آیه ۱ سوره مسد

سوره مسد(المسد)، آیه ۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۳

تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَ

بریده باد هر دو دست ابولهب (و مرگ بر او باد)!

معنی کلمات و عبارات
«تَبَّتْ»: هلاک شد. نابود گردید. این فعل برای دعا است و به معنی: هلاک باد و نابود باد! «یَدَا أَبِی لَهَبٍ»: دو دست ابولهب. تسمیه کلّ به اسم جزء است و مراد از دست، ذات او است (نگا: جزء عمّ شیخ محمّد عبده). «تَبَّ»: هلاک و نابود گردید. فعل ماضی برای تحقّق است و خبر از آینده قطعی می‌دهد. ابولهب عموی پیغمبر بود و سرسخت‌ترین دشمنان آن حضرت بشمار می‌آمد. دائماً او و همسرش أمّ جمیل بر ضدّ اسلام و برای اذیّت و آزار مسلمین در تلاش و تکاپو بودند.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ تا ۵

«شیخ طوسى» گویند: رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم مردم را جمع کرد و گفت: خداوند مرا به سوى شما عموماً و به سوى قریش خصوصاً مبعوث نموده است و اگر این بعثت مرا بپذیرید، مالک عرب و عجم شده و آن‌ها را به تصرف خویش خواهید درآورد، گفتند: بعثت تو براى چیست؟ گفت: براى آنست که به شما بگویم، بگوئید: لا اله الّا اللّه و انّى رسول اللّه، ابولهب که در آن میان بود. گفت: تبّا لهذا من دین اللّه، سپس این سوره نازل گردید.

صاحب مجمع البیان از سعید بن جبیر و او از ابن عباس نقل نماید که گفت: روزى پیامبر بالاى کوه صفا رفت و فرمود: یا صباحاه قریش به او روى آوردند. گفتند: چه شده است؟ فرمود: اگر به شما خبر بدهم که دشمن در صبح یا در شب در کمین شما است. از من باور می‌دارید یا نه؟ گفتند: بلى باور مى کنیم سپس فرمود: بدانید که من نذیر و ترساننده شما هستم از عذابى که به علت گمراهى و جهالت در جلو روى شما قرار گرفته است. ابولهب گفت: تبا لک، براى همین موضوع ما را به اینجا خوانده اى؟ طبرى صاحب جامع البیان از طریق اسرائیل از ابواسحق و او از مردى از همدان که به او یزید بن زید مى گفتند: روایت کند که زن ابولهب اغلب خار و خاشاک را جمع می‌کرد و جلو راه پیامبر مى گذاشت و راه را بر او مسدود مى ساخت چنان که ابن المنذر نیز در تفسیر خود از عکرمة مانند آن را روایت نموده است.

نکات آیه
۱ - خداوند، با نفرین بر ابولهب، او را به ضایع ساختن دستاوردها و تلاش هایش تهدید کرد. «تبّت یدا أبى لهب و تبّ» «تَبٌّ» (مصدر «تبّت» و «تَبَّ»); یعنى، هلاکت (نهایه ابن اثیر). «تَبٌّ» و «تبابٌ» به معناى قرار گرفتن دائم در خسارت است (مفردات). «تبّت یداه»; یعنى، دست هاى او ضایع شدند و زیان دیدند (قاموس). زیان دیدن دست، کنایه از هدر رفتن تلاش ها و دستاوردها است. ۲ - ابولهب، مورد نفرین و تهدید خداوند، به گرفتارى در هلاکت و فرجامى زیان بار «و تبّ» فاعل «تبّ»، ابولهب است و نفرین خداوند به شخص او تعلق گرفته است. از آن جا که معناى حقیقى نفرین، درباره خداوند تصور ندارد; مراد تهدید و توبیخ خواهد بود. ۳ - تلاش شدید ابولهب، براى انهدام اسلام و رویارویى با پیامبر(ص) «تبّت یدا أبى لهب» نفرین بر دستان ابولهب، حاکى از دست زدن او به فعالیت هایى در برابر آیین الهى است و نفرین خداوند، نشانگر شدت تلاش هاى او است. دست ها بدین جهت مطرح شده اند که کارآمدترین اعضا در تلاش اند و سیاق کلام، آن را به دیگر اعضاى مفید نیز سرایت مى دهد. ۴ - ابولهب، در رویارویى با اسلام، ناکام ماند و دستش از رسیدن به مقصود، کوتاه شد. «تبّت یدا أبى لهب و تبّ» استفاده از فعل ماضى در دعا و نفرین، براى حتمى دانستن آن است. برخى گفته اند: «تبّت» نفرین است و «تبّ» خبر. در این صورت برداشت یاد شده، وضوح بیشترى مى یابد. ۵ - ابولهب، با آتش جهنم ملازم خواهد بود. «أبى لهب» نام عموى پیامبر(ص)، «عبدالعزّى» بوده است. استفاده از کنیه او - که یادآور کلمه لهیب (شعله آتش) است - مى تواند گرفتارى همیشگى او را به لهیب دوزخ مطرح سازد. ۶ - خویشاوندى مخالفان اسلام با پیامبر(ص)، مانع نکوهش خداوند از آنان نیست. «تبّت یدا أبى لهب و تبّ» ۷ - آرزوى مرگ و زیان کارى براى دشمن دین و نفرین بر او، کارى پسندیده است. «تبّت یدا أبى لهب و تبّ» ۸ - شکست خوردن ابولهب و بى ثمر بودن تلاش هاى او در برابر اسلام، از پیشگویى هاى قرآن «تبّت یدا أبى لهب و تبّ»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
  • ابولهب، مردی ثروتمند+۱ آیه
  • زیانکاری ابولهب در دنیا و اخرت و بیاثر بودن امکانات مادّی وی در رهاییاش از خسارت+۲ آیه
  • خبر دادنِ خداوند از دوزخی شدن ابولهب و مردن وی بر کفر+۲ آیه
  • ابولهب مردی ثروتمند و صاحب فرزند+۱ آیه
  • تهدید ابولهب از سوی خداوند مبنی بر افکندن وی در شعلههای سوزان دوزخ+۱ آیه
  • بیاثر شدن تلاشهای ابولهب بر ضدّ پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • مؤثّر نبودنِ قدرت مادّی ابولهب برای رهایی وی از نابودی دنیایی+۱ آیه
  • نفرین خداوند بر ابولهب
  • گرفتار شدن ابولهب به نابودی در دنیا
  • بیاثر بودن امکانات مادّی ابولهب در رهایی وی از نابودی+۱ آیه
  • ابولهب، دارای همسری نکوهششده از سوی خداوند+۱ آیه
  • تهدید شدید ابولهب از جانب خداوند، به ورود در اتش دوزخ+۱ آیه
  • تهدید شدید خداوند به ابولهب، جهت هلاکت و ورود به اتش دوزخ+۱ آیه
  • ابولهب، گرفتار زبانههای هولناک اتش دوزخ+۱ آیه
  • اذیّت کردن پیامبر(صلی الله علیه واله)، حرام و گناهی بزرگ در پیشگاه خداوند+۷ آیه
  • حمل و نقل هیزم و خارها، از جانب همسر ابولهب، برای ایجاد مانع بر سر راه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • ابولهب، از خاسران
  • خسران ابولهب، مایه به نتیجه نرسیدن اعمال وی+۱ آیه
  • نفرین خدا، بر دستهای ابولهب
  • زیان دیدن دستان ابولهب، کنایه از هدر رفتن تلاشها و دستاوردهای او
  • درافتادن همسر ابولهب به اتش جهنّم، با ریسمانی بافته شده از الیاف خرما بر گردن وی+۳ آیه
  • بی اثر بودن امکانات مادّی ابولهب در رهایی وی از نابودی و کیفر+۲ آیه
  • ابولهب، مردی ثروتمند و صاحب فرزند+۱ آیه
  • دست، مظهر و نماد قدرت و توانمندی+۵ آیه
  • اعتماد به مال و ثروت در برابر تهدیدهای الهی، خطری در کمین ثروتمندان+۱ آیه
  • ابولهب، دارای ثروت چشمگیر و دستمایههای فراوان+۱ آیه
  • بینیاز نشدن ابولهب به وسیله مال و کسبهای خویش، از هلاکت و اتش جهنّم+۱ آیه
  • اذیّت کردن پیامبر صلی الله علیه و اله، حرام و گناهی بزرگ، در پیشگاه خداوند+۴ آیه
  • ازار و ایذای محمّد صلی الله علیه و اله از جانب امّ جمیل (همسر ابولهب)+۲ آیه
  • مانع نبودن خویشاوندی مخالفان اسلام با پیامبر صلی الله علیه و اله، از نکوهش خداوند درباره انان
  • کیفر دیدن همسر ابولهب در اخرت، بر اثر دشمنی با پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • دشمنی ابولهب با پیامبر صلی الله علیه و اله سبب دوزخی شدن وی+۱ آیه
  • ابولهب، از دشمنان پیامبر و ناکام در دشمنی خود با ان حضرت
  • سخنچینی و اتشافروزی همسر ابیلهب، بین مردم و بر ضدّ پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • ازار رسانیدن همسر ابولهب به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • گزارشهای غیبی از گذشته و اینده، جلوهای از اعجاز قران+۲ آیه
  • گرفتاری به هلاکت و دوزخ، فرجام نفرین خدا بر ابولهب+۲ آیه
  • عدم تاثیر مال و ثروت ابولهب در مقابل تحقق نفرین الهی+۱ آیه
واژه‌ها