سوره نساء(النساء)، آیه ۲۲ · جزء ۴ · صفحه ۸۱
وَلَا تَنكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا
با زنانی که پدران شما با آنها ازدواج کردهاند، هرگز ازدواج نکنید! مگر آنچه درگذشته (پیش از نزول این حکم) انجام شده است؛ زیرا این کار، عملی زشت و تنفرآور و راه نادرستی است.
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۲۰ بعثت(دوره مدنی) · این آیه همچون دیگر آیات سوره نساء در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. بازپخش وحی در این سال
شأن نزول
قتادة و عکرمة و ابن عباس گويند: اين آيه براى منع ازدواج با زنان پدر نازل شده که در جاهليت مرسوم بوده است. چنان که صفوان بن اميه زن پدر خود به نام فاخته دختر اسود بن مطلب را به زوجيت گرفته بود و نيز حصين بن ابىقيس زن پدر خود کبشه دختر معن را به زنى گرفته بود و همچنين منظور بن ريان بن مطلب زن پدر خود مليکة دختر خارجة را به عقد خويش درآورده بود. اشعث بن سوار چنين گويد: وقتى که ابوقيس وفات يافت. پسرش قيس زن پدر خويش را به زوجيت گرفت و زن پدر او به وى گفت: اميدوارم فرزند خوبى از براى تو بياورم زيرا تو از خوبان قبيله خود مى باشى ولى بايد از رسول خدا صلى الله عليه و آله در اين باره کسب اجازه کنم لذا نزد پيامبر آمد و با او در اين خصوص مشورت نموده و اجازه خواست رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: از اين کار منصرف شو و به خانه خود مراجعت کن، سپس اين آيه نازل گرديد.
طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۳. محمدباقر محقق، نمونه بینات در شأن نزول آیات از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین خاصه و عامه، ص ۱۸۷. تفسير مجمع البيان و كشف الاسرار و روض الجنان.
نکات آیه
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۳- حرمت ازدواج مرد با همسر پدر بزرگ و اجداد «و لا تنکحوا ما نکح اباءُوکم» واژه «اباء» در فرهنگ قرآن، اعم از پدر و پدر بزرگ و اجداد است. برداشت فوق را فرمایش امام باقر (ع) تأیید مى کند که فرمود: و لا یصلح للرجل ان ینکح امرأة جدّه. [منبع: کافى، ج ۵، ص ۴۲۰، ح ۱ ; نورالثقلین، ج ۱، ص ۴۶۰- ، ح ۱۴۳.] ۴- ازدواج با همسر پدر، از سنن جاهلى «و لا تنکحوا ما نکح اباءُوکم من النّساء الّا ما قد سلف» ۵- ازدواجهایى که با همسر پدر قبل از بیان حرمت آن انجام شده، باطل نیست. «و لا تنکحوا ما نکح اباءُوکم من النّساء الّا ما قد سلف» ۶- قانون، عطف به ما سبق نمى شود. «و لا تنکحوا ما نکح اباءُوکم من النّساء الّا ما قد سلف» ۷- ازدواج با همسر پدر (و یا زنى که پدر با او آمیزش کرده)، زشت و مورد خشم خدا و روشى ناپسند است. «و لا تنکحوا ما نکح اباءُوکم ... انّه کان فاحشةً و مقتاً و ساء سبیلاً» «مقت»، به معناى خشم است. ۸- تنفرآمیز بودن ازدواج با همسر پدر، حتى در نظر مردم جاهلى «انّه کان فاحشةً و مقتاً» جمله «انه کان ... مقتاً» مى تواند اشاره به زشتى تاریخى این عمل نزد اعراب جاهلى باشد. چون آنان ازدواج با همسر پدر را «نکاح مقت» مى نامیدند. ۹- ازدواج با همسر پدر، زناست.* «و لا تنکحوا ما نکح اباءُوکم ... انّه کان فاحشةً» با توجّه به اینکه «فاحشة» در موارد بسیارى در قرآن، کنایه از زناست.
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
- ازدواج پدر با زنی باعث حرام شدن ان زن بر فرزند وی
- حرمت ازدواج با همسر پدر+۱ آیه
- ازدواج با همسر پدر، امری زشت و ناروا
- رواج ازدواج با نامادری (زن پدر) در جاهلیّت+۱ آیه
- ازدواج با همسر پدر، موجب بغض خداوند
- حرمت ازدواج پسر، با همسر پدر
- ازدواج پسر با همسر پدر، از سنّتهای جاهلی
- نفرتامیز بودن ازدواج پسر با همسر پدر، در نظر مردم جاهلیّت
- ازدواج با همسر پدر، باعث خشم خداوند
- عدم بطلان ازدواجهای صورت گرفته با همسر پدر، قبل از تشریع
- زنا بودن ازدواج با همسر پدر
- حرمت ازدواج پسر، با همسر پدر در اسلام
- نفرتامیز بودن ازدواج پسر با همسر پدر، در پیشگاه خداوند
- ازدواج پسر با همسر پدر، از سنّتهای جاهلی
- مسلمانان، موظّف به اجتناب از کارهای زشت مرسوم در جاهلیّت+۲ آیه
- حرمت ازدواج، با همسر پدر
- فحشا بودن، از ملاکهای حکم خداوند، در حرمت برخی امور+۴ آیه
- جواز ازدواج با همه زنان، جز زن بابا، محارم سببی و نسبی، جمع دو خواهر و زنان شوهردار+۲ آیه
- حرمت ازدواج، با همسران اجداد
- حرمت ازدواج پسر، با همسر پدر
- حرمت ازدواج فرزند، با زن مورد تجاوز و زنای پدر
- حرمت ازدواج پسر، با همسر پدر
- حرمت هرگونه فحشا+۹ آیه
- حرمت ازدواج با خواهر+۱ آیه
- حرمت ازدواج با خواهررضاعی+۲ آیه
- حرمت ازدواج با زن پدر، حتّی بدون امیزش+۱ آیه
- حرمت ازدواج، با زن پدرِ مورد امیزش پدر
- حرمت ازدواج مرد، با زن پدر بزرگ و اجداد خود
- عدم بطلان ازدواج با زن پدر قبل از بیان حرمت ان در صدر اسلام
- حرمت ازدواج با زن پدر، حتّی پس از طلاق یا فوت پدر
- ازدواج با زن پدر یا زن مورد امیزش وی، زشت و مورد خشم خداوند
- ازدواج با زن پدر، رفتار و روشی زشت، در نظر جامعه
- ازدواج با زن پدر، مورد نهی خداوند و از موارد زنا
- گناه نبودن ازدواج با زن پدر، پیش از بیان حکم حرمت ان
- رواج ازدواج با زن پدر، در بعضی از اقوام عصر جاهلیّت
- تنفّرامیز بودن ازدواج با همسر پدر، حتّی در نظر مردم جاهلیّت
- پایبندی به مقرّرات الهی در ازدواج، از عوامل دور ماندن از مشقّتها و رنجها+۵ آیه
- عقل انسان، قادر بر تشخیص زشتی و قبح برخی امور+۱۱ آیه
- ازدواج با زن پدر، عملی بسیار زشت، از نظر عقل
- ازدواج با همسر پدر، گناهی زشت و مورد خشم خداوند
- زنا، عملی زشت و گناهی بزرگ+۲ آیه
- گناه بودن فحشا و کارهای زشت+۹ آیه
- حصول محرمیّت سببی مرد با همسران اجداد، موجب حرمت ازدواج با انان
- حرمت ازدواج مرد با همسر نیاکان (پدر بزرگ و اجداد) خویش
- ازدواج با همسران نیاکان در دوران جاهلیت