عَمَ يَتَسَاءَلُونَ
آنها از چه چیز از یکدیگر سؤال می‌کنند؟!
سورة النبإ
مکه · ۴۰ آیه· ترتیب نزول ۸۰· نام‌های دیگر: نبا، عم
معرفی سوره نبأ (تفسیر نمونه)
اين سوره مکى است و داراى ۴۰ آيه است
محتواى سوره «نبا»
اصولا اکثريت قريب به اتفاق سوره هاى جزء آخر قرآن در مکه نازل شده ، و بيش از همه چيز روى مساءله مبدا و معاد، و بشارت و انذار، که طبيعت سوره هاى مکى است تکيه مى کند، غالبا لحنى کوبنده و تکان دهنده و بيدارکننده دارد، آيه ها همگى جز در موارد معدودى کوتاه ، و مملو از اشارات است ، و به همين دليل تاءثير بسيار عميقى روى هر فرد آگاه مى گذارد، ناآگاهان را نيز بيدار مى کند، و به کالبدهاى بى روح جان مى دهد، به افراد بى تفاوت احساس و تعهد و مسؤ وليت مى بخشد، و براى خود عالمى دارد، عالمى پرغوغا و پر از شور و نوا!
سوره «نبا» نيز از اين اصل کلى مستثنا نيست ، با سؤ الى بيدارگر شروع مى شود، و با جمله اى پر از عبرت پايان مى يابد.
محتواى اين سوره را مى توان در چند بخش خلاصه کرد.
۱ - سؤ الى که در آغاز سوره از حادثه بزرگ (نبا عظيم ) يعنى روز قيامت مطرح شده است .
۲ - سپس به بيان نمونه هايى از مظاهر قدرت خداوند در آسمان و زمين و زندگى انسانها و مواهب آن - به عنوان دليلى بر امکان معاد و رستاخيز - مى پردازد.
۳ - در بخش ديگرى قسمتى از نشانه هاى آغاز رستاخيز را بيان مى دارد.
۴ - در بخش ديگرى گوشه اى از عذابهاى دردناک طغيانگران را.
۵ - به دنبال آن قسمتى از نعمتها و مواهب شوق انگيز بهشتى را شرح مى دهد.
۶ - سرانجام با انذار شديدى از عذاب قريب ، و سپس ذکر سرنوشت غم انگيز کافران سوره پايان مى گيرد.
ضمنا نامگذارى اين سوره به خاطر تعبيرى است که در آيه دوم آن آمده است ، و گاه از آن به عنوان سوره «عم » به تناسب آيه نخستين آن تعبير مى شود.
فضيلت تلاوت سوره نبا
در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمده است : من قراء سورة عم يتسائلون سقاه الله برد الشراب يوم القيامة : «کسى که سوره عم يتسائلون را بخواند خداوند از نوشيدنى خنک و گواراى بهشتى در قيامت سيرابش مى کند».
و در حديثى از امام صادق (عليه السلام ) ميخ وانيم : من قراء عم يتسائلون لم يخرج سنته اذا کان يدمنها فى کل يوم حتى يزور البيت الحرام !: «کسى که همه روز سوره عم يتسائلون را ادامه دهد سال تمام نمى شود مگر اينکه خانه خدا را زيارت مى کند!».
و نيز در حديث ديگرى از رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نقل شده که فرمود: من قراءها و حفظها کان حسابه يوم القيامة بمقدار صلوة واحدة : ((کسى که آن را بخواند و حفظ کند حساب او در روز قيامت (چنان سريع انجام مى گيرد که ) به مقدار خواندن يک نماز خواهد بود)).
تفسیر نمونه، جلد ۲۶، صفحه ۲
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ
از خبر بزرگ و پراهمیّت (رستاخیز)!
الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ
همان خبری که پیوسته در آن اختلاف دارند!
كَلاَّ سَيَعْلَمُونَ
چنین نیست که آنها فکر می‌کنند، و بزودی می‌فهمند!
ثُمَ كَلاَّ سَيَعْلَمُونَ
باز هم چنین نیست که آنها می‌پندارند، و بزودی می‌فهمند (که قیامت حق است)!
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَاداً
آیا زمین را محل آرامش (شما) قرار ندادیم؟!
وَ الْجِبَالَ أَوْتَاداً
و کوه‌ها را میخهای زمین؟!
وَ خَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجاً
و شما را بصورت زوجها آفریدیم!
وَ جَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتاً
و خواب شما را مایه آرامشتان قرار دادیم،
وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاساً
و شب را پوششی (برای شما)،
وَ جَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشاً
و روز را وسیله‌ای برای زندگی و معاش!
وَ بَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِدَاداً
و بر فراز شما هفت (آسمان) محکم بنا کردیم!
وَ جَعَلْنَا سِرَاجاً وَهَّاجاً
و چراغی روشن و حرارت‌بخش آفریدیم!
وَ أَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجاً
و از ابرهای باران‌زا آبی فراوان نازل کردیم،
لِنُخْرِجَ بِهِ حَبّاً وَ نَبَاتاً
تا بوسیله آن دانه و گیاه بسیار برویانیم،
وَ جَنَّاتٍ أَلْفَافاً
و باغهایی پردرخت!
إِنَ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتاً
(آری) روز جدایی، میعاد همگان است!
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجاً
روزی که در «صور» دمیده می‌شود و شما فوج فوج (به محشر) می‌آیید!
وَ فُتِحَتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ أَبْوَاباً
و آسمان گشوده می‌شود و بصورت درهای متعددی درمی‌آید!
وَ سُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَاباً
و کوه‌ها به حرکت درمی‌آید و بصورت سرابی می‌شود!
إِنَ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَاداً
مسلّماً (در آن روز) جهنّم کمینگاهی است بزرگ،
لِلطَّاغِينَ مَآباً
و محل بازگشتی برای طغیانگران!
لاَبِثِينَ فِيهَا أَحْقَاباً
مدّتهای طولانی در آن می‌مانند!
لاَ يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْداً وَ لاَ شَرَاباً
در آنجا نه چیز خنکی می‌چشند و نه نوشیدنی گوارایی،
إِلاَّ حَمِيماً وَ غَسَّاقاً
جز آبی سوزان و مایعی از چرک و خون!
جَزَاءً وِفَاقاً
این مجازاتی است موافق و مناسب (اعمالشان)!
إِنَّهُمْ كَانُوا لاَ يَرْجُونَ حِسَاباً
چرا که آنها هیچ امیدی به حساب نداشتند،
وَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كِذَّاباً
و آیات ما را بکلی تکذیب کردند!
وَ كُلَ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَاباً
و ما همه چیز را شمارش و ثبت کرده‌ایم!
فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلاَّ عَذَاباً
پس بچشید که چیزی جز عذاب بر شما نمی‌افزاییم!
إِنَ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازاً
مسلّماً برای پرهیزگاران نجات و پیروزی بزرگی است:
حَدَائِقَ وَ أَعْنَاباً
باغهایی سرسبز، و انواع انگورها،
وَ كَوَاعِبَ أَتْرَاباً
و حوریانی بسیار جوان و هم‌سن و سال،
وَ كَأْساً دِهَاقاً
و جامهایی لبریز و پیاپی (از شراب طهور)!
لاَ يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْواً وَ لاَ كِذَّاباً
در آنجا نه سخن لغو و بیهوده‌ای می‌شنوند و نه دروغی!
جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَاباً
این کیفری است از سوی پروردگارت و عطیه‌ای است کافی!
رَبِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمٰنِ لاَ يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَاباً
همان پروردگار آسمانها و زمین و آنچه در میان آن دو است، پروردگار رحمان! و (در آن روز) هیچ کس حق ندارد بی اجازه او سخنی بگوید (یا شفاعتی کند)!
يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلاَئِكَةُ صَفّاً لاَ يَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ قَالَ صَوَاباً
روزی که «روح» و «ملائکه» در یک صف می‌ایستند و هیچ یک، جز به اذن خداوند رحمان، سخن نمی‌گویند، و (آنگاه که می‌گویند) درست می‌گویند!
ذٰلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ مَآباً
آن روز حق است؛ هر کس بخواهد راهی به سوی پروردگارش برمی‌گزیند!
إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَاباً قَرِيباً يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَ يَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَاباً
و ما شما را از عذاب نزدیکی بیم دادیم! این عذاب در روزی خواهد بود که انسان آنچه را از قبل با دستهای خود فرستاده می‌بیند، و کافر می‌گوید: «ای کاش خاک بودم (و گرفتار عذاب نمی‌شدم)!»