آیه ۴۰ سوره نبأ

سوره نبأ(النبإ)، آیه ۴۰ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۳

إِنَّا أَنذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنتُ تُرَابًا

و ما شما را از عذاب نزدیکی بیم دادیم! این عذاب در روزی خواهد بود که انسان آنچه را از قبل با دستهای خود فرستاده می‌بیند، و کافر می‌گوید: «ای کاش خاک بودم (و گرفتار عذاب نمی‌شدم)!»

معنی کلمات و عبارات
«یَوْمَ»: مفعولٌ‌فیه برای (عَذَاباً) است. «یَنظُرُ»: می‌نگرد. می‌بیند. «مَا قَدَّمَتْ یَدَاهُ»: (نگا: بقره / ، آل‌عمران / نساء / ). «یَا لَیْتَنِی کُنتُ تُرَاباً»: کاش من خاک می‌بودم! یعنی شخص کافر از مشاهده این همه عذاب و هول و هراس، آرزو می‌کند که کاش از آغاز زاده نمی‌شدم و از مرحله خاک فراتر نمی‌رفتم! یا این که می‌گوید: ای کاش! بعد از آن که زادم و انسان شدم و مُردَم، هرگز پس از مردن و خاک شدن، زنده‌شدنی در میان نمی‌بود، و آن گونه که خودم در دنیا معتقد بودم که رستاخیزی در میان نیست، همچنان می‌بود!
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، انسان ها را از عذاب سخت قیامت آگاه ساخته و آنان را از گرفتارى به آن برحذر داشته است. «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا» نکره بودن «عذاباً»، بر عظمت و بزرگى آن دلالت دارد. ۲ - اخطارهاى الهى درباره عذاب، از میان برنده هرگونه عذر در ترک راه خدا «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا» جملاتى نظیر «إنّا أنذرناکم» - که پس از هشدار به عذاب گفته شود - خبر از تحقق انذار نیست; زیرا مخاطب به آن آگاه است; بلکه در مقام اظهار برائت و قطع عذر مخاطب است. ذکر این جمله پس از «من شاء اتّخذ...» - در آیه قبل - گویاى معذور نبودن کسى است که سیر زندگانى خود را، به سوى خدا قرار نمى دهد. ۳ - منکران قیامت، در آستانه سقوط در عذاب الهى و لبه پرتگاه آن «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا» «قرب عذاب» - در این برداشت - به معناى ارتباط نزدیک آن به کافران گرفته شده است; یعنى، عذابى که کافران به آن انذار شده اند، با آنان ارتباطى تنگاتنگ دارد. بیان وصف «قریباً» براى نفس عذاب - نه زمان آن - این معنا را تقویت مى کند. ۴ - عذاب آخرت، نزدیک، حتمى و تردیدناپذیر است. «عذابًا قریبًا» چنانچه مراد از «قریباً» قرب زمانى عذاب باشد، حاکى از وقوع حتمى و تردید ناپذیرى آن خواهد بود; زیرا «زمان نزدیک» - به معناى حقیقى آن - بر زمان باقى مانده تا قیامت، صدق نمى کند. آرى از آن جا که باقى مانده عمر دنیا، در مقایسه با گذشته آن اندک است; مى توان گفت زمان چندانى به عذاب قیامت باقى نمانده است. ۵ - توجّه دادن کافران به کمبود فرصت، از راه کارهاى مبارزه قرآن با کفر «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا» جمله «یقول الکافر...» - در ذیل آیه - گویاى آن است که روى خطاب در «أنذرناکم»، با کافران است. ۶ - بشارت و انذار در کنار یکدیگر، از شیوه هاى قرآن در دعوت به تقوا و مبارزه با کفر «إنّ للمتّقین مفازًا ... إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا» ۷ - کردار انسان - نیک یا بد - اندوخته ها و پیش فرستاده هایى است که در قیامت اثر مى بخشد. «ما قدّمت یداه» مراد از کلمه «یداه» (دو دست او) - به نحو مجاز - تمام اعضا و ابزارى است که انسان اعمال خود را با آن انجام مى دهد. ۸ - دنیا، فرصتى مناسب براى تهیه نیازمندى هاى آخرت و پیش فرستادن آن «ما قدّمت یداه» ۹ - قیامت، روز تجسم اعمال و ظهور دست مایه ها و تلاش هاى انسان «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه» ۱۰ - انسان، خود ناظر دسترنج خویش در قیامت «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه» ۱۱ - سرنوشت اخروى هر کس، به دست خود او رقم مى خورد. «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه» ۱۲ - اعتقاد به مواجه شدن با کردار خویش در قیامت، زمینه ساز پذیرش انذارهاى خداوند و بیمناکى از عذاب قیامت «إنّا أنذرنکم عذابًا قریبًا یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه» ۱۳ - کافران در قیامت با مشاهده کردار خویش، عذاب خود را حتمى خواهند دانست. «عذابًا قریبًا یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا» از آن جایى که کافران با نگاه به اعمال خویش، آرزوى خاک بودن مى کنند; مى توان پى برد که آنان، گرفتارى به عذاب را بر خود قطعى دیده اند. ۱۴ - کیفرهاى کافران در آخرت، بر پایه کردار آنان در دنیا است. «ما قدّمت یداه و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا» ۱۵ - آفریده شدن به صورت خاک و محرومیت از شعور و تکلیف از آغاز پیدایش، آرزوى کافران در قیامت «و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا» ۱۶ - کافران در قیامت، به پستى خود و شرافت خاک بر آنان، پى خواهند برد. «و یقول الکافر یلیتنى کنت تربًا» ۱۷ - کافران در قیامت، حیات اخروى را سرآغاز سختى ها دیده و باقى ماندن به صورت خاک را آرزو خواهند کرد. «یلیتنى کنت تربًا» آرزوى خاک بودن، ممکن است به این معنا باشد که کاش دوباره زنده نشده بودم و به همان حالت پس از مرگ - که خاک شده بودم - باقى مى ماندم.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
  • کافران در قیامت، ارزومند خاک بودن (و محشور نشدن برای حسابرسی)
  • تجسّم اعمال کافران در قیامت، برانگیزاننده انان به ارزوی خاک بودن
  • کافران، در قیامت، ارزومند خاک بودن
  • تجسّم اعمال کافران در قیامت، برانگیزاننده انان به ارزوی خاک بودن
  • انذار انسانها، از حسابرسی در قیامت+۱ آیه
  • انذار انسانها از عذاب قیامت ازسوی خداوند
  • هشدار خداوند به گنهکاران، از اتش دوزخ
  • هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از عذاب قیامت
  • تجسم و ظهور تمامی اعمال ادمی، در قیامت+۳ آیه
  • تجسّم اعمال کافران در قیامت، برانگیزنده انان به ارزوی خاک بودن
  • کافران در قیامت، ارزومند خاک بودن (برای نجات از عذاب)
  • پیش فرستادن و تقدیم با دستان، کنایه از اعمال گذشته+۷ آیه
  • دست، وسیله اصلی و محوری برای انجام دادن کارهای انسان+۷ آیه
  • قیامت، روزی سخت و دشوار+۱ آیه
  • انسانها، مورد انذار خداوند از عذاب قیامت
  • وجود عذابی سخت برای کافران در قیامت+۲ آیه
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
  • اخطارهای الهی در مورد عذاب، ازمیان برنده هرگونه عذرخواهی+۱ آیه
  • انسان، خود ناظر اعمال خویش در قیامت
  • قابل رؤیت بودن تمام اعمال، در قیامت+۵ آیه
  • قیامت و سختی ان، مورد انذار خدا
  • تجسّم اعمال بد کافران، در قیامت+۳ آیه
  • تجسّم اعمال کافران در قیامت، سبب ارزوی انان مبنی بر خاک بودن
  • قیامت، روزی سخت و ناگوار برای کافران+۴ آیه
  • انذارهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله، به کافران صدر اسلام+۱ آیه
  • گناه و عملکرد بد، از عوامل ندامت و پشیمانی در قیامت+۲ آیه
  • کافران، افرادی نادم در قیامت+۳ آیه
واژه‌ها