سوره قصص(القصص)، آیه ۲۴ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۸
فَسَقَىٰ لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّىٰ إِلَى الظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ
موسی برای (گوسفندان) آن دو آب کشید؛ سپس رو به سایه آورد و عرض کرد: «پروردگارا! هر خیر و نیکی بر من فرستی، به آن نیازمندم!»
معنی کلمات و عبارات
«تَوَلّی»: پشت کرد و رفت. «خَیْرٍ»: رزق و روزی. خوبی و نیکی. «إِنِّی ... فَقِیرٌ»: هر رزقی که برای من فرستی نیازمند آنم، و هر گونه نیکوئیی که در حق من کنی محتاج بدانم.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - برانگیخته شدن عواطف موسى(ع) با شنیدن پاسخ دختران شعیب «قالتا لانسقى ... فسقى لهما»
۲ - موسى(ع)، شخصیتى ضعیف نواز و یاور محرومان «قالتا لانسقى ... و أبونا شیخ کبیر . فسقى لهما»
۳ - اقدام بى درنگ موسى(ع) به آب دادن گوسفندان دختران شعیب پس از شنیدن اظهارات آنان «قالتا ... و أبونا شیخ کبیر . فسقى لهما»
تعبیر «فسقى لهما» با «فا»ى عاطفه - که براى عدم تراخى است - بیانگر مطلب یاد شده است.
۴ - بازگشتن موسى(ع) به سایه جهت استراحت، پس از آب دادن گوسفندان دختران شعیب «ثمّ تولّى إلى الظلّ»
۵ - هم زمانى هجرت موسى(ع) به مدین با فصل گرما «ثمّ تولّى إلى الظلّ»
۶ - کمک رسانى موسى(ع) به دختران شعیب، على رغم خستگى و گرسنگى شدید وى «ثمّ تولّى إلى الظلّ فقال ربّ إنّى لما أنزلت إلىّ من خیر فقیر»
۷ - اظهار گرسنگى و نیاز در پیشگاه خداوند از سوى موسى(ع) و درخواست کمک از ساحت او «فقال ربّ إنّى لما أنزلت إلىّ من خیر فقیر»
۸ - سرپرستى و تأمین روزى انسان، مقتضاى ربوبیت خداوند «فقال ربّ إنّى لما أنزلت إلىّ من خیر فقیر»
۹ - روزى هر انسان، از پیش تأمین شده است. «ربّ إنّى لما أنزلت»
به کارگیرى فعل ماضى (أنزلت) نشان مى دهد که روزى هر کس از سوى خدا از پیش نازل شده است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۱۰ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ حکایة عن موسى(ع) «ربّ إنّى لما أنزلت إلىّ من خیر فقیر» فقال: سأل الطعام; [منبع: کافى، ج ۶، ص ۲۸۷، ح ۵; نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۲۱- ، ح ۳۸.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند - عزّوجلّ - که از قول موسى(ع) حکایت کرده «ربّ إنّى لما أنزلت إلىّ من خیر فقیر» روایت شده که موسى(ع) [با این سخن ]درخواست طعام کرد».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آب دهی به گوسفندان شعیباستراحت در سایهاستمداد موسیامداد به دختران شعیبامداد به ضعفاامدادهای موسیامدادگری موسیتهییج عواطف موسیدرخواست طعام موسیخستگی موسیاستراحت موسیوقت هجرت موسیپاسخ دختران شعیبگرسنگی موسیهجرت موسی به مدینموسی در مدینتقدیر روزیدعای موسیاستمداد از خدافضایل موسیمنشأ روزیآثار ربوبیت خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
- استفاده از اب چاه، دارای سابقه تاریخی+۴ آیه
- ابکشی موسی(علیه السلام) از چاه، برای گوسفندان شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- اب دادن موسی(علیه السلام) به گوسفندان شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- اب کشیدن موسی(علیه السلام) برای گوسفندان شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- چاه اب مدین، زمینه اشنایی موسی(علیه السلام) با شعیب(علیه السلام) و پیوند خویشاوندی با او+۲ آیه
- نقش اساسی اب در دامداری+۲ آیه
- استعانت موسی(علیه السلام) از خداوند برای نزول خیر بر وی+۱ آیه
- نظارت دقیق بر تربیت موسی(علیه السلام)، از ناحیه خداوند+۴ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- ابکشی موسی(علیه السلام) از چاه مدین، برای سیرابکردن گوسفندان شعیب(علیه السلام)+۲ آیه
- توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امری مطلوب در اداب دعا+۱ آیه
- ربوبیّت خداوند، مقتضی دعا به درگاه او و استمداد از او+۱ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۱ آیه
- تامین روزی انسان، از اثار ربوبیّت خداوند
- اظهار فقر و نیازمندی موسی(علیه السلام)، به خیر نازل شده از سوی خداوند
- موسی(علیه السلام)، خواهان نزول خیر بر خویش از خداوند
- نان، از مصادیق خیر
- ربوبیّت الهی، منشا خیر+۱ آیه
- نقش اساسی اب، در دامداری+۲ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا
- کمک به زن، امری پسندیده از منظر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- پناه اوردن موسی(علیه السلام) به سایه، پس از اب کشیدن و سیران کردن گوسفندان شعیب+۱ آیه
- جواز سؤال مردان و زنان نامحرم از یکدیگر+۱ آیه
- جواز سؤال مردان و زنان نامحرم، از یکدیگر+۱ آیه
- ارتزاق شعیب(علیه السلام) و خانواده اش، از راه دامداری+۳ آیه
- پرداختن مزد در برابر کار تبرّعی، امری نیکو+۱ آیه
- اظهار فقر موسی(علیه السلام) به خدا و نیازمندی وی به برکات نازل شده از جانب خداوند+۱ آیه
- اظهار گرسنگی و فقر موسی(علیه السلام) در پیشگاه خداوند، و درخواست کمک از ساحت او+۱ آیه
- اظهار گرسنگی موسی(علیه السلام) به درگاه پروردگار
- درخواست موسی(علیه السلام) از خداوند، برای نزول و فراهم شدن نانی برای ایشان، در پی گرسنگی
- مانع نشدن گرسنگی موسی(علیه السلام) در کمک رسانی ان حضرت به دختران شعیب+۲ آیه
- اب داده شدن گوسفندان دختران شعیب، به وسیله موسی علیه السلام در پی شنیدن اظهارات انها+۱ آیه
- بازگشتن موسی علیه السلام به سایه، جهت استراحت، پس از اب دادن گوسفندان دختران شعیب+۱ آیه
- اب داده شدن گوسفندان، از سوی موسی علیه السلام به رغم خستگی و گرسنگی شدید وی
- اموال و داراییها در بینش قرانی، خیر و ارزشمند+۶ آیه
- خیر بودن داراییها و اموال انسان+۶ آیه
- ابکشی موسی علیه السلام از چاه مدین، برای سیراب کردن گوسفندان شعیب علیه السلام+۲ آیه
- موسی علیه السلام، درخواست کننده قرص نانی برای خود از خداوند+۱ آیه
- دعای موسی علیه السلام برای روزی و موادّ خوراکی+۱ آیه
- اظهار فقر و نیاز از سوی موسی علیه السلام در پیشگاه خدا+۱ آیه
- کمک موسی علیه السلام به دختران شعیب در اب دادن گوسفندان+۲ آیه
- نیاز موسی علیه السلام به غذا و امکانات زندگی+۱ آیه
- نان، مصداق خیر
- موسی علیه السلام درخواستکننده نزول نان از پروردگار، برای خویش
- تقارن هجرت موسی صلی الله علیه و اله به مدین، با فصل گرما+۱ آیه