سوره قصص(القصص)، آیه ۱۰ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۶
وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَىٰ فَارِغًا إِن كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ لَوْلَا أَن رَّبَطْنَا عَلَىٰ قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
(سرانجام) قلب مادر موسی از همه چیز (جز یاد فرزندش) تهی گشت؛ و اگر دل او را (بوسیله ایمان و امید) محکم نکرده بودیم، نزدیک بود مطلب را افشا کند!
معنی کلمات و عبارات
«فَارِغاً»: خالی و تهی. مراد خالی از قوّت و قدرت ضبط خود و تهی از خویشتنداری و شکیبائی (نگا: ابراهیم / ). «إِنْ ... لَتُبْدِی ...»: از مصدر ابداء به معنی بیان و اظهار است. «رَبَطْنَا عَلی قَلْبِهَا»: دل او را بر جای و استوار داشتیم (نگا: کهف / ). «الْمُؤْمِنینَ»: مراد باورمندان و معتقدان به وعده خدا است، که در اینجا (إِنَّا رَآدُّوهُ إِلَیْکِ ...) در آیه هفتم است.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - تأثیر ژرف و آرامش بخش وحى الهى در دل مادر موسى «و أوحینا إلى أُمّ موسى ... و أصبح فؤاد أُمّ موسى فرغًا»
«أصبح» معادل «صار» و «فارغاً» مرادف «خالیاً» است. با توجه به ارتباط این آیه با آیه هفتم، تقدیر آن چنین مى شود: «و صار فؤاد أُمّ موسى بعد الوحى خالیاً من الخوف و الحزن; دل مادر موسى بعد از وحى ما از ترس و اندوه خالى گشت».
۲ - دل مادر موسى، فارغ از ترس و اندوه نسبت به فرجام نوزادش پس از دریافت وحى الهى «و أوحینا إلى أُمّ موسى ... أن لاتخافى ... و أصبح فؤاد أُمّ موسى فرغًا»
۳ - اقدام خداوند به محکم ساختن دل مادر موسى، به منظور پیش گیرى از فاش شدن راز نوزادش توسط خود وى «إن کادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها»
«ربط» (مصدر «ربطنا») به معناى بستن و محکم کردن است.
۴ - اطمینان یافتن مادر موسى به بازگردانده شدن فرزندش به آغوش وى، پس از دریافت وحى الهى «لولا أن ربطنا على قلبها لتکون من المؤمنین»
۵ - وجود پیوند عمیق روحى - عاطفى در مادر، نسبت به فرزند خود و بروز آن به هنگام احساس خطر براى وى «و أصبح فؤاد أُمّ موسى فرغا إن کادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها»
۶ - احساس خطر مرگ براى فرزند، ضربه اى سهمگین بر مادر و مایه پریشانى خاطر وى «إن کادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها»
مراد از برداشت یاد شده این است که اگر خداوند دل مادر موسى را محکم نکرده بود، وى به خاطر احساس خطرى که براى موسى(ع) داشت، ممکن بود از خود بى خود شده و ناله سر دهد و راز موسى(ع) را فاش سازد.
۷ - «دل» کانون عواطف و احساسات آدمى و مرکز بیم، اندوه، امید و شادمانى وى «و أصبح فؤاد أُمّ موسى فرغًا»
۸ - تنها دل هاى محکم و مطمئن، قادر بر انجام کارهاى سخت و مخاطره آمیز «إن کادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها»
اقدام مادر موسى به انداختن فرزند خویش در آب نیل، بیانگر مطلب یاد شده است.
۹ - راسخ شدن ایمان مادر موسى، هدف الهى در محکم ساختن دل وى و اطمینان بخشیدن به وى «لولا أن ربطنا على قلبها لتکون من المؤمنین»
۱۰ - مؤمنان راستین، محکم و بردبار در هنگامه هاى سخت و دشوار زندگى «لولا أن ربطنا على قلبها لتکون من المؤمنین»
۱۱ - ترس و نگرانى شدید، زمینه ساز افشاى رازهاى درون «إن کادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها»
۱۲ - قرار داشتن مادر موسى در وضیعت اضطراب و پریشانى، پیش از وحى امیدبخش الهى به وى «و أصبح فؤاد أُمّ موسى فرغًا ... لتبدى به»
۱۳ - قرار داشتن مادر موسى در آستانه افشا کردن راز فرزندش، به خاطر شدت پریشانى و اضطراب «إن کادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اضطراب مادر موسیآثار مرگ فرزندآثار نگرانیاطمینان به بازگشت موسیاطمینان قلب مادر موسیافشای راز موسیجایگاه امیدواریجایگاه اندوهجایگاه سرورجایگاه عواطفرفع ترس مادر موسیزمینه افشای راززمینه ایمان مادر موسیزمینه بروز عواطفعوامل اضطراب مادرعوامل تحمل سختی هافلسفه اطمینان قلب مادر موسیممانعت از افشای راز موسیمنشأ استقامت مادر موسیمنشأ اطمینان مادر موسیاضطراب مادر موسیعوامل آرامش مادر موسیآثار احساس خطرآثار وحی به مادر موسیجایگاه ترسرفع اندوه مادر موسیاطمینان قلبروانشناسی عاطفیآثار اطمینانعواطف مادریصبر مؤمناناستقامت مؤمنانصبر در سختیآثار ترسنقش قلبقصه موسیافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۰)
- اعطای ارامش قلب به مادر موسی(علیه السلام)عامل حفظ اسرار ازسوی او
- ارامشبخشی خدا به مادر موسی(علیه السلام) با الهام به وی درباره اینده فرزندش+۲ آیه
- ارامش یافتن مادر موسی(علیه السلام) در وضعیّت سخت حکومت فرعونیان پس از دریافت وعده الهی به رهایی موسی(علیه السلام) از دست فرعونیان+۱ آیه
- احساس نگرانی مادر موسی(علیه السلام) هنگام انداختن وی در دریا+۴ آیه
- ارامش قلب مادر موسی(علیه السلام) عطیه الهی+۱ آیه
- اضطراب شدید سبب افشای رازها
- دلهره مادر موسی، پس از افکندن موسی(علیه السلام) به دریا+۱ آیه
- رفع اضطراب مادر موسی، پس از دریافت وحی به بازگردانده شدن موسی(علیه السلام) به وی+۱ آیه
- عنایت خداوند موجب عدم افشای راز تولّد موسی(علیه السلام) از سوی مادرش
- امداد خداوند به مادر موسی جهت اظهار نکردن علاقه مادری خویش نزد فرعونیان
- قلب، کانون گرایش ادمی به ایمان+۱ آیه
- تربیت موسی(علیه السلام) در دامان مادر خویش، با راهنمایی خواهرش+۵ آیه
- تربیت موسی(علیه السلام) در دامان مادر خویش، با راهنمایی خواهرش+۴ آیه
- اندوه، از زمینههای افشای راز+۱ آیه
- تحویل موسی(علیه السلام) از سوی فرعونیان به مادرش، جهت حضانت از وی+۵ آیه
- رسیدن به مقام حکم، از عطایای الهی به موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- خداوند، عطاکننده علم به موسی(علیه السلام)، پس از رسیدن به رشد و کمال+۱ آیه
- حضور خواهر موسی در کنار مادر، هنگام افکندن موسی(علیه السلام) در رود نیل+۱ آیه
- خواهر موسی، مورد اعتماد مادر و شریک او در مسایل با اهمیّت+۱ آیه
- ماموریّت خواهر موسی از سوی مادر، برای دنبال کردن موسی(علیه السلام)، در پی افکنده شدنش در اب نیل+۱ آیه
- خوف و نگرانی شدید از فرعون، زمینه افشا شدن رازهای درونی مادر موسی
- درماندگی خاندان فرعون، از یافتن دایه ای مناسب برای موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- پیشنهاد خواهر موسی(علیه السلام) به خاندان فرعون مبنی بر یافتن دایه ای مناسب برای موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- دلداری، موجب برطرف شدن حزن و اندوه+۱ آیه
- دلداری، موجب برطرف شدن ترس+۱ آیه
- رابط / اسماوصفات+۲ آیه
- ایمان مادر موسی، موجب جلوگیری از در اختیار گذاردن اسرار تولّد موسی(علیه السلام)
- قرار داشتن مادر موسی در استانه برملا ساختن اسرار فرزندش، به سبب شدّت پریشانی و اضطراب
- اقدام خداوند به محکم ساختن دل مادر موسی، به منظور پیشگیری از روشنگری اسرار نوزادش
- سؤال تقریری خواهر موسی از خاندان فرعون، برای گزینش دایه و سرپرست برای موسی(علیه السلام)+۵ آیه
- قلب، کانون و محل ارامش+۳ آیه
- اعطای اطمینان قلب به مادر موسی، عامل حفظ اسرار، به وسیله او
- تنها قلبهای مطمین، قادر بر انجام دادن کارهای سخت و مخاطره امیز+۱ آیه
- اطمینان بخشیدن خدا به قلب مادر موسی، جهت افکندن فرزندش به دریا+۱ آیه
- اطمینان بخشیدن خدا به قلب مادر موسی، در باره بازگرداندن فرزندش، موجب افکنده شدن نوزاد به دریا به دست مادر+۱ آیه
- اعطای ارامش به قلب مادر موسی، عامل حفظ اسرار از سوی او+۱ آیه
- اطمینان بخشیدن به قلب مادر موسی، به منظور تصدیق وعده خداوند از جانب او
- قلب، کانون و جایگاه ایمان و ازدیاد ان+۱ آیه
- قلب، جایگاه ترس و بیم ادمی
- نقش سرپرستی مادر، در فراهم نمودن سازنده ترین شرایط برای تربیت کودک+۲ آیه
- احساس خطر مرگ برای فرزند، ضربهای سهمگین بر مادر و مایه پریشانی خاطر وی
- امداد خداوند به مادر موسی، موجب ثابتقدم ماندن وی بر ایمان خویش و تقویت اعتقاد او به وعده الهی
- ارامشبخشی خدا به مادر موسی، نسبت به حفظ نوزاد وی (از خطر فرعونیان) با افکنده شدنش به دریا+۱ آیه
- ارامشبخشی خدا به مادر موسی، مانع افشای راز (افکندن موسی علیه السلام به دریا) از جانب او
- دل مادر موسی، فارغ از ترس و اندوه، نسبت به حفظ نوزادش، پس از الهام الهی+۱ آیه
- اضطراب مادر موسی به جهت احساس خطر برای فرزند خویش+۱ آیه
- امداد خداوند با الهام به مادر موسی، موجب ثابت قدم ماندن او بر ایمان
- ترس شدید مادر موسی از فرعونیان، درباره فرزندش+۲ آیه
- موسی علیه السلام و سرنوشت او، تنها دلمشغولی مادر او، پس از افکندن وی به دریا
- بازگشت موسی علیه السلام به مادرش، پس از افکنده شدن به دریا، مایه چشمروشنی و سرور او+۲ آیه
- تغذیه موسی علیه السلام تنها از شیر مادرش، در دوران نوزادی+۱ آیه
- انس گرفتن موسی علیه السلام با شیر مادر خود و امتناع وی از شیر دایگان حکمت امر خداوند به شیردهی مادرش به وی، قبل از انداختن در دریا+۱ آیه
- مادر موسی، مورد توجّه خاصّ خداوند+۳ آیه
- کفالت مادر موسی از وی، در دوران نوزادیاش+۲ آیه
- تربیت موسی علیه السلام در دامان مادر خویش، با راهنمایی خواهرش در سرزمین مصر+۳ آیه
- تعقیب موسی علیه السلام از سوی خواهر با سفارش مادرش، پس از افکنده شدن به دریا+۱ آیه
- رسیدن به مقام حکم و داوری بین مردم، از عطایای الهی به موسی علیه السلام+۵ آیه
- عطاشدن علم الهی به موسی علیه السلام پس از رسیدن به رشد و کمال+۱ آیه
- رسیدن به مقام حکم و داوری بین مردم، از عطایای الهی به موسی علیه السلام+۵ آیه
- خیرخواهی و نصیحت، معیاری مهم برای گزینش دایه، از نظر خواهر موسی+۱ آیه