفتى، در زمینه شناخت حاکمیت مطلق اراده خویش تذکر داده است و این مى نمایاند که مشکل اصلى، عدم معرفت بوده است. ۲۲ - آگاهى همه جانبه خداوند، به تمامى کردار بندگان «بل کان اللّه بماتعملون خبیرًا» ۲۳ - علم الهى به اعمال بندگان، علمى ازلى است. «بل کان اللّه بماتعملون خبیرًا» ۲۴ - آگاهى عمیق الهى به کردار بندگان، هشدارى به نفاق پیشگان و متخلفان از تکالیف دین «سیقول لک المخلّفون ... بل کان اللّه بماتعملون خبیرًا» تذکّر به «علم الهى» در پایان چنین آیه اى - که سخن از متخلفان به میان آورده است - بارِ هشدارى دارد. ۲۵ - افشاى چهره متخلفان، نمودى از علم خداوند به کردار خلق «سیقول لک ... بل کان اللّه بماتعملون خبیرًا» پس از این که خداوند، اسرار درونى اعراب متخلف را فاش ساخته است; این حقیقت کلى را نیز به ایشان یادآور شده که علم او به اعمال بندگان، وسیع و فراگیر است و حتى اسرار نهفته آنان را دربرمى گیرد و دلیل آن بیان الهى در این آیه است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار جامعه گریزیآثار مسافرت به حدیبیهاحساس خطر متخلفان از مسافرت به حدیبیهافشای متخلفاناقرار متخلفان از مسافرت به حدیبیهاهمیت هوشیاری مسلمانانبهانه جویی متخلفان از مسافرت به حدیبیهبینش غلط بادیه نشینانتخلف بادیه نشیناندرخواست استغفاردعوت از مسلمانان صدر اسلامدعوت به مسافرت مکهزمینه سستی در عملسرگرمی متخلفان از مسافرت به حدیبیهصداقت در استغفارعذرخواهی بادیه نشینانعذرخواهی متخلفان از مسافرت به حدیبیهعقیده به حاکمیت اراده خداعقیده به شفاعت محمدعلایق خانوادگی متخلفان از مسافرت به حدیبیهعوامل تخلف متخلفان از مسافرت به حدیبیهمال دوستی متخلفان از مسافرت به حدیبیهمتخلفان از مسافرت به حدیبیهمتخلفان از نصرت محمدمسافرت محمد به حدیبیهموانع فرار از مسؤولیتنقش محیطاجتماعیپشیمانی متخلفان از مسافرت به حدیبیههوشیاری در برابر منافقانهشدار به متخلفانترک تکلیفاهمیت هوشیاری رهبریبهانه جویی بادیه نشینانموانع تکلیفآثار علاقه به خانوادهانگیزه متخلفان از مسافرت به حدیبیهبی ایمانی متخلفان از مسافرت به حدیبیهخطر مسافرت به حدیبیهخواسته های متخلفان از مسافرت به حدیبیهدنیاطلبی متخلفان از مسافرت به حدیبیهمخالفت با خداشرایط استغفارزمینه عهدشکنیآثار خدا شناسی ناقصموانع سبیل اللهآثار بی فرهنگیازلیت علم خداعقیده مسلمانانآثار علاقه به مالمنشأ منفعتاهمیت صداقتحتمیت مقدرات خدااعراض از محمداستغفار محمدمنشأ زیانقصه صلح حدیبیههشدار به منافقانآثار صلح حدیبیهزمینه استغفارپیروزی مسلمانانحتمیت اراده خداعلم خدا به اعمالدعوتهای محمدنشانه های علم خدامسؤولیت رهبریزمینه آمرزشآثار عقیدهمسؤولیت مسلمانانپیشگوییهای قرآنزمینه عمل به تکلیفنقش محمدعوامل مؤثر در سرنوشتوسعت علم خداحاکمیت اراده خداعوامل انگیزشتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۴)
  • شایستگی توسّل به انبیا، برای امرزشخواهی از خدا+۲ آیه
  • اعراب متخلّف از جهاد، خواستار استغفار پیامبر(صلی الله علیه واله) برای انان
  • اعراب متخلّف از جهاد، خواستار استغفار پیامبر(صلی الله علیه واله)برای انان
  • لزوم هماهنگی زبان و قلب در امرزشخواهی
  • اشکار ساختن خلافگویی بادیهنشینان در عذرخواهی برای همراهی نکردن با پیامبر(صلی الله علیه واله)در سفر حدیبیّه
  • افشاگری خداوند از گمان باطل اعراب بادیهنشین در کشته شدن رسول خدا(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در سفر به مکّه+۱ آیه
  • تخلّف گروهی از بادیهنشینان از همراهی پیامبر(صلی الله علیه واله) در سفر به مکّه
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، مامور ابلاغ تهدید خداوند به بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه
  • درخواست امرزش از جانب بادیهنشینان متخلّف از پیامبر(صلی الله علیه واله) درخواستی دروغین
  • نگهداری از خانواده و اموال، بهانه بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، در عدم همراهی با پیامبر(صلی الله علیه واله)و مؤمنان
  • زیبا جلوه کردن گمان زشت بادیهنشینان متخلّف عصر بعثت، درباره پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان، باعث روی برتافتن انان از سفر مکه+۱ آیه
  • پردهبرداری خداوند از پندار بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، مبنی بر پندار کشته شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در جنگ+۱ آیه
  • یاداوری حاکمیّت الهی بر مقدّرات انسان، از وظایف پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به بادیهنشینان متخلّف
  • بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، مستحقّ هلاکت+۱ آیه
  • رسوایی و اشکار شدن دو چهرگی برخی از بادیهنشینان عصر پیامبر(صلی الله علیه واله) برای همگان، در پرتو وحی+۱ آیه
  • ظاهرسازی و ریاکاری بادیهنشینان متخلّف از سفر به مکّه، نزد پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • دستور پیامبر(صلی الله علیه واله) به بادیهنشینان برای شرکت در سفر مکّه
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، مامور ابلاغ تهدید خداوند به بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه
  • تزیین در دل متخلّفان از سوءظن به فرجام پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۴ آیه
  • تظاهر به توسّل، از سوی تخلّفکنندگان عمره حدیبیّه
  • تاثیر توسّل به محمّد(صلی الله علیه واله) در امرزش گناهان، از اعتقادات مسلمانان
  • توسّل اعراب متخلّف از عمره حدیبیّه به محمّد(صلی الله علیه واله)، برای امرزشخواهی از خداوند
  • توسّل به پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) برای امرزش گناهان، امری مشروع+۴ آیه
  • هشدار خدا به بادیهنشینان متخلّف از جهاد به وسیله پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • تهدید متخلّفان از جهاد، به عذاب سخت+۲ آیه
  • عدم جواز تخلّف و سرپیچی از همراهی و اطاعت از رسولخدا(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • حرمت مخالفت با پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • ادّعای دروغین بادیه نشینان بازمانده از جهاد، بر مانع بودن خانواده انان برای شرکت در جهاد، به علّت دلبستگی شان به خانواده
  • پیشگویی خدا، از نحوه عملکرد متخلّفان از حدیبیّه+۲ آیه
  • لزوم صدق و هماهنگی زبان و قلب، در امرزش خواهی و توبه
  • دروغ بستن به خداوند به وسیله زبان، با حرام کردن حلال، و حلال کردن حرام الهی، از گناهان زبان+۱ آیه
  • زبان، عضوی برای گویش و تفهیم مقاصد و بیان منویّات+۱ آیه
  • خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۴ آیه
  • تخلّف اعراب اطراف مدینه، از دستور پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، برای سفر به حدیبیّه
  • وابستگی مالی و عاطفی اعراب منافق، باعث تخلّف از پیامبر(صلی الله علیه واله) در سفر مکّه
  • تخلّف اعراب اطراف مدینه، از دستور محمّد(صلی الله علیه واله)، برای سفر به مکّه
  • مسافرت، یکی از عوامل مرگ، در اعتقاد کافران (منافقان)+۱ آیه
  • توان غیر از خدا برای سود یا زیان رساندن به بادیه نشینان در برابر اراده الهی، مورد سؤال انکاری پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • سؤال پیامبر(صلی الله علیه واله) از متخلّفان جهاد، درباره مالک اصلی امور، منشا نفع و ضرر انسان و نفی تاثیر غیر از خدا در سود و زیان ادمیان
  • توان غیر از خدا برای حمایت و یاری بادیه نشینان، در برابر اراده الهی، مورد سؤال انکاری پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • سؤال پیامبر(صلی الله علیه واله) از متخلّفان جهاد، درباره مالک اصلی نفع و ضرر و نفی تاثیر غیر از خدا در سود و زیان ادمیان
  • محمّد(صلی الله علیه واله)، برخوردار از مقام شفاعت از سوی خداوند+۴ آیه
  • ضارّ / اسماوصفات+۴ آیه
  • رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۳ آیه
  • تنها خداوند، قادر بر رساندن هرگونه نفع و ضرر به ادمی+۴ آیه
  • تحقّق حتمی اراده الهی، در صورت تعلّق اراده او به ضرر ادمی+۲ آیه
  • اِخبار خداوند از گمانهای بد اعراب متخلّف، نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • خبر دادن خداوند از گمانهای بد اعراب متخلّف، نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
  • عدم بازگشت پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان به سوی اهل خود از حدیبیّه، از گمانهای بد اعراب متخلّف+۱ آیه
  • اخبار خداوند، نسبت به عذرخواهی دروغین و اظهار پشیمانی بادیه نشینان، از تخلّف همراهی کردن با پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • عذر بادیه نشینان، برای توجیه غیبت خویش از سفر حدیبیّه، بهانه ای پوچ و مخالف نیّات درونی انان
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
  • اگاهی خداوند به اعمال انسانها
  • ضعف انسان در مرحله عمل، ناشی از وابستگی به زندگی دنیا
  • بادیه نشینان متخلّف، در پی تغییر وعده خداوند به مؤمنان، برای دستیابی انان به غنایم خیبر+۱ آیه
  • تحریم غنایم خیبر بر بادیه نشینان متخلّف از سفر عمره (حدیبیّه)+۱ آیه
  • بادیه نشینان متخلّف از سفر به مکّه، در طمع غنایم جنگ خیبر+۱ آیه
  • هماهنگ نبودن زبان و قلب متخلفان از سفر حدیبیه، در امرزش خواهی و استغفار
  • تزیین سوءظن به فرجام پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در دل متخلّفان از سفر حدیبیه+۱ آیه
  • لزوم هماهنگی زبان و قلب، به هنگام امرزش خواهی از خدا
  • استغفار بیابان نشینان جهاد گریز از پیامبر(صلی الله علیه واله)، فاقد هماهنگی زبان با قلب
  • لزوم صدق و هماهنگی زبان و قلب، در امرزش خواهی و توبه
  • ادعای سرگرمی به مال، بهانه تخلّف اعراب، از همراهی با پیامبر صلی الله علیه و اله
  • سرگرمی به اموال، بهانه اعراب، برای تخلّف از همراهی پیامبر صلی الله علیه و اله
  • گریز از مرگ و گمان عدم بازگشت مؤمنان از سفر حدیبیّه، عامل تخلّف اعراب از همراهی پیامبر صلی الله علیه و اله نه مشغول بودن به اموال+۱ آیه
  • دستور پیامبر صلی الله علیه و اله به بادیهنشینان، برای شرکت در سفر مکّه
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، مامور ابلاغ تهدید خداوند به بادیهنشینان متخلّف، از سفر مکّه
  • عدم بازگشت پیامبر صلی الله علیه و اله و مؤمنان از مکه در سال حدیبیه به سوی اهل خود، از گمانها و ظن اعراب متخلّف به ان حضرت+۱ آیه
  • خبر دادن خداوند از سوء ظن اعراب متخلّف نسبت به پیامبر صلی الله علیه و اله و مؤمنان+۱ آیه
  • توسّل اعراب متخلّف، از عمره حدیبیّه به محمّد صلی الله علیه و اله، برای امرزشخواهی از خداوند
  • مشروعیّت توسّل به محمّد صلی الله علیه و اله، برای طلب امرزش گناهان، از خدا+۴ آیه
  • درخواست دروغین از پیامبر صلی الله علیه و اله برای امرزش، از سوی بادیهنشینان متخلّف از سفر حدیبیّه
  • مستجاب شدن دعای پیامبر صلی الله علیه و اله در حق مؤمنان+۴ آیه
  • استفاده پیامبر صلی الله علیه و اله از سؤال و جواب در القا و تبلیغ تعالیم خود
  • پرسش پیامبر صلی الله علیه و اله از متخلّفان جهاد، باهدف بیان تحقّق اراده الهی، در صورت تعلّق اراده او به سود و زیان ادمی
  • احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با منافقان+۴ آیه
  • ترس از مرگ، عامل اصلی تخلّف اعراب از همراهی پیامبر صلی الله علیه و اله در سفر حدیبیّه+۱ آیه
  • مُرید/ اسما و صفات+۳ آیه
  • ناتوانی افراد از دفع ضرر، در صورت تعلق اراده و مشیّت خداوند بر ان+۳ آیه
  • ناتوانی افراد از جلب منفعت، در صورت تعلّق اراده و مشیّت خداوند بر تحقّق خلاف ان+۲ آیه
  • نفاق، امری قلبی و درونی+۱ آیه
  • ناهماهنگی قلب و زبان منافقان با یکدیگر+۱ آیه
  • رسوایی و اشکار شدن دوچهرگی برخی از بادیه نشینان عصر پیامبر صلی الله علیه و اله برای همگان، در پرتو وحی+۱ آیه
واژه‌ها