آیه ۲ سوره ملک

سوره ملک(الملك)، آیه ۲ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۲

الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ

جس نے موت اور حیات کو اس لیے پیدا کیاکہ تمہیں آزمائے کہ تم میں سے اچھے کام کون کرتا ہے، اور وه غالب (اور) بخشنے واﻻ ہے

معنی کلمات و عبارات
«خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیَاةَ»: مرگ و زندگی را مقدّر کرده و پدید آورده است. «لِیبْلُوَکُمْ»: (نگا: مائده / ، انعام / هود / .
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، تقدیرکننده مرگ و حیات انسان ها «الذى خلق الموت و الحیوة» «خلق» در اصل به معناى «تقدیر» است (قاموس المحیط و مفردات راغب) و در آیه ۶۰ سوره «واقعه» به همین معنا به کار رفته است «نحن قدّرنا بینکم الموت و ما نحن بمسبوقین». ۲ - تقدیر مرگ و حیات براى بشر، جلوه فرمانروایى و قدرت مطلق و بى پایان خداوند است. «بیده الملک و هو على کلّ شىء قدیر . الذى خلق الموت و الحیوة» برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که جمله «الذى خلق الموت...»، درصدد توضیح و تبیین آثار و جلوه هاى ملک و قدرت خداوند است. ۳ - آزمایش شدن همه انسان ها، از سوى خداوند «لیبلوکم» ۴ - تقدیر مرگ و حیات، براى آزمودن انسان ها است. «الذى خلق الموت و الحیوة لیبلوکم» ۵ - زندگى دنیایى، ناپایدار است. «الذى خلق الموت و الحیوة» ۶ - خداوند انسان ها را براى تکامل یافتن و داشتن دستاوردى بهتر مى آزماید. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۷ - دنیا، عرصه آزمایش انسان ها و آخرت، جایگاه پاداش و جایزه است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» روشن است که براى هر آزمایش و مسابقه اى، پاداش و جایزه اى مقرر شده است و چون آزمایش و مسابقه بشر در تمام دوران حیات دنیوى است; بنابراین پاداش و جایزه او نیز باید در ظرف حیات دیگرى مقرر شده باشد و این حقیقت در بینش الهى، در آخرت محقق خواهد شد. گفتنى است اگر مقصود از «حیات» در این آیه حیات اخروى باشد; مؤید دیگرى براى اثبات مطلب یاد شده است. ۸ - دنیا، بستر مناسب براى رشد و تعالى و انجام کار خیر «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۹ - دنیا براى انسان، گذرگاه و مقدمه براى زندگى دیگر (حیات اخروى) است; نه مقصد و مقصود او. «الذى خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۰ - تکامل و تعالى و داشتن دستاوردى بهتر، فلسفه و هدف آغازین خلقت بشر و برخوردار شدن از جزا و پاداش اخروى (بهشت برین)، فلسفه و هدف نهایى آفرینش او است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» به مقتضاى جمله «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً»، هدف از خلقت انسان و تقدیر مرگ و حیات براى وى، تکامل و داشتن دستاوردى بهتر در دنیا است; ولى چون پاداش و جایزه اصلى آن را در جهان آخرت دریافت مى کند، بنابراین مى توان گفت: تکامل، هدف مرحله اولى خلقت بشر و بهشت برین، هدف مرحله نهایى آفرینش او است. ۱۱ - خلقت انسان، هدفمند و جهت دار است. «خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۲ - نقش سازنده ایمان به معاد و روز جزا، در تکامل انسان و تصحیح رفتار وى «خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» برداشت یاد شده، از آن جا است که خداوند، پیش از بیان تکامل انسان ها و داشتن دستاورد خوب - به عنوان فلسفه خلقت انسان - به حیات اخروى و معاد انسان ها پرداخته است; زیرا بدون برپایى قیامت و پاداش آن روز، انگیزه نیرومندى جهت انجام کار خیر و بهترین رفتارها، براى آدمیان وجود نخواهد داشت. ۱۳ - آگاهى بشر از فلسفه و هدف زندگى خویش، امرى مهم و برخوردار از جایگاهى ویژه در جهان بینى الهى - اسلامى «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» یادکرد فلسفه و هدف خلقت انسان در آغاز سوره و قرار گرفتن آن در سلسله مباحث مربوط به خدا و جهان، بیانگر اهمیت و جایگاه ویژه این موضوع در میان موضوعات قرآنى و دینى است. ۱۴ - تشویق و ترغیب خداوند به تلاش، براى بهتر شدن، تکامل یافتن و بسنده نکردن به وضعیت موجود «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۵ - یاد مرگ، عاملى نیرومند در انگیزش و برانگیختن انسان ها، به سوى کمال جویى و کردار نیک «الذى خلق الموت و الحیوة لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ذکر مرگ انسان ها در موضوع فلسفه خلقت آنان - که تلاش براى تکامل و بهتر شدن است - و نیز تقدیم آن بر حیات آدمیان، مى تواند اشاره به نکته یاد شده باشد. ۱۶ - تلاش براى تکامل و بهتر شدن، در راستاى هدف و فلسفه خلقت بشر و گناه و کوتاهى او، بیرون از آن است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» جمله «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» مى رساند که هر تلاشى براى تکامل و بهتر شدن، در جهت هدف خلقت بشر است. بنابراین، هر گناه و کوتاهى اى که از بشر سر زند، خارج از دایره هدف خلقت است. ۱۷ - اهتمام اسلام به کیفیت عمل و رفتار آدمى; نه به کمیت آن «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» مطلب یاد شده از تعبیر «أحسن عملاً»به دست مى آید. ۱۸ - خوبى ها و نیکى ها، داراى درجات گوناگون و نیک کرداران و خوبان، داراى مراتب مختلف «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۱۹ - خداوند، عزیز (پیروز شکست ناپذیر) و غفور (آمرزنده) است. «و هو العزیز الغفور» ۲۰ - عزت و اقتدار خداوند، توأم با رحمت و لطف او است. «و هو العزیز الغفور» برداشت یاد شده، مبتنى بر این نکته است که «غفور» صفت براى عزیز باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۱ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» قال: لیس یعنى أکثر عملاً، و لکن أصوبکم عملاً و إنّما الإصابة خشیةُ اللّه و النیّةُ الصادقة و الحَسَنَة...; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۱۶، ح ۴; تفسیر برهان، ج ۴، ص ۳۵۹- ، ح ۲.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» روایت شده که فرمود: مقصود [از أحسن عملا] «أکثر عملاً» (بیشتر از نظر عمل) نیست; بلکه مقصود، آن است که به صواب نزدیک تر باشد و صائب بودن عمل، آن است که در آن خشیت خدا و نیّت درست و نیکو باشد...». ۲۲ - «قال أبوقَتادة: سألتُ النبىّ(ص) عن قوله تعالى: «أیّکم أحسن عملاً» ما عنى به؟ فقال: یقول: أیّکم أحسن عقلاً...; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۴۸۴; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۸۰، ح ۱۲.] ابوقتاده گوید: از پیامبر(ص) درباره سخن خداوند متعال: «أیّکم أحسن عملاً» سؤال کردم که مقصود خداوند چیست؟ فرمود: مراد این است که کدام یک از شما، از نظر عقل نیکوتر است...». ۲۳ - «عن الرّضا(ع): ...و أمّا قوله: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» فإنّه عزّوجلّ خلق خلقه لیبلوهم بتکلیف طاعته و عبادته، لا على سبیل الإمتحان و التجربة لأنّه لم یزل علیماً بکلّ شىء...; [منبع: احتجاج طبرسى، ج ۲، ص ۱۹۵; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۸۰، ح ۱۴.] از امام رضا(ع) روایت شده است: ... اما سخن خداوند: (لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً) پس خداوند عزّوجلّ مخلوقاتش را آفرید تا آنان را بهوسیله تکلیف نمودن به طاعت و عبادت خود، آزمایش کند; ولى این آزمودن، براى تجربه اندوزى و آگاهى یافتن نبود; زیرا خداوند همیشه به تمام اشیا عالم بوده است... .»

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • پدیده حیات، ایه خدا
  • همگانی بودن ازمایش و امتحانهای الهی+۷ آیه
  • حیات و مرگ انسانها برای امتحان
  • انجام اعمال نیک، نشانه توفیق در عرصه ازمونهای الهی+۱ آیه
  • امتحان انسانها، فلسفه حیات بخشیدن به انان از سوی خداوند
  • ازموده شدن انسانها با مرگ و زندگی
  • ازمایش انسانها از سنّتهای الهی+۷ آیه
  • مشخص شدن نیکوکاران، از اهداف امتحان انسانها از سوی خداوند+۲ آیه
  • چگونگی جهان افرینش و ارتباط و هماهنگی اجزای ان با یکدیگر، دلیلی بر حاکمیت افریدگاری توانا بر ان+۲ آیه
  • مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۳ آیه
  • تقدیر مرگ و حیات، برای ازمودن انسانها
  • افرینش حیات برای بشر، جلوه فرمانروایی و قدرت خداوند+۱ آیه
  • امتحان انسانها و ظهور اعمال نیک، علّت حیات انان در دنیا+۱ آیه
  • خداوند، پدیداورنده حیات+۱ آیه
  • پدید امدن حیات، به امر خداوند+۱ آیه
  • خلقت حیات و زندگی، جلوه ای از قدرت الهی+۱ آیه
  • خلقت حیات، جلوه فرمانروایی و مالکیّت خداوند+۱ آیه
  • خلقت حیات، به منظور امتحان و ازمون انسانها+۱ آیه
  • افرینش مرگ، به امر خداوند
  • خلقت مرگ، جلوه ای از قدرت الهی+۱ آیه
  • خلقت مرگ، جلوه فرمانروایی و مالکیّت خداوند+۱ آیه
  • خلقت مرگ از سوی خداوند، جهت ازمون انسان
  • تمامی عزّتها، تنها از انِ خداوند+۱ آیه
  • عزّتمندی خداوند، منشا ابتلا و امتحان انسانها، برای ظاهر شدن نیکیهای نیکان
  • خلقت مرگ و حیات، جلوه حاکمیّت و عزّتمندی خدا
  • افرینش اسمانهای هفتگانه، بدون هیچ خلل و بی نظمی، نشانه عزّت خداوند+۱ آیه
  • عزّت خدا، توام با امرزش و غفران او+۲ آیه
  • عمل انسانها، دارای درجات و مراتب متفاوت+۴ آیه
  • تحقّق یافتن نیکوترین عمل از سوی انسان، فلسفه افرینش جهان و نظام مرگ و حیات، از جانب خداوند+۲ آیه
  • عمل صواب و مطابق واقع، از نیکوترین اعمال
  • خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۲ آیه
  • مرگ و میراندن انسانها و موجودات، از جلوه های قدرت خداوند+۱ آیه
  • مُبتلی/ اسما و صفات+۶ آیه
  • خداوند، زمامدار مرگ و حیات+۳ آیه
  • ازموده شدن انسانها، از اهداف افرینش مرگ و زندگی به فرمان خداوند+۱ آیه
  • مرگ، پدیدهای افریده شده به دست خداوند
  • خلقت مرگ به دست خداوند، به هدف امتحان انسانها در راستای انجام عمل نیک
  • امتحان و ازمایش انسانها، فلسفه خلقت مرگ و حیات
  • دعوت به انجام دادن اعمال برتر و نیکو، پرتوی از عزتمندی و غفران الهی
واژه‌ها