سوره قصص(القصص)، آیه ۷۲ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۹۴
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِن جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُم بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
بگو: «به من خبر دهید اگر خداوند روز را تا قیامت بر شما جاودان کند، کدام معبود غیر از خداست که شبی برای شما بیاورد تا در آن آرامش یابید؟ آیا نمیبینید؟!»
معنی کلمات و عبارات
«تَسْکُنُونَ»: بیارامید. به استراحت بپردازید (نگا: یونس / ).
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - آموزش شیوه محاجه با مشرکان از سوى خداوند به پیامبر(ص) «قل أرءیتم إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا ... من إله غیر اللّه ... أفلاتبصرون»
۲ - طرح پرسش هاى تنبه آفرین و بیدارگر، از شیوه هاى ارائه شده از سوى خدا به پیامبر در احتجاج با اهل شرک «قل أرءیتم إن جعل اللّه ... أفلاتبصرون»
۳ - خدا، قدرت مطلق و بلامنازع جهان آفرینش است. «قل أرءیتم إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا ... من إله غیر اللّه ... أفلاتبصرون»
مفاد آیه بالا این است که هرگاه خداوند کارى را اراده کند، هیچ کس نمى تواند اراده او را نقض کند و برخلاف خواسته او کارى انجام دهد.
۴ - نظام آفرینش، تحت حاکمیت اراده خداى یگانه است. «قل أرءیتم ... من إله غیر اللّه یأتیکم بلیل»
۵ - توانایى خدا بر ثابت نگه داشتن روشنایى روز و محروم ساختن اهل آن از نعمت شب تا روز قیامت «قل أرءیتم إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا إلى یوم القیمة»
۶ - خدا، تنها معبود شایسته پرستش «من إله غیر اللّه»
۷ - نیاز بشر به استراحت و آرامش، پس از تلاش هاى روزانه «من إله غیر اللّه یأتیکم بلیل تسکنون فیه»
۸ - ناتوانى غیرخدا، بر ایجاد شب، در صورت اراده خدا بر ثابت قرار دادن روز «قل أرءیتم إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا ... من إله غیر اللّه یأتیکم بلیل»
۹ - شب، بهترین و مناسب ترین زمان براى استراحت و آسایش «یأتیکم بلیل تسکنون فیه»
تصریح خداوند به این که شب را براى آسایش و استراحت بشر قرار داده است، مى تواند حاکى از برداشت یاد شده باشد.
۱۰ - خداوند، شب را براى آسایش و استراحت قرار داده است. «من إله غیر اللّه یأتیکم بلیل تسکنون فیه»
۱۱ - توجه به جریان منظم و سامان مند شب و روز، زمینه ساز شکل گیرى بینش توحیدى در انسان «قل أرءیتم إن جعل اللّه ... من إله غیر اللّه یأتیکم بلیل تسکنون فیه»
۱۲ - نظام توالى شب و روز، مخصوص عالم دنیا است. «إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا إلى یوم القیمة»
با توجه به مقید شدن «سرمداً» به قید «إلى یوم القیامة»، برداشت یاد شده به دست مى آید.
۱۳ - سرزنش مشرکان از سوى خداوند، به خاطر نادیده گرفتن نشانه هاى توحید در نظام شب و روز «قل أرءیتم إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا إلى یوم القیمة ... أفلاتبصرون»
۱۴ - باز کردن دیده دل بر روى حقایق جهان، باعث ره یافتن انسان به توحید و خداشناسى است. «قل أرءیتم ... قل أرءیتم ... أفلاتبصرون»
۱۵ - روشنایى روز و آسایش یافتن در تاریکى شب، از نعمت هاى بزرگ و درخور شکر و سپاس الهى «قل أرءیتم إن جعل اللّه علیکم الّیل سرمدًا... إن جعل اللّه علیکم النهار سرمدًا ... بلیل تسکنون فیه»
آیه مورد بحث، در سلسله آیاتى قرار دارد که بیانگر توحید ربوبى و برشمرنده نعمت هاى الهى و شکرگزارى از آنها است. ذیل آیه بعد (لعلّکم تشکرون) مؤید این مطلب است.
۱۶ - شرکورزى، نشانه بى بصیرتى است. «أفلاتبصرون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۳–۷۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۷–۷۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۷–۸۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۷۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۷۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۱–۷۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آسایش در شببهترین وقت آسایشمحرومیت از شبنیازهای روحی انساننیاز به آسایشنشانه های کوردلیویژگیهای دنیاخلقت شبپرسش در احتجاجنقش شبروشنایی روزروش احتجاج محمدنعمت شبنعمت روزآثار بصیرتاحتجاج با مشرکانگردش روزگردش شبحق ناپذیری مشرکانفواید پرسشعوامل تنبهسرزنش مشرکانزمینه خدا شناسیعبادت خداعجز موجوداتمعلم محمدشکر نعمتدلایل توحیدحاکم آفرینشتعالیم خداحاکمیت اراده خداتوحید افعالیتوحید عبادیآثار شرکسرزنشهای خداجهان بینی توحیدینعمتهای خداقدرت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۰)
- خدا، پدید اورنده شب برای اسایش و ارامش مردم+۷ آیه
- افرینش شب و ارامش در ان، از ایات الهی+۳ آیه
- مایه ارامش بودن شب، از ایات خدا+۸ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۵ آیه
- بهرهگیری و اسـتفاده از ایات خـدا، رهین بصیرت+۱ آیه
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با مشرکان برای اثبات توحید، به گردش شب و روز، بدون جاودانگی شب یا روز+۲ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۵ آیه
- خداوند، اله حقیقی و یگانه+۳ آیه
- کافران، بدون یاور در برابر عذاب خداوند+۱ آیه
- بصیرت، باعث رهیافتن به توحید و قدرت خدا+۱ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۲ آیه
- تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۶ آیه
- ارامش در شب، از ایات خدا و شایسته تفکّر و تعقّل+۲ آیه
- شب، از ایات الهی، برای صاحبان فکر و اندیشه+۳ آیه
- گردش شب و روز، از نشانههای قدرت خداوند برای صاحبان عقل و اندیشه+۳ آیه
- نظم در جهان افرینش، گواه ربوبیّت خدای یگانه+۶ آیه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۳ آیه
- گردش شب و روز برای اسایش و تلاش انسانها، نشانگر الوهیّت خدای یگانه+۳ آیه
- تعقّل و ژرفاندیشی، زمینه روی اوردن به توحید+۵ آیه
- توحید، باوری مطابق عقل+۵ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۸ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۷ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۸ آیه
- افرینش شب برای اسایش انسان+۷ آیه
- توانایی خدا بر استمرار و سرمد قرار دادن روز، تا وقوع قیامت و محروم ساختن اهل ان از نعمت شب
- طولانی شدن روز، مانع ارامش انسان و زمینه ساز خستگی وی
- ناتوانی بشر از اوردن شب، در صورت تعلق اراده الهی بر استمرار و طولانی شدن روز
- محدودیّت روز، شایسته تفکّر و اندیشه
- توجّه دادن مردم به شناخت خدا و دوری از شرک، از اهداف سؤال محمّد(صلی الله علیه واله) از مشرکان+۳ آیه
- ایجاد زمینه تفکّر و پندپذیری، از فلسفه های سؤالات محمّد(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده شب+۷ آیه
- تفاوت شب و روز و گردش ان دو، از دلایل توحید و بطلان شرک+۳ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایه های خدا و شایسته تفکّر+۷ آیه
- گردش منظّم شب و روز، عبرت اموز برای صاحبان بصیرت+۱ آیه
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با مشرکان، برای اثبات توحید به گردش شب و روز+۱ آیه
- خداوند، مسخّرکننده و قراردهنده شب، برای ارامش و اسایش انسانها+۷ آیه
- توانایی خداوند بر محروم ساختن انسانها، از نعمت شب
- شب، از نعمتهای الهی برای استفاده انسانها+۵ آیه
- بی بصیرتی، مایه شرکورزی انسان
- شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۱ آیه
- گزینش معبودان باطل از سوی مشرکان، موجب نکوهش و سرزنش انان از جانب خدا
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۶ آیه
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۱ آیه
- ناتوانی غیر خدا بر ایجاد شب، در صورت اراده خدا بر ثابت قرار دادن روز
- تاخیر و مهلت در عذاب از سوی خداوند نسبت به بندگان، از اثار فضل ایشان+۲ آیه
- بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۶ آیه
- احتجاج با مشرکان، راهی برای بیدار ساختن فطرت توحیدی مشرکان+۵ آیه
- دعوت مردم به خداشناسی با طرح سؤال عامل بیداری فطرت انان+۲ آیه
- قدرت مطلق و بلامنازع خداوند، در جهان افرینش+۱ آیه
- قیامت، روز برپایی مردم نزد خدا+۱ آیه
- ایجاد زمینههای تفکّر و پذیرش خدای یگانه و تعالیم و موعظههای الهی، از اهداف سؤال پیامبر صلی الله علیه و اله از مشرکان+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور پرسش از مشرکان، برای اثبات توانایی خداوند بر تغییر شب و روز، در صورت دایمی شدن ان از سوی خدا+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور بیدار کردن فطرت توحیدی مشرکان+۵ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به ابلاغ رهنمود خداوند به مشرکان، در اثبات توحید و نفی شرک+۴ آیه
- وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله در توجه دادن مردم به فطرت توحیدی و بیدار کردن ان+۵ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام انان در صورت نزول عذاب الهی+۳ آیه
- توبیخ مشرکان، به علت گزینش معبودان باطل+۲ آیه
- توبیخ مشرکان از جانب خدا به سبب نادیده گرفتن نشانههای توحید در نظام شب و روز+۱ آیه
- توانایی خداوند بر ثابت نگه داشتن نور و روشنایی روز و محروم ساختن اهل زمین از نعمت شب، تا روز قیامت
- دوام نور در روز، بدون امدن شب، برهمزننده ارامش انسانها