سوره نمل(النمل)، آیه ۶۴ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۳
أَمَّن يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
یا کسی که آفرینش را آغاز کرد، سپس آن را تجدید میکند، و کسی که شما را از آسمان و زمین روزی میدهد؛ آیا معبودی با خداست؟! بگو: «دلیلتان را بیاورید اگر راست میگویید!»
معنی کلمات و عبارات
«یَبْدَأُ»: میآغازد. «الْخَلْقَ»: آفرینش. «یَبْدَأُ الْخَلْقَ»: اشاره به سرآغاز جهان و آفرینش آن از عدم است. شاید هم مراد آفرینش مستمرّ اشیاء و انسانها در همه ازمنه و ادوار جهان باشد (نگا: قصص / ، رحمن / ). «یُعِیدُهُ»: آفرینش را بار دیگر برگشت میدهد. مراد رستاخیز است. شاید هم مراد اعاده مستمرّ حیات و ممات برخی از موجودات و گردش چرخه زندگی در همین جهان با دست قدرت خدای سبحان باشد. از قبیل تبدیل لاشه و گیاه به خاک، و خاک به لاشه و گیاه و ... (نگا: روم / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - «رویش و خزان» و «حیات و مرگِ» مداوم در پهنه زمین، از نمودهاى تدبیر خداوند «أمّن یبدؤا الخلق ثمّ یعیده»
فعل هاى «یبدأ» و «یعید» مضارع و مفید استمرار است. آیه یاد شده به چرخه منظم حیات و مرگ و بهار و خزان در عرصه زمین اشاره دارد; یعنى، کیست که پدیده ها را به طور مداوم پدید مى آورد و آن گاه آنها را به حال سابقشان برمى گرداند؟
۲ - خداى یگانه، آغازگر آفرینش انسان و بازگرداننده وى در روز رستاخیز «أمّن یبدؤا الخلق ثمّ یعیده»
مفسران برآنند که مراد از «إعاده» بازگرداندن در روز قیامت است. بنابراین مراد از «الخلق» آفرینش انسان خواهد بود; یعنى، کیست آن که آفرینش انسان را آغاز مى کند، آن گاه در آخرت او را برمى گرداند.
۳ - آفرینش ابتدایى انسان، خود گواه امکان معاد و احیاى مجدد وى «أمّن یبدؤا الخلق ثمّ یعیده»
سخن گفتن خداوند درباره «بدء» و پدید آوردن خلق در کنار مسأله معاد، مى تواند از آن جهت باشد که به انسان یادآورى کند که اعاده حیات براى پدیدآورنده آن، کارى دشوار و نشدنى نیست.
۴ - هدف آفرینش انسان، محدود به زندگى دنیوى وى نیست. «یبدؤا الخلق ثمّ یعیده»
اعاده حیات مى رساند که هدف از آفرینش، در همین زندگى زودگذر دنیایى تکمیل نمى شود و گرنه نیازى به اعاده آن نبوده است.
۵ - خداى یگانه، روزى دهنده انسان ها از آسمان و زمین «و من یرزقکم من السماء و الأرض»
۶ - سراسر زندگى انسان از آغاز تا فرجام، تحت تدبیر خداى یگانه «أمّن یبدؤا الخلق ثمّ یعیده و من یرزقکم من السماء و الأرض»
واژه «یبدأ» اشاره به آغاز و «یعید» اشاره به فرجام و «یرزقکم» یادآورى به نیاز مداوم انسان در طول زندگى به الطاف و حمایت هاى الهى است.
۷ - چرخه منظم حیات و ارتباط و هماهنگى کامل میان عوامل جوى و زمینى، نشانه یکتایى مدبر هستى «أمّن یبدؤا الخلق ثمّ یعیده و من یرزقکم من السماء و الأرض»
عبارت «من السماء و الأرض» مى تواند اشاره به وجود هماهنگى عوامل زمینى و آسمانى، در تدارک نیازمندى هاى انسان داشته باشد.
۸ - پرستش، مخصوص پدیدآورنده، اعاده کننده و روزى دهنده انسان ها است و نه غیر او «أمّن یبدؤا الخلق ثمّ یعیده ... أءله مع اللّه»
۹ - شرک، مستلزم ناسپاسى انسان در برابر خالق و یگانه روزى دهنده خویش «أمّن یبدؤا الخلق ... و من یرزقکم ... أءله مع اللّه»
لحن آمیخته با توبیخ «أءله مع اللّه» نشان دهنده آن است که مشرکان با شرک خویش، کفران خدایى کرده اند که خالق و یگانه روزى دهنده آنان است.
۱۰ - خداوند، خواهان دلیلى قاطع و قانع کننده از سوى مشرکان براى عقیده نارواى شرک «أءله مع اللّه قل هاتوا برهنکم»
۱۱ - شرک، دروغ و فاقد هرگونه دلیل و برهان است. «قل هاتوا برهنکم إن کنتم صدقین»
۱۲ - انسان، نسبت به عقاید و باورهاى بنیادین خود، مورد بازخواست خدا قرار خواهد گرفت. «قل هاتوا برهنکم»
از این که خداوند، پیامبر(ص) را مأمور ساخت که از مشرکان، دلیل بطلبد، استفاده مى شود که اصولاً خداوند انسان را در برابر عقایدش بازخواست مى کند و در برابر هر عقیده اصولى از او دلیل مى طلبد.
۱۳ - لزوم استوار بودن عقیده و ایمان انسان بر پایه هاى محکم دلیل و برهان «قل هاتوا برهنکم إن کنتم صدقین»
۱۴ - ارزش عقل و برهان در بینش دین و قرآن «قل هاتوا برهنکم إن کنتم صدقین»
برهان خواستن خداوند از انسان، نشانگر ارزش برهان و دلیل عقلى قانع کننده است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۸۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۸۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۹۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۲–۶۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ارزش برهانحسابرسی از عقیدهحیات بخشی معبودراستینزندگی انسانمؤاخذه انسانمنشأ تجدید حیات انسانخزان گیاهانمحدوده زندگی انسانعوامل کفران نعمتخلقت ابتدایی انسانشرایط معبودراستینرازقیت معبودراستینارزش عقلبرهان نظمتجدید حیات انسانبی منطقی مشرکانخالقیت معبودراستیندعوت از مشرکانمربی انسانفلسفه خلقت انساننظم آفرینشخالق انسانرویش گیاهاناهمیت برهان در عقیدهتوحید در خالقیتدلایل توحید ربوبیبی منطقی شرکمنشأ حیاتنشانه های تدبیر خدافرجام انسان هامنشأ مرگمنشأ روزیرازقیت خدادعوتهای خدادلایل معادتوحید عبادیتدبیر خداآیات آفاقیآثار شرکافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۴)
- اسمان و زمین، تامین کننده روزی و معاش انسانها+۳ آیه
- تامین روزی انسان از فواید اسمان+۶ آیه
- تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۸ آیه
- قدرت خدا بر خلقت و تجدید ان، حجّت خدا در ردّ عقیده مشرکان+۱ آیه
- قدرت خدا بر افرینش و تجدید ان، حجّت پیامبر(صلی الله علیه واله) در ردّ عقیده مشرکان+۱ آیه
- درخواست دلیل از طرف مقابل برای اثبات دعوای خود، روشی برای احتجاج+۵ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۷ آیه
- بیمنطقی و دلیل نداشتن بتپرستی، دلیل بطلان ان+۲ آیه
- بیارزش بودن ادّعای بدون برهان+۵ آیه
- خداوند، خواستار برهان و دلیلی قاطع از مشرکان، برای اثبات عقیده شرکامیز خود+۲ آیه
- مشرکان، فاقد هرگونه دلیل و برهان برای اثبات شرک خود+۴ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۲ آیه
- خدای یگانه، خالق انسانها+۲ آیه
- افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۵ آیه
- نفی دخالت غیر خدا در افرینش و اعاده خلق، نشانگر توحید در خالقیّت+۱ آیه
- انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۶ آیه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۵ آیه
- تدبیر انسانها با اماده ساختن علل و اسباب ان از ناحیه خدا، دلیل انحصار الوهیّت به خدا+۳ آیه
- افرینش پدیدههای جهان، نشانگر الوهیّت خدای یگانه+۳ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۹ آیه
- اغاز افرینش جهان، از جانب خداوند+۵ آیه
- بازگشت پدیدههای جهان افرینش، به سوی خداوند+۶ آیه
- جهل کامل و تمام مشرکان، نسبت به اخرت+۱ آیه
- جهل تامّ و تمام مشرکان، به اخرت+۱ آیه
- بدیهی بودن برتری خالق بر غیرخالق+۱ آیه
- جواز احتجاج در اعتقادات و مبانی دینی، از روی دلیل و برهان+۳ آیه
- حرمت بت پرستی+۵ آیه
- خلقت و تدبیر موجودات، از جانب خداوند برای انسانها، دلیل بر خیر بودن او نسبت به معبودان مشرکان+۲ آیه
- خلقت ابتدایی و اعاده خلقت، به فرمان خدا، دلیل خیر بودن او نسبت به معبودان مشرکان+۱ آیه
- اعاده خلقت اشیا، به فرمان خداوند+۷ آیه
- قدرت بر اعاده خلقت اشیا، دلیل بر وحدانیّت و یگانگی خداوند
- خداوند، اغازگر خلقت+۷ آیه
- انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۷ آیه
- خداوند، تامین کننده روزی مشرکان+۴ آیه
- اسمان، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسانها+۹ آیه
- زمین، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسان+۶ آیه
- خداوند، تامین کننده رزق انسانها از زمین+۵ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۹ آیه
- فروفرستادن رزق از اسمان، نشان معبود حقیقی+۴ آیه
- ترغیب و تشویق خدا، به اندیشه و مطالعه در زمین+۱ آیه
- نقش اسمان، در تامین روزی و معاش انسانها بر روی زمین+۳ آیه
- تامین روزی انسان، از فواید زمین+۶ آیه
- همراه بودن معبودهای باطل با خدای یکتا، در تدبیر نظام هستی، سؤال انکارامیز خدا از مشرکان+۱ آیه
- همراه بودن معبودهای باطل با خدای یکتا در تدبیر نظام هستی، سؤال انکارامیز خدا از مشرکان+۱ آیه
- شرکورزی، ایینی فاقد پشتوانه علمی و منطقی+۵ آیه
- ناتوانی معبودهای اهل شرک از اعاده جهان افرینش و برپایی قیامت، دلیل بطلان شرک+۱ آیه
- ناتوانی معبودهای مشرکان از هرگونه افرینش، دلیل بطلان شرک+۵ آیه
- ناتوانی معبودهای دروغین از روزی رسانی، معیار شناخت معبود حقیقی و دلیل بطلان شرک+۴ آیه
- دعوت شدن مشرکان به توحید
- گزینش معبودان باطل از سوی مشرکان، موجب نکوهش و سرزنش انان از جانب خدا+۳ آیه
- شک و تردید مشرکان، در امر اخرت و قیامت+۱ آیه
- عجز و ناتوانی مشرکان، از ارایه هرگونه دلیل و شاهدی بر راستی شرک خویش+۳ آیه
- کوردلی مشرکان و تردید و حیرت انان، در مورد قیامت و مسایل ان+۱ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۴ آیه
- میسّر بودن شناخت رازقیّت خدا، برای انسانها+۴ آیه
- مشرکان کافر، فاقد شناخت به اخرت و زمان قیامت+۱ آیه
- عبادت غیر خدا، کاری غیر منطقی و بدون برهان و دلیل+۲ آیه
- توانمندی بر خالقیّت و نیز مخلوق نبودن، از نشانه های معبود حقیقی+۲ آیه
- رازقیّت، از صفات لازم برای معبود راستین+۲ آیه
- به داوری خواندن عقل مشرکان با بیان قدرت و توانایی مطلق خداوند، در برابر ناتوانی مطلق معبودان باطل، از سوی خداوند+۳ آیه
- پدیداورنده افرینش و اعاده کننده ان (خداوند)، (در قیامت) مستحقّ پرستش، از نگاه عقل، نسبت به موجود ناتوان از این کار (معبودان مشرکان)+۱ آیه
- روزی دهنده انسان از اسمان و زمین (خداوند)، سزاوار پرستش، از نظر عقل، در مقایسه با موجودات فاقد این توانایی (معبودان مشرکان)+۱ آیه
- بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۶ آیه
- مُبدی/ اسما و صفات+۷ آیه
- قدرت خدا بر افرینش مجدّد جهان، از دلایل پیامبر صلی الله علیه و اله بر ردّ عقیده مشرکان+۱ آیه
- استفاده پیامبر صلی الله علیه و اله از سؤال و جواب در القا و تبلیغ تعالیم خود
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور احتجاج با مشرکان+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به تبیین براهین توحیدی و اثبات یگانگی خداوند، با ابطال وجود خدایان دروغین+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به مطالبه برهان و دلیل روشن از مشرکان در زمینه شرک انان+۱ آیه
- انکار معاد از سوی مشرکان و محدود دانستن زندگی به عالم دنیا
- مشرکان منکر معاد و محدود دانستن زندگی به عالم دنیا
- افرینش جهان از سوی خداوند یکتا، دلیل بر امکان معاد و احیای مردگان+۴ آیه
- مُعید/ اسماوصفات+۶ آیه
- توبیخ مشرکان، به علت گزینش معبودان باطل+۴ آیه