سوره زمر(الزمر)، آیه ۲۴ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۶۱
أَفَمَن يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ
آیا کسی که با صورت خود عذاب دردناک (الهی) را در روز قیامت دور میسازد (همانند کسی است که هرگز آتش دوزخ به او نمیرسد)؟! و به ظالمان گفته می شود: «بچشید آنچه را به دست میآوردید (و انجام میدادید)!»
معنی کلمات و عبارات
«أَفَمَن یَتَّقِی ...»: هنگامی که خطری متوجّه صورت میشود، انسان دست و بازو و سایر اعضای پیکر خود را سپر آن قرار میدهد تا چهره را از خطر مصون کند. امّا در دوزخ، حال دوزخیان به گونهای است که باید با صورت از خود دفاع کنند. چرا که دست و پای دوزخیان در غل و زنجیر است (نگا: یس / انسان / . جواب (مَنْ) محذوف است و تقدیر چنین است: أَفَمَن یَتَّقِی بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ کَمَنْ هُوَ آمِنٌ مِّن کُلِّ مَکْرُوهٍ، وَ مُتَنَعِّمٌ فِی الْجِنَانِ. «ذُوقُوا مَا کُنتُمْ تَکْسِبُونَ»: (نگا: عنکبوت / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - کافران و مشرکان دوزخى، ناتوان از دفاع از خود در برابر عذاب الهى «أفمن یتّقى بوجهه سوء العذاب یوم القیمة»
«إتّقاء» (مصدر «یتّقى») به معناى سپر گرفتن جهت حفظ و دفاع از خود در برابر گزند است. دفاع از خود در برابر عذاب الهى به وسیله صورت - در حالى که اصولاً انسان ها براى دفاع از خود از دست و پا استفاده مى کنند تا گزندى به صورتشان نرسد - بیانگر اوج ناتوانى دوزخیان از دفع عذاب از خویش است.
۲ - تلاش مذبوحانه و بى ثمر کافران و مشرکان دوزخى، در جهت دفع عذاب الهى از خود «أفمن یتّقى بوجهه سوء العذاب یوم القیمة»
۳ - وجود اختلاف اساسى میان دو انسان مؤمن خداترس و کافر خداگریز، از نظر شخصیت و سرنوشت «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه ... أفمن یتّقى بوجهه سوء العذاب یوم القیمة»
«من» در آیه شریفه، اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن، جمله اى محذوف است و تقدیر کلام چنین مى باشد: «أفمن یتّقى بوجهه سوء العذاب... کمن آمن منه». بنابراین مى توان گفت آیه شریفه درصدد مقایسه میان شخصیت دو انسان مؤمن و کافر وسرنوشت آنان در آینده است.
۴ - مقایسه کردن میان نیکان و بدان، از روش هاى تربیتى قرآن «أفمن یتّقى بوجهه سوء العذاب یوم القیمة»
۵ - قیامت، از نام هاى جهان آخرت «یوم القیمة»
۶ - ستمگران، گرفتار عذاب سخت و گریزناپذیر در قیامت «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
۷ - عذاب سخت و گریزناپذیر ستمگران، نتیجه رفتار و کردار خود آنان است. «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
۸ - کیفر و عذاب الهى در قیامت، نتیجه و بازتاب رفتار و کردار زشت خود انسان ها است. «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
خداوند متعال در این جا چشیدن عذاب را به خود رفتار و کردار نسبت داده است. این مطلب گویاى این حقیقت است که عذاب، نتیجه و حاصل خود رفتار آدمى است.
۹ - کفر و شرک، ظلم است. «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
مقصود از «ظالمان»، کافران و مشرکان است. توصیف آنان با صفت ظلم، بیانگر این حقیقت است که کفر و شرک ظلم است و همین ظلم، موجب دوزخى شدن آنان مى گردد.
۱۰ - ظلم، موجب عذاب سخت الهى «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
۱۱ - ظالمان، مورد سرزنش و تحقیر در قیامت «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
تعبیر «بچشید...» براى سرزنش و تحقیر مى باشد.
۱۲ - سرنوشت حیات اخروى انسان، به دست خود او است. «و قیل للظلمین ذوقوا ما کنتم تکسبون»
۱۳ - نظام جزا و کیفر الهى، عادلانه است. «ذوقوا ما کنتم تکسبون»
خداوند، عذاب قیامت را برابر و نتیجه دستاوردهاى خود انسان دانسته است. این بیان گویاى این حقیقت است که عذاب قیامت - هر چند سخت است - ولى چون نتیجه رفتار و کردار خود انسان است، عادلانه و به دور از ظلم و اجحاف مى باشد.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تحقیر اخروی ظالمانتلاش اخروی کافرانحتمیت عذاب اخروی ظالمانقیاس نیکان و بدانتلاش اخروی مشرکانخشیت مؤمنانسرزنش اخروی ظالمانعجز جهنمیاننامهای آخرتتفاوت مؤمنان با کافرانآثار اخروی عمل ناپسندشخصیت کافرانشخصیت مؤمنانعجز اخروی کافرانسرنوشت مؤمنانسرنوشت کافرانحتمیت عذاب مشرکانعوامل کیفر اخرویظلم کفرحتمیت عذابهای خداعجز مشرکانعوامل مؤثر در سرنوشت اخرویظلم شرکحتمیت عذاب کافرانعجز کافرانعدالت خدانقش انسانموجبات عذاب اخرویآثار ظلمروش تربیتمراتب عذابموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۲ آیه
- مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
- تهدید شدن ظالمان به عذاب در قیامت، از جانب خدا+۵ آیه
- همسان بودن مبتلایان به عذاب سخت در قیامت، با افراد اسوده از دوزخ، سؤال انکار امیز خدا از ادمیان
- همسان بودن مبتلایان به عذاب سخت در قیامت با افراد اسوده از دوزخ، سؤال انکارامیز خدا از ادمیان
- تلاش بیهوده ظالمان در جهنّم، برای حفظ صورت خود از عذاب
- به صورت افتادن ظالمان، در اتش جهنّم
- تهدید شدن ظالمان به عذاب در قیامت، از ناحیه خدا+۷ آیه
- عذاب و کیفر، بازتاب اعمال ناپسند ظالمان+۱۰ آیه
- کیفر و عذاب ظالمان پی امد عمل کرد خود انان+۱۰ آیه
- گرفتاری به عذاب در اخرت، پیامد ظلم و ستمگری+۱۰ آیه
- عذاب خوارکننده و ذلّت بار دنیا، کیفر ظالمان+۱ آیه
- اقدام ظالمان و گناهکاران برای دور ساختن عذاب قیامت با سپر قرار دادن صورت خود
- کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۳ آیه
- قیامت، روز برپایی مردم نزد خدا+۲ آیه