آیه ۲ سوره ملک

سوره ملک(الملك)، آیه ۲ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۲

الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ

آن کس که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می‌کنید، و او شکست‌ناپذیر و بخشنده است.

معنی کلمات و عبارات
«خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیَاةَ»: مرگ و زندگی را مقدّر کرده و پدید آورده است. «لِیبْلُوَکُمْ»: (نگا: مائده / ، انعام / هود / .
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، تقدیرکننده مرگ و حیات انسان ها «الذى خلق الموت و الحیوة» «خلق» در اصل به معناى «تقدیر» است (قاموس المحیط و مفردات راغب) و در آیه ۶۰ سوره «واقعه» به همین معنا به کار رفته است «نحن قدّرنا بینکم الموت و ما نحن بمسبوقین». ۲ - تقدیر مرگ و حیات براى بشر، جلوه فرمانروایى و قدرت مطلق و بى پایان خداوند است. «بیده الملک و هو على کلّ شىء قدیر . الذى خلق الموت و الحیوة» برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که جمله «الذى خلق الموت...»، درصدد توضیح و تبیین آثار و جلوه هاى ملک و قدرت خداوند است. ۳ - آزمایش شدن همه انسان ها، از سوى خداوند «لیبلوکم» ۴ - تقدیر مرگ و حیات، براى آزمودن انسان ها است. «الذى خلق الموت و الحیوة لیبلوکم» ۵ - زندگى دنیایى، ناپایدار است. «الذى خلق الموت و الحیوة» ۶ - خداوند انسان ها را براى تکامل یافتن و داشتن دستاوردى بهتر مى آزماید. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۷ - دنیا، عرصه آزمایش انسان ها و آخرت، جایگاه پاداش و جایزه است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» روشن است که براى هر آزمایش و مسابقه اى، پاداش و جایزه اى مقرر شده است و چون آزمایش و مسابقه بشر در تمام دوران حیات دنیوى است; بنابراین پاداش و جایزه او نیز باید در ظرف حیات دیگرى مقرر شده باشد و این حقیقت در بینش الهى، در آخرت محقق خواهد شد. گفتنى است اگر مقصود از «حیات» در این آیه حیات اخروى باشد; مؤید دیگرى براى اثبات مطلب یاد شده است. ۸ - دنیا، بستر مناسب براى رشد و تعالى و انجام کار خیر «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۹ - دنیا براى انسان، گذرگاه و مقدمه براى زندگى دیگر (حیات اخروى) است; نه مقصد و مقصود او. «الذى خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۰ - تکامل و تعالى و داشتن دستاوردى بهتر، فلسفه و هدف آغازین خلقت بشر و برخوردار شدن از جزا و پاداش اخروى (بهشت برین)، فلسفه و هدف نهایى آفرینش او است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» به مقتضاى جمله «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً»، هدف از خلقت انسان و تقدیر مرگ و حیات براى وى، تکامل و داشتن دستاوردى بهتر در دنیا است; ولى چون پاداش و جایزه اصلى آن را در جهان آخرت دریافت مى کند، بنابراین مى توان گفت: تکامل، هدف مرحله اولى خلقت بشر و بهشت برین، هدف مرحله نهایى آفرینش او است. ۱۱ - خلقت انسان، هدفمند و جهت دار است. «خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۲ - نقش سازنده ایمان به معاد و روز جزا، در تکامل انسان و تصحیح رفتار وى «خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» برداشت یاد شده، از آن جا است که خداوند، پیش از بیان تکامل انسان ها و داشتن دستاورد خوب - به عنوان فلسفه خلقت انسان - به حیات اخروى و معاد انسان ها پرداخته است; زیرا بدون برپایى قیامت و پاداش آن روز، انگیزه نیرومندى جهت انجام کار خیر و بهترین رفتارها، براى آدمیان وجود نخواهد داشت. ۱۳ - آگاهى بشر از فلسفه و هدف زندگى خویش، امرى مهم و برخوردار از جایگاهى ویژه در جهان بینى الهى - اسلامى «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» یادکرد فلسفه و هدف خلقت انسان در آغاز سوره و قرار گرفتن آن در سلسله مباحث مربوط به خدا و جهان، بیانگر اهمیت و جایگاه ویژه این موضوع در میان موضوعات قرآنى و دینى است. ۱۴ - تشویق و ترغیب خداوند به تلاش، براى بهتر شدن، تکامل یافتن و بسنده نکردن به وضعیت موجود «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۵ - یاد مرگ، عاملى نیرومند در انگیزش و برانگیختن انسان ها، به سوى کمال جویى و کردار نیک «الذى خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ذکر مرگ انسان ها در موضوع فلسفه خلقت آنان - که تلاش براى تکامل و بهتر شدن است - و نیز تقدیم آن بر حیات آدمیان، مى تواند اشاره به نکته یاد شده باشد. ۱۶ - تلاش براى تکامل و بهتر شدن، در راستاى هدف و فلسفه خلقت بشر و گناه و کوتاهى او، بیرون از آن است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» جمله «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» مى رساند که هر تلاشى براى تکامل و بهتر شدن، در جهت هدف خلقت بشر است. بنابراین، هر گناه و کوتاهى اى که از بشر سر زند، خارج از دایره هدف خلقت است. ۱۷ - اهتمام اسلام به کیفیت عمل و رفتار آدمى; نه به کمیت آن «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» مطلب یاد شده از تعبیر «أحسن عملاً»به دست مى آید. ۱۸ - خوبى ها و نیکى ها، داراى درجات گوناگون و نیک کرداران و خوبان، داراى مراتب مختلف «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۹ - خداوند، عزیز (پیروز شکست ناپذیر) و غفور (آمرزنده) است. «و هو العزیز الغفور» ۲۰ - عزت و اقتدار خداوند، توأم با رحمت و لطف او است. «و هو العزیز الغفور» برداشت یاد شده، مبتنى بر این نکته است که «غفور» صفت براى عزیز باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۱ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» قال: لیس یعنى أکثر عملاً، و لکن أصوبکم عملاً و إنّما الإصابة خشیةُ اللّه و النیّةُ الصادقة و الحَسَنَة...; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۱۶، ح ۴; تفسیر برهان، ج ۴، ص ۳۵۹- ، ح ۲.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» روایت شده که فرمود: مقصود [از أحسن عملا] «أکثر عملاً» (بیشتر از نظر عمل) نیست; بلکه مقصود، آن است که به صواب نزدیک تر باشد و صائب بودن عمل، آن است که در آن خشیت خدا و نیّت درست و نیکو باشد...». ۲۲ - «قال أبوقَتادة: سألتُ النبىّ(ص) عن قوله تعالى: «أیّکم أحسن عملاً» ما عنى به؟ فقال: یقول: أیّکم أحسن عقلاً...; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۴۸۴; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۸۰، ح ۱۲.] ابوقتاده گوید: از پیامبر(ص) درباره سخن خداوند متعال: «أیّکم أحسن عملاً» سؤال کردم که مقصود خداوند چیست؟ فرمود: مراد این است که کدام یک از شما، از نظر عقل نیکوتر است...». ۲۳ - «عن الرّضا(ع): ...و أمّا قوله: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» فإنّه عزّوجلّ خلق خلقه لیبلوهم بتکلیف طاعته و عبادته، لا على سبیل الإمتحان و التجربة لأنّه لم یزل علیماً بکلّ شىء...; [منبع: احتجاج طبرسى، ج ۲، ص ۱۹۵; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۸۰، ح ۱۴.] از امام رضا(ع) روایت شده است: ... اما سخن خداوند: (لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً) پس خداوند عزّوجلّ مخلوقاتش را آفرید تا آنان را بهوسیله تکلیف نمودن به طاعت و عبادت خود، آزمایش کند; ولى این آزمودن، براى تجربه اندوزى و آگاهى یافتن نبود; زیرا خداوند همیشه به تمام اشیا عالم بوده است... .»

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • پدیده حیات، ایه خدا
  • همگانی بودن ازمایش و امتحانهای الهی+۷ آیه
  • حیات و مرگ انسانها برای امتحان
  • انجام اعمال نیک، نشانه توفیق در عرصه ازمونهای الهی+۱ آیه
  • امتحان انسانها، فلسفه حیات بخشیدن به انان از سوی خداوند
  • ازموده شدن انسانها با مرگ و زندگی
  • ازمایش انسانها از سنّتهای الهی+۷ آیه
  • مشخص شدن نیکوکاران، از اهداف امتحان انسانها از سوی خداوند+۲ آیه
  • چگونگی جهان افرینش و ارتباط و هماهنگی اجزای ان با یکدیگر، دلیلی بر حاکمیت افریدگاری توانا بر ان+۲ آیه
  • مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۳ آیه
  • تقدیر مرگ و حیات، برای ازمودن انسانها
  • افرینش حیات برای بشر، جلوه فرمانروایی و قدرت خداوند+۱ آیه
  • امتحان انسانها و ظهور اعمال نیک، علّت حیات انان در دنیا+۱ آیه
  • خداوند، پدیداورنده حیات+۱ آیه
  • پدید امدن حیات، به امر خداوند+۱ آیه
  • خلقت حیات و زندگی، جلوه ای از قدرت الهی+۱ آیه
  • خلقت حیات، جلوه فرمانروایی و مالکیّت خداوند+۱ آیه
  • خلقت حیات، به منظور امتحان و ازمون انسانها+۱ آیه
  • افرینش مرگ، به امر خداوند
  • خلقت مرگ، جلوه ای از قدرت الهی+۱ آیه
  • خلقت مرگ، جلوه فرمانروایی و مالکیّت خداوند+۱ آیه
  • خلقت مرگ از سوی خداوند، جهت ازمون انسان
  • تمامی عزّتها، تنها از انِ خداوند+۱ آیه
  • عزّتمندی خداوند، منشا ابتلا و امتحان انسانها، برای ظاهر شدن نیکیهای نیکان
  • خلقت مرگ و حیات، جلوه حاکمیّت و عزّتمندی خدا
  • افرینش اسمانهای هفتگانه، بدون هیچ خلل و بی نظمی، نشانه عزّت خداوند+۱ آیه
  • عزّت خدا، توام با امرزش و غفران او+۲ آیه
  • عمل انسانها، دارای درجات و مراتب متفاوت+۴ آیه
  • تحقّق یافتن نیکوترین عمل از سوی انسان، فلسفه افرینش جهان و نظام مرگ و حیات، از جانب خداوند+۲ آیه
  • عمل صواب و مطابق واقع، از نیکوترین اعمال
  • خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۲ آیه
  • مرگ و میراندن انسانها و موجودات، از جلوه های قدرت خداوند+۱ آیه
  • مُبتلی/ اسما و صفات+۶ آیه
  • خداوند، زمامدار مرگ و حیات+۳ آیه
  • ازموده شدن انسانها، از اهداف افرینش مرگ و زندگی به فرمان خداوند+۱ آیه
  • مرگ، پدیدهای افریده شده به دست خداوند
  • خلقت مرگ به دست خداوند، به هدف امتحان انسانها در راستای انجام عمل نیک
  • امتحان و ازمایش انسانها، فلسفه خلقت مرگ و حیات
  • دعوت به انجام دادن اعمال برتر و نیکو، پرتوی از عزتمندی و غفران الهی
واژه‌ها