سوره نبأ(النبإ)، آیه ۴۰ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۳
إِنَّا أَنذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنتُ تُرَابًا
و ما شما را از عذاب نزدیکی بیم دادیم! این عذاب در روزی خواهد بود که انسان آنچه را از قبل با دستهای خود فرستاده میبیند، و کافر میگوید: «ای کاش خاک بودم (و گرفتار عذاب نمیشدم)!»
معنی کلمات و عبارات
«یَوْمَ»: مفعولٌفیه برای (عَذَاباً) است. «یَنظُرُ»: مینگرد. میبیند. «مَا قَدَّمَتْ یَدَاهُ»: (نگا: بقره / ، آلعمران / نساء / ). «یَا لَیْتَنِی کُنتُ تُرَاباً»: کاش من خاک میبودم! یعنی شخص کافر از مشاهده این همه عذاب و هول و هراس، آرزو میکند که کاش از آغاز زاده نمیشدم و از مرحله خاک فراتر نمیرفتم! یا این که میگوید: ای کاش! بعد از آن که زادم و انسان شدم و مُردَم، هرگز پس از مردن و خاک شدن، زندهشدنی در میان نمیبود، و آن گونه که خودم در دنیا معتقد بودم که رستاخیزی در میان نیست، همچنان میبود!
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، انسان ها را از عذاب سخت قیامت آگاه ساخته و آنان را از گرفتارى به آن برحذر داشته است. «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا»
نکره بودن «عذاباً»، بر عظمت و بزرگى آن دلالت دارد.
۲ - اخطارهاى الهى درباره عذاب، از میان برنده هرگونه عذر در ترک راه خدا «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا»
جملاتى نظیر «إنّا أنذرناکم» - که پس از هشدار به عذاب گفته شود - خبر از تحقق انذار نیست; زیرا مخاطب به آن آگاه است; بلکه در مقام اظهار برائت و قطع عذر مخاطب است. ذکر این جمله پس از «من شاء اتّخذ...» - در آیه قبل - گویاى معذور نبودن کسى است که سیر زندگانى خود را، به سوى خدا قرار نمى دهد.
۳ - منکران قیامت، در آستانه سقوط در عذاب الهى و لبه پرتگاه آن «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا»
«قرب عذاب» - در این برداشت - به معناى ارتباط نزدیک آن به کافران گرفته شده است; یعنى، عذابى که کافران به آن انذار شده اند، با آنان ارتباطى تنگاتنگ دارد. بیان وصف «قریباً» براى نفس عذاب - نه زمان آن - این معنا را تقویت مى کند.
۴ - عذاب آخرت، نزدیک، حتمى و تردیدناپذیر است. «عذابًا قریبًا»
چنانچه مراد از «قریباً» قرب زمانى عذاب باشد، حاکى از وقوع حتمى و تردید ناپذیرى آن خواهد بود; زیرا «زمان نزدیک» - به معناى حقیقى آن - بر زمان باقى مانده تا قیامت، صدق نمى کند. آرى از آن جا که باقى مانده عمر دنیا، در مقایسه با گذشته آن اندک است; مى توان گفت زمان چندانى به عذاب قیامت باقى نمانده است.
۵ - توجّه دادن کافران به کمبود فرصت، از راه کارهاى مبارزه قرآن با کفر «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا»
جمله «یقول الکافر...» - در ذیل آیه - گویاى آن است که روى خطاب در «أنذرناکم»، با کافران است.
۶ - بشارت و انذار در کنار یکدیگر، از شیوه هاى قرآن در دعوت به تقوا و مبارزه با کفر «إنّ للمتّقین مفازًا ... إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا»
۷ - کردار انسان - نیک یا بد - اندوخته ها و پیش فرستاده هایى است که در قیامت اثر مى بخشد. «ما قدّمت یداه»
مراد از کلمه «یداه» (دو دست او) - به نحو مجاز - تمام اعضا و ابزارى است که انسان اعمال خود را با آن انجام مى دهد.
۸ - دنیا، فرصتى مناسب براى تهیه نیازمندى هاى آخرت و پیش فرستادن آن «ما قدّمت یداه»
۹ - قیامت، روز تجسم اعمال و ظهور دست مایه ها و تلاش هاى انسان «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه»
۱۰ - انسان، خود ناظر دسترنج خویش در قیامت «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه»
۱۱ - سرنوشت اخروى هر کس، به دست خود او رقم مى خورد. «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه»
۱۲ - اعتقاد به مواجه شدن با کردار خویش در قیامت، زمینه ساز پذیرش انذارهاى خداوند و بیمناکى از عذاب قیامت «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه»
۱۳ - کافران در قیامت با مشاهده کردار خویش، عذاب خود را حتمى خواهند دانست. «عذابًا قریبًا یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا»
از آن جایى که کافران با نگاه به اعمال خویش، آرزوى خاک بودن مى کنند; مى توان پى برد که آنان، گرفتارى به عذاب را بر خود قطعى دیده اند.
۱۴ - کیفرهاى کافران در آخرت، بر پایه کردار آنان در دنیا است. «ما قدّمت یداه و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا»
۱۵ - آفریده شدن به صورت خاک و محرومیت از شعور و تکلیف از آغاز پیدایش، آرزوى کافران در قیامت «و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا»
۱۶ - کافران در قیامت، به پستى خود و شرافت خاک بر آنان، پى خواهند برد. «و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا»
۱۷ - کافران در قیامت، حیات اخروى را سرآغاز سختى ها دیده و باقى ماندن به صورت خاک را آرزو خواهند کرد. «یلیتنى کنت تربًا»
آرزوى خاک بودن، ممکن است به این معنا باشد که کاش دوباره زنده نشده بودم و به همان حالت پس از مرگ - که خاک شده بودم - باقى مى ماندم.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار عقیده به تجسم عملآرزو ی محرومیت از تکلیفآرزوی تبدیل به خاکآرزوی محرومیت از شعوراهمیت تذکر به کافرانتذکر کمی فرصتدعوت به کفر ستیزیرد عذر معرضان از سبیل اللهرذالت اخروی کافرانزمینه ایمان به انذارهای خدازمینه ترس از عذاب اخرویزمینه عذاب مکذبان قیامتملاک کیفر اخروی کافرانمنشأ سرنوشت اخروینزدیکی عذاب اخرویکفرستیزی قرآنآرزوهای اخروی کافرانمشکلات اخروی کافرانرابطه دنیا با آخرتانذار از عذاب اخرویتوشه اخرویتجسم عمل در قیامتحتمیت عذاب اخرویآثار انذارهای خداحتمیت عذاب اخروی کافرانبشارت در تبلیغبشارتهای قرآنانذار در تبلیغانذارهای قرآنناظران عملنقش دنیافرصت عملانذار از عذابروش بیانی قرآندعوت به تقوانقش انسانآثار اخروی عملانذارهای خدااتمام حجت خداکافران در قیامتظهور حقایق در قیامتاهل عذابویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- کافران در قیامت، ارزومند خاک بودن (و محشور نشدن برای حسابرسی)
- تجسّم اعمال کافران در قیامت، برانگیزاننده انان به ارزوی خاک بودن
- کافران، در قیامت، ارزومند خاک بودن
- تجسّم اعمال کافران در قیامت، برانگیزاننده انان به ارزوی خاک بودن
- انذار انسانها، از حسابرسی در قیامت+۱ آیه
- انذار انسانها از عذاب قیامت ازسوی خداوند
- هشدار خداوند به گنهکاران، از اتش دوزخ
- هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از عذاب قیامت
- تجسم و ظهور تمامی اعمال ادمی، در قیامت+۳ آیه
- تجسّم اعمال کافران در قیامت، برانگیزنده انان به ارزوی خاک بودن
- کافران در قیامت، ارزومند خاک بودن (برای نجات از عذاب)
- پیش فرستادن و تقدیم با دستان، کنایه از اعمال گذشته+۷ آیه
- دست، وسیله اصلی و محوری برای انجام دادن کارهای انسان+۷ آیه
- قیامت، روزی سخت و دشوار+۱ آیه
- انسانها، مورد انذار خداوند از عذاب قیامت
- وجود عذابی سخت برای کافران در قیامت+۲ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
- اخطارهای الهی در مورد عذاب، ازمیان برنده هرگونه عذرخواهی+۱ آیه
- انسان، خود ناظر اعمال خویش در قیامت
- قابل رؤیت بودن تمام اعمال، در قیامت+۵ آیه
- قیامت و سختی ان، مورد انذار خدا
- تجسّم اعمال بد کافران، در قیامت+۳ آیه
- تجسّم اعمال کافران در قیامت، سبب ارزوی انان مبنی بر خاک بودن
- قیامت، روزی سخت و ناگوار برای کافران+۴ آیه
- انذارهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله، به کافران صدر اسلام+۱ آیه
- گناه و عملکرد بد، از عوامل ندامت و پشیمانی در قیامت+۲ آیه
- کافران، افرادی نادم در قیامت+۳ آیه