سوره کهف(الكهف)، آیه ۵ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۴
مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ وَ لاَ لِآبَائِهِمْ كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ إِنْ يَقُولُونَ إِلاَّ كَذِباً
نه آنها (هرگز) به این سخن یقین دارند، و نه پدرانشان! سخن بزرگی از دهانشان خارج میشود! آنها فقط دروغ میگویند!
معنی کلمات و عبارات
«کَبُرَتْ کَلِمَةً»: چه سخن درشت و بزرگی! چه سخن زشت و افتراء عظیمی! واژه (کلمه) تمییز است. «إِن یَقُولُونَ»: نمیگویند. (إِنْ) حرف نفی است.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - اعتقاد به وجود فرزند براى خدا، عقیده اى جاهلانه و فاقد کمترین دلیل علمى «ما لهم به من علم»
«من» در «من علم» زاید و براى تأکید عموم است; و ضمیر در «به» قول (پندار) که از «قالوا...» استفاده مى شود، برمى گردد; یعنى، هیچ گونه آگاهى و دانشى، پشتوانه پندارِ موهومِ کسانى که براى خداوند، فرزند مى پندارند، نیست.
۲- مشرکان عصر بعثت و نیاکان شان، به فرزند داشتن خداوند معتقد بودند. «قالوا اتخذ اللّه ولدًا . ما لهم به من علم و لا لأبائهم»
۳- اعتقاد به وجود فرزند براى خدا، معلول تقلید کورکورانه مشرکانِ عصر بعثت از نیاکان خویش بوده است. «قالوا اتخذ اللّه ولدًا . ما لهم به من علم و لا لأبائهم»
۴- پدران و نیاکان و محیط خانوادگى و اجتماعى، داراى نقشى مؤثّر در باورهاى هر نسل «قالوا اتخذ اللّه ولدًا . ما لهم به من علم و لا لأبائهم»
ذکر «لأبائهم» اشاره به یکى از زمینه هاى اصلى گرایش ها و عقاید مردم عصر بعثت - که همان روحیه تقلید و دنباله روى از نیاکان است - دارد.
۵- الهیات و باورهاى دینى انسان، باید بر پایه علم و آگاهى استوار باشد. «ما لهم به من علم و لا لأبائهم»
از این که خداوند، کافران را به سبب باورهایى که بدان علم ندارند، مورد نکوهش قرار داده است، استفاده مى شود که باورهاى آدمى خصوصاً در زمینه عقاید اصولى و زیربنایى باید متّکى بر علم و یقین باشد.
۶- فقدان آگاهى و دانش، زمینه ساز گرفتارى افراد و جوامع به تقلیدهاى ناروا و کورکورانه «و قالوا اتخذ اللّه ولدًا . ما لهم به من علم و لا لأبائهم»
کلمه «لأبائهم» اشاره به این نکته دارد که پندارهاى مشرکان، از سر تقلید بوده است و جمله «ما لهم به من علم و...» بر این نکته دلالت دارد که مشرکان و پدران شان، در گزینش این اعتقاد پایه هاى علمى نداشته اند. مجموع این دو قضیه، گویاى آن است که «جهل» در کشاندن افراد و جوامع به تقلید کورکورانه، نقشى مهم دارد.
۷- ارزش سخن، به ریشه داشتن آن در علم و آگاهى است. «ما لهم به من علم ... کبرت کلمة تخرج من أفوههم»
۸- اعتقاد به فرزندگزینى خدا، داراى تبعات و آثارى بزرگ، شگفت آور و غیر قابل قبول «قالوا اتخذ اللّه ولدًا ... کبرت کلمة تخرج من أفوههم»
عین الفعل مضموم در فعل ماضى «کبرت» نشانه دلالت آن بر تعجب است و روشن است که جمله «کبرت کلمة...» بزرگىِ به لحاظ خود سخن را نمى گوید، بلکه به جهت لوازم نارواى آن و یا فاصله اى است که با حقیقت دارد.
۹- نسبت دادن فرزندگزینى به خدا، سخنى بس گزاف و دروغ است. «قالوا اتخذ اللّه ولدًا ... کبرت کلمة تخرج من أفوههم إن یقولون إلاّ کذبًا»
۱۰- روى آوردن به عقاید بى اساس و دور از حقیقت و واقعیت، پى آمد اتّکا به روش هاى غیرعالمانه است. «ما لهم به من علم و لا لأبائهم ... إن یقولون إلاّ کذبًا»
کلمه «لأبائهم» اشاره به این معنا دارد که تقلید از کسانى که عقیده شان از سوى علم و دانش نیست، یک روش غلط و ناروا در رسیدن به عقاید دینى است و ذیل آیه، پى آمد آن را، عقیده اى سخیف و دور از حقیقت، بیان کرده است. از این، مى توان نتیجه گرفت که روش هاى غیرعالمانه، خطر دور شدن از حقیقت و واقعیت را در پى دارد.
۱۱- افترا بستن بر خدا، گناهى بزرگ است. «قالوا اتخذ اللّه ولدًا ... کبرت کلمة ... إن یقولون إلاّ کذبًا»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تقلید کورکورانه مشرکان صدراسلامآثار عقیده به فرزندداری خدابی منطقی عقیده به فرزندداری خداشگفتی عقیده به فرزندداری خدامنشأ عقیده مشرکان صدراسلامارزش سخنعقیده نیاکان مشرکان صدراسلامبطلان عقیده به فرزندداری خدامنشأ عقیده به فرزندداری خدانقش نیاکانزمینه عقیده باطلموارد دروغنقش خانوادهزمینه تقلید کورکورانهعلم در عقیدهگناه افترا به خدانقش جامعهمبانی عقیدهعقیده مشرکان صدراسلامعقیده به فرزندداری خداعوامل مؤثر در عقیدهآسیب شناسی شخصیتاهمیت علمافترا به خداآسیب شناسی اجتماعیگناهان کبیرهعقیده باطلآثار جهلملاک ارزشها
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
- نسبت ناروای مشرکان مبنی بر فرزند داشتن خدا+۵ آیه
- برگزیدن فرزند، از نسبتهای ناروای یهودیان به خداوند+۶ آیه
- افترا بر خدا، گناهی بزرگ+۵ آیه
- نسبت دادن فرزند به خدا از مصادیق افترا+۱۱ آیه
- تقلید کورکورانه مشرکان عصر بعثت از نیاکان خویش+۱ آیه
- جهل و نادانی، عامل تقلید کورکورانه از دیگران+۱ آیه
- منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۱۱ آیه
- نسبت دادن فرزند از راه تولید مثل، از مصادیق افترا به خداوند+۱۰ آیه
- جهل، عامل نسبت دادن فرزند به خدا+۳ آیه
- شرک، زاییده جهل+۳ آیه
- رویاوردن به عقاید بیاساس و دور از حقیقت و واقعیّت، پیامد جهل و نادانی+۴ آیه
- نااگاهی اغلب مشرکان لجوج، از تعیینکننده بودن مشیّت الهی، جهت متمایل ساختن انان به ایمان+۱ آیه
- نسبت فرزند به خدا، از سوی مشرکان، پنداری باطل و از سر جهل و نادانی+۳ آیه
- حرمت افترا به خداوند+۸ آیه
- حرمت افترا به خدا+۵ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۲ آیه
- دروغگویی مسیحیان در نسبت دادن فرزندگزینی به خدا+۱ آیه
- دروغگویی یهود، در نسبت دادن فرزندگزینی به خدا+۱ آیه
- دهان مجرای افترا و نسبت دادن فرزندگزینی به خدا+۲ آیه
- دهان، مجرای سخن گفتن انسان+۴ آیه
- نسبت دادن فرزند به خدا، سخنی گزاف و دروغ+۱ آیه
- شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۶ آیه
- شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان+۴ آیه
- مبتنی ساختن عقیده، رفتار و سخن بر علم، لازم و ضروری+۴ آیه
- منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۱۱ آیه
- اعتقاد به فرزند داشتن خداوند، کلامی باطل و دروغ+۸ آیه
- نسبت دادن فرزند به خدا، از مصادیق افترا+۹ آیه
- انتساب فرزند به خدا، از جانب مشرکان+۱۲ آیه
- افترا به خدا و بدعت از گناهان+۵ آیه
- نسبت اتخاذ فرزند به خدا، افترایی از سوی نصارا+۷ آیه
- عقیده نصارا به فرزند داشتن خدا+۷ آیه
- دعوت پیامبران به اگاهی و خردمندی، در مقابل سنّتگرایی مشرکان و ایین تقلیدی انان از نیاکان خود+۱ آیه
- مشرکان عصر بعثت و نیاکانشان، معتقد به فرزند داشتن خداوند+۱ آیه
- برگزیدن فرزند، از نسبتهای ناروای یهودیان به خدا+۶ آیه
- تقلید کورکورانه یهود، از نیاکان خویش+۱ آیه
- روی اوردن یهود به عقاید بی اساس، در مورد فرزند گزینی خداوند، پیامد جهل و نادانی انان+۱ آیه
- دروغگویی یهود، در نسبت دادن فرزند گزینی به خدا+۱ آیه