سوره نمل(النمل)، آیه ۴۷ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۸۱
قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ
آنها گفتند: «ما تو را و کسانی که با تو هستند به فال بد گرفتیم!» (صالح) گفت: «فال (نیک و) بد شما نزد خداست (و همه مقدّرات به قدرت او تعیین میگردد)؛ بلکه شما گروهی هستید فریبخورده!
معنی کلمات و عبارات
«إِطَّیَّرْنَا»: به فال بد میگیریم. نحس و شوم میدانیم. اصل آن (تَطَیَّرْنَا) و از باب تفعّل است (نگا: اعراف / یس / ). «طَآئِرُکُمْ»: بدبختی و بدطالعی شما (نگا: اعراف / اسراء / ). «تُفْتَنُونَ»: مورد آزمایش قرار میگیرید (نگا: عنکبوت / . عذاب داده میشوید (نگا: ذاریات / ، بروج / ). گول زده میشوید و از دین برگردانده میشوید و گمراه میگردید (نگا: نساء / اعراف / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - اتهام شومى و نامبارکى به صالح پیامبر(ع) و پیروان او، از سوى کافران ثمود «قالوا اطّیّرنا بک و بمن معک»
«تطیّر» (مصدر «اطیّرنا») مقابل تفأل و به معناى فال بد زدن است; یعنى، چیزى یا کسى را مایه شومى و بدبختى خود انگاشتن. بنابراین «اطیّرنا بک و بمن معک»; یعنى، ما تو و پیروانت را مایه بدبختى خود مى دانیم.
۲ - ابتلاى ثمودیان به گرفتارى ها و مشکلات، پس از رسالت صالح «قالوا اطّیّرنا بک و بمن معک»
شوم شمردن و بدیمن خواندن، در صورتى است که پس از مبعوث شدن صالح(ع)، مشکلات طبیعى، اجتماعى و ...براى مردم رخ داده باشد و آنان از این امر بهانه اى براى انکار صالح(ع) پیدا کرده باشند.
۳ - پدید آمدن دو دستگى و خصومت هاى اجتماعى در پى دعوت صالح(ع)، زمینه بد یُمن خوانده شدن وى از سوى کافران «فإذا هم فریقان یختصمون ... قالوا اطّیّرنا بک»
احتمالاً آنچه کافران به عنوان شومى و نامبارکى از آن یاد کرده اند، همان دو دستگى و اختلافات اجتماعى باشد که درپى دعوت صالح(ع) و پیدایش مؤمن و کافر به وجود آمده بود.
۴ - مشکلات ثمودیان، بنا به تقدیر الهى و در جهت آزمایش آنان بود، نه معلول وجود صالح(ع) و پیروان او. «قال طئرکم عند اللّه بل أنتم قوم تفتنون»
عبارت «طائرکم...»; یعنى، آنچه که باعث بروز مشکلات و گرفتارى براى شما شده، نزد خدا است. مقصود این است که وجود من تأثیرى در پیدایش مشکلات شما ندارد; بلکه مشکلات تان بر اساس برنامه و تقدیر الهى است که در راستاى آزمایش شما تدارک دیده شده است. گفتنى است که در برداشت یاد شده، «فتنة» در جمله «بل أنتم قوم تفتنون» به معناى آزمایش گرفته شده است.
۵ - مصیبت ها و مشکلات زندگى انسان، وسیله اى براى آزمایش او «قالوا اطّیّرنا بک ... بل أنتم قوم تفتنون»
۶ - مصایب و مشکلات ثمودیان، کیفر الهى و معلول گناهان خود آنان «یقوم لم تستعجلون بالسیّئة ... بل أنتم قوم تفتنون»
برداشت فوق باتوجه به این نکته است که صالح پیامبر(ع) در رد پندار ثمودیان که بدبختى هاى خود را ناشى از بد یمنى وجود صالح و پیروان آن حضرت قلمدادمى کردند، فرمود: بدبختى هاى شما کیفرى است الهى و معلول گناهان خودتان. گفتنى است در فرض فوق واژه «تفتنون» از فتنه به معناى عذاب مشتق مى باشد; یعنى، «بل أنتم قوم تعذّبون; بلکه شما مردمى هستید که به کیفر گناه خود عذاب مى شوید».
۷ - امکان مبتلا شدن مردم به سختى ها براى آزمایش آنان، پس از روى کار آمدن رهبران الهى «قالوا اطّیّرنا بک ... بل أنتم قوم تفتنون»
با توجه به اشتقاق «تفتنون» از «فتنة» (به معناى آزمایش) از آیه استفاده مى شود که پس از آمدن صالح(ع)، ثمودیان به مشکلات جدیدى مبتلا شدند و آن را ناشى از وجود صالح(ع) مى شمردند، با این که آنها از ناحیه خدا و براى آزمایش آنان بود.
۸ - اندیشه هاى خرافى، مانع از درک واقعیت امور و تحلیل صحیح آنها «قالوا اطّیّرنا بک و بمن معک ... بل أنتم قوم تفتنون»
ثمودیان به جاى درک ریشه واقعى مشکلات خود، آن را به وجود صالح(ع) و بدیمنى او نسبت مى دادند; در حالى که تأثیر وجود فیزیکى یک فرد در سرنوشت یک ملت - آن هم به گونه اى که ثمودیان مى پنداشتند - چیزى جز خرافه نبود.
۹ - تطیّر و فال بد زدن، امرى نادرست است. «قالوا اطّیّرنا بک ... قال طئرکم عند اللّه»
پاسخ و ردیّه صالح(ع) نسبت به طیره و فال بد زدن قوم ثمود، نشانگر نادرست بودن «تطیّر» است.
۱۰ - برخوردهاى خصمانه ثمودیان با صالح پیامبر(ع)، ناشى از فریب آنان توسط عوامل خدعه گر «بل أنتم قوم تفتنون»
«تفتنون» مى تواند از «فتنة» به معناى خدعه و فریب باشد. بنابراین «تفتنون» معادل «تخدعون» است; یعنى، این سخنان از خود شما نیست; بلکه عناصرى مرموز و خدعه گر آنها را به شما تلقین کرده و شما را فریب مى دهند. آیه بعد این احتمال را تقویت مى کند.
تفسیر (۶)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اغوای قوم ثمودآثار دعوتهای صالحآثار گناهکاری قوم ثمودتطیر به صالحتطیر به پیروان صالحتطیر قوم ثمودتهمت شومی به صالحتهمت شومی به پیروان صالحزمینه تهمتهای قوم ثمودعوامل اختلاف قوم ثمودعوامل دشمنی قوم ثمودفلسفه مشکلات قوم ثمودمشکلات قوم ثمودمنشأ دشمنی با صالحمنشأ دشمنی قوم ثمودمنشأ مشکلات قوم ثمودناپسندی تطیرنقش صالحعوامل مشکلات قوم ثمودآثار خرافاتموانع درک حقامتحان قوم ثمودتهمتهای قوم ثمودکیفر قوم ثمودامتحان با سختینقش رهبران دینیآفات شناختقصه صالحابزار امتحانتاریخ قوم ثمودمقدرات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- ازمایش قوم ثمود با سختیها و گرفتاری
- عذاب الهی تطیّر واقعی، بر قوم ثمود، از دیدگاه خداوند+۱ آیه
- اتّهام شوم و بدیمنی قوم ثمود، به صالح پیامبر(علیه السلام)+۱ آیه
- اتّهام شوم و بدیمنی قوم ثمود، به پیروان صالح(علیه السلام)+۱ آیه
- سرنوشت انسانها، بسته به اعمال انها، نه تطیّر به انسانهای دیگر+۵ آیه
- ابتلای به بلایا و ازمایشها، عامل تطیّر به دیگران+۴ آیه
- شیطان، از عوامل تطیّر
- فریبخوردگی ثمودیان، عامل تطیّر انان به صالح و پیروان او+۱ آیه
- تطیّر، امری مذموم و ناپسند+۴ آیه
- امتحان ثمود به خیر و شرّ، مورد تذکّر صالح(علیه السلام)+۲ آیه
- فال بد زدن و تطیّر ثمود، به صالح(علیه السلام) و پیروانش+۱ آیه
- پدید امدن دودستگی و خصومتهای اجتماعی در بین ثمود، پس از دعوت صالح(علیه السلام)، عامل تطیّر انان نسبت به ان حضرت و پیروانش+۱ آیه
- ناتوانی ذهن و اندیشه توطیهگران ثمود، از درک مکر خدا علیه انان+۲ آیه
- برخورد خصمانه ثمودیان با پیامبرشان، ناشی از فریب انان به دست عوامل خدعهگر+۱ آیه
- مشکلات ثمودیان، ناشی از تقدیر الهی و در راستای ازمایش انان+۱ آیه
- مصایب و مشکلات ثمودیان، کیفر الهی و معلول گناهان خودشان+۲ آیه
- دشمنی کافران قوم ثمود با ان حضرت، فال بد زدن انها به او+۱ آیه
- سختیها، ابزار امتحان خداوند از انسان+۲ آیه
- مشکلات قوم ثمود، امتحانی الهی در حق انان+۱ آیه
- امکان امتحان مردم با سختیها و مشکلات، در پی روی کار امدن رهبران الهی+۱ آیه
- شرور و ناگواریهای زندگی، وسیله ای برای امتحان انسانها+۳ آیه
- اندیشه های جاهلی مانع رهیابی انسان به شناخت صحیح و موجب پیدایش باورهای خرافی
- ایمان گروهی از قوم صالح به ان حضرت+۱ آیه
- ابتلا به حوادث، برخاسته از خواست و قضای الهی در بینش صالح(علیه السلام)+۱ آیه
- حوادث، مایه امتحان انسانها، در بینش صالح(علیه السلام)+۱ آیه
- تهمت شومی و بدیمنی به صالح(علیه السلام)، از ناحیه ثمودیان+۱ آیه
- بهرهمندی ثمودیان از نعمتهای الهی، مایه امتحان انان در دیدگاه ثمود علیه السلام+۱ آیه