آیه ۶ سوره فتح

سوره فتح(الفتح)، آیه ۶ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۱

وَ يُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ وَ الْمُنَافِقَاتِ وَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُشْرِكَاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ لَعَنَهُمْ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَ سَاءَتْ مَصِيراً

و (نیز) مردان و زنان منافق و مردان و زنان مشرک را که به خدا گمان بد می‌برند مجازات کند؛ (آری) حوادث ناگواری (که برای مؤمنان انتظار می‌کشند) تنها بر خودشان نازل می‌شود! خداوند بر آنان غضب کرده و از رحمت خود دورشان ساخته و جهنم را برای آنان آماده کرده؛ و چه بد سرانجامی است!

معنی کلمات و عبارات
«یُعَذِّبَ»: عطف بر (لِیُدْخِلَ) است. «الظّآنِّینَ»: گمان‌برندگان (نگا: آیه ). «ظَنَّ السَّوْءِ»: گمان بد. اضافه موصوف به صفت خود است. «دَآئِرَةُ»: در اصل به معنی چنبر و چنبره است که بعد به بلای فراگیر گفته شده است. اسم فاعل یا مصدر است. «دَآئِرَةُ السَّوْءِ». بلای فراگیر و همه‌جانبه. اضافه موصوف به صفت خود است. «مَصِیراً»: سرمنزل. مکان پایانی. جایگاه نهائی (نگا: نساء / و . «عَلَیْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ ... وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ»: این عبارت می‌تواند دعائی هم باشد. یعنی: بلای فراگیر و همه‌جانبه بهره ایشان باد، و خدا بر آنان خشمناک شود و نفرینشان کند، و دوزخ را برایشان آماده سازد.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - عذاب و کیفر الهى، متوجّه مردان و زنان منافق و مشرک «و یعذّب المنفقین و المنفقت و المشرکین و المشرکت» ۲ - عنایت و حمایت الهى از مؤمنان، مایه درد و رنج منافقان و مشرکان* «أنزل السکینة ... و یعذّب المنفقین و المنفقت و المشرکین و المشرکت » بنابراین که «یعذّب» - همچون «لیدخل...» - تعلیلى براى انزال سکینه و ازدیاد ایمان باشد، برداشت بالا استفاده مى شود. ۳ - نفاق و شرک و بدگمانى به خداوند، مایه ابتلا به عذاب الهى «و یعذّب المنفقین ... و المشرکین ... الظانّین باللّه ظنّ السوء» وصف نفاق، شرک و ظن سوء به خداوند، مشعر به علیت است. ۴ - تساوى مردان و زنان، در ابتلا به نتایج نفاق و شرک خویش «و یعذّب المنفقین و المنفقت و المشرکین و المشرکت » ۵ - خطر منافقان براى اسلام و گناه آنان نزد خداوند، بیش از مشرکان * «و یعذّب المنفقین و المنفقت و المشرکین و المشرکت » تقدم «المنافقین و المنافقات» بر «المشرکین و المشرکات»، ممکن است اشاره به مطلب بالا داشته باشد. ۶ - صلح حدیبیه، زمینه قرار گرفتن منافقان و مشرکان، در تنگنا و رنج * «إنّا فتحنا لک فتحًا مبینًا . لیغفر ... لیدخل المؤمنین و ...و یعذّب المنفقین و المنفقت و المشرکین و المشرکت » در صورتى که «یعذّب...» با صدر سوره (إنّا فتحنا...) در ارتباط باشد; احتمال مى رود که مراد از عذاب، صرفاً عذاب اخروى نباشد; بلکه بیانگر تنگناهاى خط نفاق و شرک، پس از رخداد صلح حدیبیه باشد. ۷ - بد گمانى به خداوند، روح اصلى نفاق و شرک «المنفقین ... والمشرکین ... الظانّین باللّه ظنّ السوء» با توجّه به این که «الظانّین...» صفت براى هر دو گروه (منافقان و مشرکان) است و در این جا از میان همه اوصاف آنان، این صفت اختصاص به ذکر یافته است; مطلب بالا استفاده مى شود. ۸ - بدگمانى به خداوند، از گناهان بزرگ و موجب قرار گرفتن انسان در زمره منافقان و مشرکان «المنفقین ... و المشرکین ... الظانّین باللّه ظنّ السوء» وصف «الظانّین...» مشعر به علیت است; یعنى، این بدگمانى است که روح اصلى نفاق و شرک را تشکیل داده و انسان ها با این بدگمانى، منافق و مشرک مى شوند. ۹ - رخداد صلح حدیبیه، پاسخى قاطع به بدگمانى منافقان و مشرکان درباره موفقیت هاى اسلام * «إنّا فتحنا لک فتحًا مبینًا . لیغفر لک ... و یعذّب المنفقین و ... الظانّین باللّه ظنّ السوء» چنانچه «و یعذّب...» عطف بر «لیغفر لک...» باشد; آیه شریفه مى تواند بیانگراین مطلب باشد که منافقان و مشرکان، به سرنوشت اسلام بدگمان بودند و مى پنداشتند که خداوند از مؤمنان حمایت نخواهد کرد; ولى صلح پیروزمند حدیبیه، نادرستى پندار آنان را اثبات کرد. ۱۰ - منافقان و مشرکان، گرفتاران واقعى در گرداب بدى ها و شکست ها «علیهم دائرة السوء» بنا بر این که جمله «علیهم...» درمقام اخبار باشد - ونه انشاء - برداشت بالا استفاده مى شود. ۱۱ - منافقان و مشرکان، مورد خشم و نفرین الهى و به دور از رحمت او «و غضب اللّه علیهم و لعنهم» ۱۲ - منافقان و مشرکان، گرفتار عذاب دنیوى و اخروى «علیهم دائرة السوء ... و أعدّ لهم جهنّم» تعبیر «دائرة السوء» - با توجه به ذیل آیه (اخبار به عذاب جهنم) - مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنیا باشد. ۱۳ - جهنم، مهیا شده از سوى خداوند براى منافقان و مشرکان «و أعدّ لهم جهنّم» ۱۴ - دوزخ، فرجامى بس شوم و ناگوار «و ساءت مصیرًا» ۱۵ - نقش مهم توجّه به فرجام امور، در موضع گیرى ها و گرایش هاى انسان «لیدخل المؤمنین و المؤمنت جنّ-ت ... و یعذّب المنفقین و ... و أعدّ لهم جهنّم» خداوند، آخرین سخنى را که درباره مؤمنان و نیز منافقان و مشرکان یادآور شده، فرجام نیک مؤمنان و سرنوشت سخت منافقان و مشرکان است و این سخنان از سر تشویق و تهدید صادر شده است; مطلب بالا استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۶ - «روى عن العالم(ع) انّه قال ... و اللّه تعالى لایعذّب عبداً بعد التوبة و الإستغفار إلاّبسوء ظنّه و تقصیره فى رجائه للّه عزّوجلّ ... فإنّ اللّه تعالى یقول: «الظانّین باللّه ظنّ السوء علیهم دائرة السوء و غضب اللّه علیهم»...; [منبع: بحارالأنوار، ج ۶۷، ص ۳۹۹، ح ۷۲ و ص ۳۸۹، ح ۵۶.] از امام (ع) روایت شده که فرمود: خداى تعالى هیچ بنده اى را بعد از توبه و استغفار عذاب نمى کند; مگر به خاطر گمان بد او نسبت به خدا و کوتاهى در امیدوارى به خداى عزّوجلّ; زیرا خداى تعالى مى فرماید: «الظانّین باللّه ظنّ السوء و علیهم دائرة السوء و غضب اللّه علیهم»...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۷)
  • تهدید منافقان و مشرکان، با لشکریان زمینی و اسمانی خداوند+۱ آیه
  • جهنّم، جایگاهی بس شوم و بد برای دوزخیان+۲ آیه
  • دوزخیان، افرادی ملعون و مطرود از درگاه خداوند+۳ آیه
  • فعلیّت داشتن جهنّم
  • نفاق و دورویی، از موجبات جهنّمی شدن+۳ آیه
  • صلح حدیبیّه، پاسخی قاطع به بدگمانی منافقان و مشرکان، درباره موفقیّتهای اسلام+۲ آیه
  • صلح حدیبیّه، از اسباب کیفر و عذاب مشرکان+۱ آیه
  • صلح حدیبیّه، زمینهساز عذاب و کیفر منافقان+۱ آیه
  • جواز لعن بر مشرکان
  • جواز لعن و نفرین بر منافقان+۴ آیه
  • حرمت دورویی و نفاق+۴ آیه
  • تساوی زن و مرد منافق، در کیفرهای اخرتی+۳ آیه
  • تساوی زن و مرد مشرک، در کیفرهای اخرتی+۱ آیه
  • شرک، موجب گرفتاری به غضب خدا+۳ آیه
  • شرک، موجب گرفتار شدن به لعن خدا و دوری از رحمت او+۱ آیه
  • سوءظنّ مشرکان، درباره خدا
  • مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۲ آیه
  • مشرکان در گرداب بدیها و شکستها+۲ آیه
  • منافقان، گرفتار ناگواریها و شکستها+۱ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۳ آیه
  • گمان بد زنان و مردان مشرک به خدا
  • ظن بد زنان و مردان منافق نسبت به خدا
  • گمان بد داشتن به خدا، باعث گرفتاری به گردابهای بد زمانه
  • شرک، عامل بدگمانی به خدا
  • نفاق، عامل بد گمانی به خدا
  • گمان بد داشتن به خدا، باعث گرفتاری به عذاب فراگیر
  • کیفر گمان بد به خدا، با گرفتاری به جهنّم
  • بد گمانی به خدا، در پی دارنده خشم و غضب الهی
  • فرجام شوم، در انتظار افراد بد گمان به خدا
  • لعنت الهی، پیامد ظن بد به خدا
  • سوء ظن مشرکان به خدا، مایه گرفتاری انان به لعن و غضب الهی
  • زنان و مردان منافق، بدگمان به خداوند
  • نفاق، از عوامل عذاب شدن افراد+۵ آیه
  • علم خداوند، مبنای مجازاتهای او
  • جهنّم، کیفر مشمولان غضب الهی+۱ آیه
  • سوء ظنّ به خدا، موجب غضب الهی
  • شرک و بت پرستی، سبب خشم الهی+۳ آیه
  • نفاق انسانها، موجب خشم و غضب خداوند+۱ آیه
  • غضبان / اسماوصفات+۳ آیه
  • فتح مکّه، پاسخی قاطع به بدگمانی منافقان و مشرکان، درباره موفقیّتهای اسلام+۲ آیه
  • جواز لعن بر مشرکان
  • جواز لعن و نفرین بر منافقان+۵ آیه
  • عذاب اخرتی، نمود لعنت خدا+۳ آیه
  • مشرکان، مورد خشم و لعن الهی و به دور از رحمت او
  • منافقان، مورد لعن و نفرین خداوند و محروم از رحمت او+۳ آیه
  • بدگمانان به خدا، مشمول غضب و لعن خداوند
  • حرمت دورویی و نفاق+۳ آیه
  • تساوی زن و مرد منافق، در کیفرهای اخرتی+۳ آیه
  • زنان منافق، در میان منافقان عصر بعثت+۳ آیه
  • گرفتاری منافقان به گردابهای بدی و شکست
  • بدگمانی به خدا، از صفات منافقان
  • صلح حدیبیه، پاسخی قاطع به بدگمانی منافقان، درباره موفقیتهای اسلام+۲ آیه
  • همسویی و هم فکری منافقان با مشرکان، در سوءظن به خدا
  • گمان بد منافقان به خدا، باعث گرفتاری انان به گردابهای بد زمانه
  • بدگمانی منافقان به خدا، عامل گرفتاری انان به خشم و غضب الهی
  • فرجام شوم، کیفر سوء ظن منافقان به خدا
  • گرفتاری منافقان به لعنت الهی، پیامد سوء ظن انان به خدا
  • گرفتاری منافقان به جهنّم، کیفر بدگمانی انان به خدا
  • زنان و مردان منافق، بدگمان به خداوند
  • منافقان، گرفتار عذاب الهی+۸ آیه
  • سوء ظن منافقان به خدا، موجب گرفتاری انان به عذاب و کیفر الهی
  • منافقان، گرفتار خشم و غضب خداوند+۲ آیه
  • جواز لعن و نفرین منافقان+۸ آیه
  • منافقان، مورد لعن و نفرین الهی+۸ آیه
  • بدگمانی و سوء ظن منافقان، مایه لعن الهی بر انان
  • منافقان، مورد تهدید به عذاب دوزخ+۲ آیه
  • هم سویی منافقان و مشرکان، در بدگمانی به خدا
واژه‌ها