آیه ۴۲ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۴۲ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۳

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَىٰ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَىٰ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض می‌کند، و ارواحی را که نمرده‌اند نیز به هنگام خواب می‌گیرد؛ سپس ارواح کسانی که فرمان مرگشان را صادر کرده نگه می‌دارد و ارواح دیگری را (که باید زنده بمانند) بازمی‌گرداند تا سرآمدی معیّن؛ در این امر نشانه‌های روشنی است برای کسانی که اندیشه می‌کنند!

معنی کلمات و عبارات
«یَتَوَفّی»: کاملاً دریافت می‌دارد. به تمام و کمال قبض می‌کند و برمی‌گیرد. «الأنفُسَ»: ارواح. «مَوْتِها»: مراد مرگ اجسام است. «یُمْسِکُ الَّتی ...»: اشاره به حالت مرگ است که موت کبری است و در آن روحها با بدنها به طور کامل قطع رابطه می‌کنند و برای همیشه به عالم ارواح می‌روند. «یُرْسِلُ الأُخْری»: اشاره به حالت خواب یا موت صغری است که چهره ضعیفی از مرگ است و روحها با بدنها به طور ناقص قطع ارتباط می‌کنند. یا می‌توان گفت: ارواح میان عالم روحانی و دنیای جسمانی در جولان و نوسانند. «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: مراد پایان عمر انسانها است. یادآوری: از این آیه استفاده می‌شود که: - انسان ترکیبی از روح و جسم است - روح موجودی جدا از جسم است و هنگامی که با آن رابطه پیدا کند نشانه حیات پدیدار می‌گردد - انسان به هنگام خواب در آستانه مرگ قرار می‌گیرد (نگا: انعام / ). عبدالکریم خطیب معتقد است که (نفس) در قرآن، نه روح است و نه جسم. بلکه انسانیّت انسان، یا انسان معنوی است (نگا: التفسیر القرآنی للقرآن).
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، جان ستان انسان ها به هنگام مرگ «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» ۲ - تنها خداوند جان ستان حقیقى انسان ها است و عوامل دیگر (چون عزرائیل) واسطه و مأمور او هستند. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» تقدم اسم جلاله (اللّه) بر خبر فعلى مقید، تخصیص مضمون خبر است. بنابراین اختصاص جان ستاندن به خداوند - در حالى که در آیات دیگر این عمل به فرشته مخصوص (ملک الموت) نسبت داده شده - گویاى حقیقت بالا است. ۳ - روحِ انسان تمام حقیقت او است. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» «توفّى» (مصدر «یتوفّى») به معناى دریافت تام و کامل شىء است و آنچه از انسان به وقت مرگ دریافت مى شود، روح او است نه جسم وى. با توجه به این معنا دو حقیقت روشن مى شود: ۱- حقیقت انسان به روح او است که در دنیا و آخرت باقى و جاودانه است. ۲- انسان از دو عنصر جسم و روح تشکیل یافته که به هنگام مرگ از هم جدا مى شوند. ۴ - مرگ، دریافت کامل حقیقت آدمى است. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» ۵ - جسم و روح آدمى، دو حقیقت بوده و به هنگام مرگ از هم جدا مى شوند. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» ۶ - جدا شدن روح از بدن به هنگام خواب «و الّتى لم تمت فى منامها» در برداشت یاد شده «و الّتى» عطف بر «الأنفس» دانسته شده است; یعنى، «یتوفّى نفس الّتى لم تمت فى منامها; خدا دریافت مى کند روح کسى که نمرده و در حال خواب است». ۷ - خواب، پدیده اى شبیه به مرگ «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها و الّتى لم تمت فى منامها» کاربرد «توفّى» در مورد خواب انسان، به مانند کاربرد آن در مورد مرگ او، ناظر به شباهت مرگ و خواب مى باشد. ۸ - بقاى روح آدمى در عالم پس از مرگ «فیمسک الّتى قضى علیها الموت» ۹ - بازگشت روح به بدن، پس از مرگ در دنیا ممکن نیست. «فیمسک الّتى قضى علیها الموت» برداشت یاد شده با توجه به معناى امساک است که به معناى چنگ زدن به چیزى و حفظ آن مى باشد. ۱۰ - مرگ، قضا و حکم صادره از سوى خداوند و سرنوشتى محتوم «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها ... فیمسک الّتى قضى علیها الموت» ۱۱ - بازگشت روح به بدن، هنگام بیدار شدن از خواب «و یرسل الأُخرى إلى أجل» ۱۲ - حیات و عمر آدمى در دنیا، محدود و داراى مدت معین و مشخص «و یرسل الأُخرى إلى أجل» کاربرد واژه «أجل» در مورد انسان، به معناى مدت تعیین شده براى حیات انسان است (مفردات راغب). ۱۳ - «زندگى و مرگ» و «خواب و بیدارى» انسان ها، تحت تدبیر خداوند قرار دارد. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها و الّتى لم تمت فى منامها ... و یرسل الأُخرى إلى أجل مسمًّى» ۱۴ - حقیقت خواب، خروج روح از بدن و حقیقت بیدارى بازگشت آن به بدن است. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها و الّتى لم تمت فى منامها ... و یرسل الأُخرى إلى أجل مسمًّى» برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که خداوند مى فرماید: جان انسان ها را در حال خواب دریافت مى کنم و کسانى که مرگشان در آن حال مقدر شده باشد در همین حال مى میرند و آن دسته که برایشان مقدر نشده باشد آن جان رها و آزاد مى گردد تا اجلشان فرا رسد. پس روح انسان در حال خواب قبض مى شود و این همان حقیقت خواب است و وقتى در حال بیدارى به بدن بازمى گردد تا اجل فرا رسد، این همان حقیقت بیدارى مى باشد. ۱۵ - «حیات و مرگ» و «خواب و بیدارى»، در بردارنده آیات متعدد خداوند و جلوه هاى گوناگون قدرت او «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها ... فیمسک ... و یرسل الأُخرى ... إنّ فى ذلک لأیت» جمع آمدن «آیات» مى رساند که آیه و نشانه بودن «حیات و مرگ» و «خواب و بیدارى»، از جهات مختلف و گوناگون است. ۱۶ - تنها متفکران و اندیشمندان، از توان لازم براى بهره مندى از معارف بلند قرآن برخوردارند. «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها ... إنّ فى ذلک لأیت لقوم یتفکّرون» ۱۷ - تفکر و اندیشه وسیله درک درست حقایق الهى «إنّ فى ذلک لأیت لقوم یتفکّرون»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۸ - «عن أبى جعفر(ع) قال: ما من أحد ینام إلاّ عرجت نفسه إلى السماء و بقیت روحه فى بدنه و صار بینهما سبب کشعاع الشمس فإن أذن اللّه فى قبض الأرواح اجابت روح النفس و إذا اذن اللّه فى رد الروح أجابت النفس الروح و هو قوله سبحانه: «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها و الّتى لم تمت فى منامها»; [منبع: مجمع البیان، ج ۸، ص ۷۸۱; نورالثقلین، ج ۴- ، ص ۴۸۷، ح ۵۶.] امام باقر(ع) فرمود: هیچ کس نیست که به خواب رود مگر این که نفس او به آسمان مى رود و روح او در بدنش مى ماند و ارتباطى مشابه خورشید و شعاعش بین نفس و روح باقى مى ماند. پس اگر خداوند اجازه در قبض روح ها دهد، روح نفس را اجابت مى کند [و مرگ حاصل مى شود] و اگر خداوند اجازه دهد روح برگردد و (قبض نشود) نفس آن را پذیرفته و به او ملحق مى شود و این سخن خداوند سبحان است که مى فرماید: اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها». ۱۹- «سئل الصادق(ع) عن قول اللّه عزّوجلّ «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» ...فقال إنّ اللّه تبارک و تعالى جعل لملک الموت أعوناً من الملائکة یقبضون الأرواح... فتتوفّاهم الملائکة و یتوفّاهم ملک الموت من الملائکة مع ما یقبض هو و یتوفّاه اللّه عزّوجلّ من ملک الموت; [منبع: من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص ۸۲، ح ۲۶; بحارالأنوار، ج ۶، ص ۱۴۴، ح ۱۵.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «اللّه یتوفّى الأنفس حین موتها» سؤال شد، حضرت فرمود: خداوند - تبارک و تعالى - براى ملک الموت دستیارانى از ملائکه قرار داده که ارواح را قبض مى کنند... پس آنها را ملائکه دریافت مى کنند و ملک الموت ارواح را از ملائکه دریافت مى کند و به همراه ارواحى که خودش قبض نموده، ضمیمه مى نماید و خداوند از ملک الموت تمامى ارواح را دریافت مى کند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۹)
  • مدّتدار بودن حیات دنیایی انسان، از ایههای خدا+۱ آیه
  • بیدار شدن از خواب و گرفتار مرگ نشدن در ان، از نشانههای قدرت خدا+۱ آیه
  • خواب، ایه خدا+۴ آیه
  • مرگ انسانها، از ایات خدا+۱ آیه
  • خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۱ آیه
  • پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد
  • نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها
  • انسانها دارای اجل مسمّی و تغییرناپذیر+۵ آیه
  • معیّن و مقدّربودن اجل و پایان عمر انسان+۵ آیه
  • نفس ادمی، پدیدهای غیراز تن و جسم او+۱ آیه
  • خواب، مشابه مرگ+۱ آیه
  • خواب، مشابه مرگ+۱ آیه
  • تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۱ آیه
  • تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی
  • اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند
  • بازگشت روح به بدن، هنگام بیداری از خواب، ایه الهی و شایسته تفکّر
  • بهرهمندی اندیشهمندان، از نشانههای متعدد خداوند در خواب+۲ آیه
  • تفکّر در پدیدههای حیات و مرگ، راهی برای خداشناسی+۱ آیه
  • بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۱ آیه
  • نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۱ آیه
  • ازادی اندیشه، حق طبیعی همه انسانها
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱ آیه
  • بازگشت روح به بدن، هنگام بیداری از خواب
  • حقیقت خواب، خروج روح از بدن+۱ آیه
  • خواب، پدیده ای شبیه به مرگ+۱ آیه
  • خواب، از ایات الهی+۴ آیه
  • خواب و بیدار شدن از ان، از ایات الهی برای متفکّران
  • مرگ در خواب برای برخی انسانها، از ناحیه خداوند
  • خداوند، به خواب برنده انسانها در شب، با قبض روح انان+۱ آیه
  • بازگشت روح به بدن هنگام بیدار شدن از خواب+۱ آیه
  • بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ+۷ آیه
  • روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ+۷ آیه
  • روح انسان، تمام حقیقت وی+۸ آیه
  • جدایی روح از بدن، هنگام مرگ+۸ آیه
  • مفارقت روح از بدن، هنگام خواب+۱ آیه
  • ارتباط روح با بدن در دنیا، دارای مدّت معیّن+۱ آیه
  • قبض روح انسانها به امر خداوند، هنگام مرگ+۲ آیه
  • قبض روح انسانها به فرمان خداوند، هنگام خواب+۱ آیه
  • عدم تاخیر و تقدیم اجل انسانها، سنّت حاکم الهی+۳ آیه
  • عزراییل، واسطه و مامور قبض روح انسانها و تنها خداوند، جان ستان حقیقی انسانها
  • شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی
  • بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۱ آیه
  • مرگ انسان براساس قضای الهی+۳ آیه
  • متوفّی/ اسماوصفات+۱ آیه
  • مُرسِل/ اسما و صفات+۱ آیه
  • خداوند، تنها اختیاردار مرگ موجودات و جانداران+۱ آیه
  • مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۴ آیه
  • پدیده مرگ و مشابهت ان با خواب، از ایات الهی برای متفکران
  • تفکر در پدیدههای حیات و مرگ، راهی برای خداشناسی+۱ آیه
  • مرگ هر انسانی، مقدر شده نزد خداوند و دارای زمان معین+۳ آیه
  • جدا شدن روح از بدن، حقیقت مرگ+۳ آیه
  • جدا شدن روح از بدن، هنگام مرگ، و بقای ان پس از مرگ+۱ آیه
  • مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۴ آیه
  • مرگ انسانها، از ایات خدا+۱ آیه
  • خواب، مشابه و مانند مرگ+۱ آیه
  • خواب و مرگ، در بردارنده ایات متعدد الهی
  • اندیشهمندان، درک کننده ایات الهی، در دو پدیده خواب و مرگ
  • مُمْسِک/ اسماوصفات
  • نفس ادمی، پدیدهای غیر از تن و جسم او+۱ آیه
واژه‌ها