سوره قلم(القلم)، آیه ۷ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۴
إِنَ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
پروردگارت بهتر از هر کس میداند چه کسی از راه او گمراه شده، و هدایتیافتگان را نیز بهتر میشناسد!
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۵ تا ۷
سید ابوالحمد مهدى بن نزار الحسینى بعد از نه واسطه از ضحاک بن مزاحم و نیز محمد بن العباس هم بعد از پنج واسطه از ضحاک بن مزاحم روایت کند که گفت: هنگامى که رسول خدا على بن ابىطالب را مقدم میداشت و وى را بزرگ مى شمرد. قریش مى گفتند: روش محمد به جنون و دیوانگى کشیده شده است لذا اوائل آیات این سوره تا این آیات به همین منظور نازل گردید و مراد از راه راست خدا در آیه «هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ» که کفار از آن گمراه شده اند، وجود على بن ابىطالب است. محمد بن العباس بعد از شش واسطه از ابوایوب انصارى نقل کند که وقتى که پیامبر دست على را بلند کرد و فرمود: من کنت مولاه فعلى مولاه. عده اى از مردم گفتند: پیامبر درباره على روش جنونآمیز و گمراهى پیش گرفته است لذا آیات ۵ و ۶ نازل شد. امام صادق علیهالسلام فرماید: عمر بن الخطاب روزى على بن ابىطالب را ملاقات نمود و گفت: شنیدم که گفته اى آیات ۵ و ۶ سوره قلم درباره من و رفیق من نازل شده است. على در جواب فرمود: آیا میخواهى تو را درباره آیه «وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ» و آیه «فَهَلْ عَسَیتُمْ إِنْ تَوَلَّیتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکمْ» خبر بدهم که براى بنىامیه نازل شده است. عمر گفت: این موضوعات دروغ است و بنىامیه به ارحام خود بهتر میرسند. احمد بن محمد بن خالد البرقى بعد از دو واسطه از جابر و او از امام باقر علیهالسلام و ایشان از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم روایت کنند که فرمود: هر شخص مؤمنى که مرا دوست بدارد، على را نیز دوست میدارد و اگر کسى مرا دوست بدارد و با على دشمن باشد در ایمان آوردن خود دروغ گفته است. دو نفر از منافقین که این گفتار را از پیامبر مى شنیدند، گفتند: کار رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره على به گمراهى و دیوانگى کشیده شده است لذا این آیات با آیات ۸ و ۹ و ۱. در این باره نازل گردیده است.
تفاسیر مجمع البیان و برهان. البرهان فی تفسیر القرآن. تفاسیر على بن ابراهیم و برهان. البرهان فی تفسیر القرآن.
نکات آیه
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۵–۷ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۵–۷ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۵–۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۰)
- گمراهی و انحراف انسان، برخاسته از سوء اختیار وی+۶ آیه
- ازاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست+۱۰ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۳ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- ربوبیّت الهی، مقتضی نظارت دایمی و اگاهی کامل بر احوال و افکار و اعمال ادمیان+۳ آیه
- علم خداوند، به گمراهی گمراهانِ از سبیل اللّه
- دین خداوند، از موارد سبیل الله+۳ آیه
- هدایت انسان به راه خدا، اساس دعوت دین، و محور تلاش پیامبر(صلی الله علیه واله)
- گمراهان، از جمله تکذیب کنندگان ایات الهی+۲ آیه
- اگاهی همه جانبه خداوند از گمراهان، تهدیدی برای انها+۴ آیه
- تهمت جنون به پیامبر(صلی الله علیه واله) باعث گمراهی+۲ آیه
- علم خداوند، نسبت به حال گمراهان و منحرفان+۴ آیه
- اگاهی و علم خداوند، نسبت به هدایت یافتگان+۶ آیه
- علیم / اسماوصفات+۵ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر اتّهام جنون به ان حضرت، از ناحیه مشرکان+۲ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در مقابل اتّهام جنون به او+۱ آیه
- مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۱۱ آیه
- تفاوت انسانها، در برخورداری از زمینههای هدایت+۲ آیه
- خداوند، عالم و اگاه به هدایتیافتگان راه خدا+۳ آیه