آیه ۷۱ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۷۱ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۴

وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَىٰ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

خداوند بعضی از شما را بر بعضی دیگر از نظر روزی برتری داد (چرا که استعدادها و تلاشهایتان متفاوت است)! اما آنها که برتری داده شده‌اند، حاضر نیستند از روزی خود به بردگانشان بدهند و همگی در آن مساوی گردند؛ آیا آنان نعمت خدا را انکار می‌نمایند (که شکر او را ادا نمی‌کنند)؟!

معنی کلمات و عبارات
«رَآدِّی»: اصل آن (رَآدِّینَ) است که نون در حالت اضافه حذف شده است و به معنی ردّکنندگان و برگشت دهندگان است. «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُمْ»: بردگان ایشان (نگا: نساء / و و و ...). «فَهُمْ فِیهِ سَوَآءٌ»: تا در آن برابر و یکسان گردند. «یَجْحَدُونَ»: انکار می‌کنند. نادیده می‌گیرند (نگا: أنعام / ، أعراف / ).
نزول
نکات آیه
۱- فزونى روزى برخى از انسانها بر بعضى دیگر، به دست خداوند و به تقدیر اوست. «و الله فضّل بعضکم على بعض فى الرزق» ۲- انسانها، در بهره مندى از رزق و روزى الهى، متفاوتند. «و الله فضّل بعضکم على بعض فى الرزق» ۳- اراده خداوند به تفاوت روزى انسانها، نشأت یافته از علم او به نیازها و مصالح واقعى آنهاست. * «إن الله علیم قدیر . و الله فضّل بعضکم على بعض فى الرزق» تصریح به اینکه خدا باعث برترى یافتن برخى بر برخى دیگر در روزى است - پس از تذکر به اینکه خدا عالم و قادر است - مى تواند گویاى این حقیقت باشد که این برترى دادنها عالمانه و نشأت یافته از آگاهى خداوند به مصالح و نیازهاى واقعى انسانهاست. ۴- تساوى کامل میان انسانها در بهره ورى از امکانات مادى و اقتصادى، ممکن نیست. «و الله فضّل بعضکم على بعض» برداشت فوق به خاطر این است که خداوند تفاوت انسانها را به صورت یک سنت بیان کرده و سنتهاى الهى نیز تغییرناپذیر است. ۵- برده داران، هیچ گاه برده هاى خود را در امکانات فراوان اقتصادى و معیشتى خویش، شریک نمى سازند و خود را با آنان مساوى و برابر نمى دانند. «فما الذین فضّلوا برادّى رزقهم على ما ملکت أیمنهم فهم فیه سواء» برداشت فوق، مبتنى بر این نکته است که آیه در صدد بیان یک حکم اقتصادى درباره بردگان نباشد; بلکه براى بیان یک واقعیت خارجى و ارتباط آن با مسأله شرک باشد. بر این اساس پیام آیه چنین مى شود: شما که بردگان را با خود برابر نمى دانید، پس چطور برخى از بندگان خدا را با خدا برابر مى دانید و آنها را شریک او مى پندارید؟ ۶- برده داران، خود را با برده ها برابر نمى دانند و هرگز از برده دارى دست برنمى دارند. «فما الذین فضّلوا برادّى رزقهم على ما ملکت أیمنهم فهم فیه سواء» ۷- سنت الهى در تفاوت روزى انسانها، به معناى عدم لزوم رعایت مساوات و عدالت اجتماعى، از سوى آنان نیست.* «و الله فضّل ... فما الذین فضّلوا برادّى رزقهم على ما ملکت أیمنهم فهم فیه سواء» برداشت فوق بر اساس این نکته است که جمله «فما الذین فضلوا ...» در مقام توبیخ از کسانى باشد که مساوات را میان خود مراعات نمى کنند و با توجه به صدر آیه، مى توان چنین برداشت کرد: خداوند گرچه انسانها را در روزى متفاوت قرار داده است; ولى این بدان معنا نیست که مردم مساوات را میان خود رعایت نکنند. ۸- آزادى و استقلال در تمامى شؤون زندگى، رزق و روزى خدادادى و از نعمتهاى روشن و برجسته الهى است. «فما الذین فضّلوا برادّى رزقهم على ما ملکت أیمنهم فهم فیه سواء أفبنعمة الله یجحدون» ۹- برخوردارى از امکانات و دریغ داشتن آن از زیردستان، در حقیقت انکار نعمت خداوندى است. «فما الذین فضّلوا ... أفبنعمة الله یجحدون» ۱۰- شرک به خدا، کفران نعمتهاى اوست. «أفبنعمة الله یجحدون» برداشت فوق با توجه به این نکته است که مخاطبان آیه مشرکان مکه مى باشند.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
  • تفاوتهای اقتصادی، ناشی از تدبیر خداوند+۱ آیه
  • خودداری از انفاق و رعایت نکردن عدالت اجتماعی به بهانه سنّت خداوند در تفاوتهای اقتصادی، سبب انکار نعمتهای الهی
  • تفاوت انسانها در برخورداری از روزی الهی+۵ آیه
  • رواج بردهداری در عصر بعثت محمّد(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • برابر نبودن معبودان باطل با معبود راستین، همانند برابر نبودن بردگان با مالکان
  • بردگان، فاقد ارزش و شخصیّت انسانی، در نظر مشرکان+۱ آیه
  • تساوی مالکان و بردگان، در استحقاق و بهرهمندی از روزی الهی
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۹ آیه
  • برخورداری از امکانات و دریغ داشتن ان از زیردستان، بسان انکار نعمتهای خدا
  • جواز تملّک بردگان، از سوی مؤمنان+۲ آیه
  • جواز تملّک بردگان، از جانب مؤمنان+۲ آیه
  • تفاوت انسانها، در برخورداری از فضل خدا+۶ آیه
  • تفضّل خدا بر تمام انسانها و بندگان، پرتوی از ربوبیّت و عطایای او+۱ آیه
  • برخورداری از رزقِ افزون و دریغ داشتن ان از دیگران، انکار نعمت خدا
  • خودداری صاحبان برده، از انفاق رزق خود به بردگان شان
  • الوهیّت خداوند، مقتضای تامین رزق انسان+۱۰ آیه
  • الوهیّت خداوند، عامل تفاوت روزی انسانها+۵ آیه
  • لزوم رعایت مساوات انسانها، در عین تفاوت رزق انان
  • امتناع برخورداران از رزق بیشتر، از پرداخت رزق شان به بردگان، برای حفظ موقعیّت خود
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۶ آیه
  • رزق و روزی مردم، عطای خداوند و فضل او بر انان+۱ آیه
  • خداند، منشا روزی دهی به برده داران و برده ها
  • نقش الوهیّت خداوند، در روزی رسانی به بندگان+۱۰ آیه
  • تامین رزق و روزی مردم، از نعمت خداوندی بر ایشان+۱ آیه
  • انکار نعمتهای الهی از سوی کافران مشرک، مورد سؤال توبیخ امیز خدا+۲ آیه
  • انکار نعمتهای الهی و کفران انها از سوی کافران، مورد سؤال توبیخ امیز خدا+۱ آیه
  • تفاوت انسانها، در برخورداری از فضل خدا+۶ آیه
  • تفضّل خدا بر تمام انسانها و بندگان، پرتوی از ربوبیّت و عطایای او+۱ آیه
  • کفران کننده نعمتهای خدا، مورد سرزنش او+۴ آیه
  • جواز تملّک غلامان و کنیزان برده+۲ آیه
  • مشروعیّت و جواز مالکیّت بر برده+۲ آیه
  • مُفَضِّل/ اسماوصفات+۵ آیه
  • انکار نعمتهای الهی از سوی کافران مشرک، مورد سؤال توبیخامیز خدا+۲ آیه
  • جواز تملّک بردگان، از سوی مؤمنان+۲ آیه
  • جواز تملّک کنیزان و استفاده از انان برای مؤمنان+۲ آیه
  • استفاده از نعمتهای الهی، مباح و مورد توصیه خداوند+۲ آیه
  • عدم برابری بردگان با مالکان خود، در استفاده از نعمتهای داده شده به مالکان
  • تکذیب نعمتهای الهی از سوی انسانها و جنّیان، درپیدارنده توبیخ خداوند
  • سؤال نکوهشامیز خدا از کفرپیشگان، در مورد انکار نعمتهای الهی+۲ آیه
  • فراگیری نعمتهای الهی، نسبت به نیازهای نوع انسانی+۴ آیه
  • تامین رزق و روزی مردم، نعمتی الهی بر ایشان+۴ آیه
واژه‌ها