سوره نمل(النمل)، آیه ۸ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۷۷
فَلَمَّا جَاءَهَا نُودِيَ أَنْ بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ وَ مَنْ حَوْلَهَا وَ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِ الْعَالَمِينَ
هنگامی که نزد آتش آمد، ندایی برخاست که: «مبارک باد آن کس که در آتش است و کسی که در اطراف آن است [= فرشتگان و موسی] و منزّه است خداوندی که پروردگار جهانیان است!
معنی کلمات و عبارات
«نُودِیَ»: ندا داده شد. ندائی برخاست. مجهول فعل (نادی) و از باب مُفاعله است. «أَنْ»: حرف تفسیریّه است. یعنی ندا این بود. «مَن فِی النَّارِ» مراد خدا است که نشانه قدرت او در آتش جلوهگر بود. «مَنْ حَوْلَهَا»: مراد موسی است که با آتش عشق الهی رویاروی گشته است و پیام رسان آسمان شده است. «سُبْحَانَ اللهِ ...»: مراد تنزیه خدا از جسمیّت، و تقیّد به مکان، و حلول و ظهور در چیزی است. و یا این که آفریدگار در ذات و صفات و افعال، جدای از آفریدگان است.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - نداى خداوند به موسى(ع) در پى رسیدن وى به آتش طور «فلمّا جاءها نودى»
۲ - تجلى خدا در آتش طور براى موسى(ع) «نودى أن بورک من فى النّار و من حولها»
در این که مراد از «من فى النار» (آن که در آتش است) و «من حولها» (آن که پیرامون آتش است) چیست، میان مفسران اختلاف است. برخى گفته اند: مراد از «من فى النار» موسى است; زیرا وى چنان به آتش نزدیک گشته بود که گویا در میان آن است، و مراد از «من حولها» فرشتگانند. برخى عکس آن را گفته اند; یعنى، «من فى النار» فرشتگان و «من حولها» موسى است. دسته اى نیز بر آنند که مراد از «من فى النار» خداوند و «من حولها» موسى است; بدین معنا که: «مبارک است آن که در آتش تجلى کرده و آن که پیرامون آن است». برداشت یاد شده برپایه احتمال اخیر است .
۳ - تبریک خداوند به موسى و فرشتگان حاضر در اطراف آتش طور «نودى أن بورک من فى النّار و من حولها»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که «بورک من فى النار» انشاى تبریک باشد.
۴ - قرار گرفتن موسى(ع) در احاطه آتش طور «نودى أن بورک من فى النّار»
۵ - خداى تعالى، منبع خیرات و برکات «أن بورک من فى النّار»
۶ - موسى(ع)، مظهر خیرات و برکات الهى در پرتو راه یافتن به بارگاه قرب «نودى أن بورک ... و من حولها»
۷ - مکالمه خدا با موسى در وادى طور «نودى أن بورک من فى النّار و من حولها»
۸ - بیان تسبیح و تنزیه خداوند، در نخستین مکالمه او با موسى «نودى ... و سبحن اللّه ربّ العلمین»
۹ - خدا، پروردگار همه جهانیان «و سبحن اللّه ربّ العلمین»
جمع با «الف و لام» مفید عموم است. بنابراین «رب العالمین»; یعنى، پروردگار همه جهانیان.
۱۰ - خدا، منزه از هر پیرایه و کاستى «و سبحن اللّه ربّ العلمین»
۱۱ - خدا، حقیقتى نامحدود، منزه از مکان و جا گرفتن در آتش و محدود شدن در آن «أن بورک من فى النّار ... و سبحن اللّه ربّ العلمین»
مطرح شدن تسبیح الهى در پى تجلى خدا در آتش طور، بدان جهت است که کسى این نشانه را با پدیدآورنده نشانه، اشتباه نگیرد و خداى لامکان را محدود در مکان نپندارد.
۱۲ - ربوبیت خدا بر نظام عظیم و پهناور هستى، گواه نامحدود و منزه بودن او از هرگونه نقص و کاستى «و سبحن اللّه ربّ العلمین»
وصف «ربّ العالمین» مشعر به علیت است; یعنى، چون او پروردگار همه عوالم هستى است، از هر نقص و کاستى منزه و از قرار گرفتن در مکان و محدود شدن در آن مبرّا است.
۱۳ - جهان آفرینش، متشکل از عالم هاى متعدد «و سبحن اللّه ربّ العلمین»
«عالمین» جمع «عالم» است و «عالم» به مجموعه اى از پدیده ها و موجودات گفته مى شود; مانند: عالم ملائکه، عالم سما، عالم دنیا، عالم آخرت و... بنابراین «عالمین»; یعنى، مجموعه عالم ها.
۱۴ - ربوبیت خدا گسترده در سراسر عوالم هستى «و سبحن اللّه ربّ العلمین»
«العالمین» جمع با الف و لام و مفید استغراق است. بنابراین «ربّ العالمین»; یعنى، پروردگار همه عالم ها.
۱۵ - جهان هستى در حرکت به سوى کمال «و سبحن اللّه ربّ العلمین»
«ربّ» به معناى تربیت کردن است و تربیت ایجاد حالتى در شىء پس از حالت قبلى است تا آن گاه که به حد کمال برسد. این معنا حکایت از حرکت تکاملى شىء مورد تربیت دارد. گفتنى است که واژه «ربّ» مشترک لفظى میان مصدر و وصف است و در آیه یاد شده معناى وصفى آن مراد است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اطرافیان آتش کوه طوراولین سخن خدا با موسیبرکت موسیتبریک به ملائکهتبریک به موسیتبریک خداتجلی خدا بر موسیخیریت موسینقش آتش کوه طورخدا و مکانموسی و آتش کوه طوربرکات خداتقرب موسیندا به موسیوسعت ربوبیت خدامنشأ برکتعوالم آفرینشگفتگوی خدا با موسیدلایل تنزیه خدامربی آفرینشموسی در کوه طورمدبر آفرینشمنشأ خیرتعدد عوالم آفرینشتکامل آفرینشتسبیح خدافضایل موسیخدا و نقصنقش خداصفات جلالتنزیه خداآثار ربوبیت خداربوبیت خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۵)
- اتش کوه طور، باعث راهیابی موسی(علیه السلام)به وادی مقدّس و تکلّم خدا با وی+۶ آیه
- اعطای برکت از سوی خداوند به موسی(علیه السلام) و فرشتگان حاضر در اطراف اتش طور
- قرار گرفتن موسی(علیه السلام) در احاطه اتش طور
- اتش کوه طور، نقطه اغازین نزول وحی بر موسی(علیه السلام)+۶ آیه
- جلوه برکت خدا به صورت نور (نبوت) بر موسی(علیه السلام)در وادی مقدس
- خداوند، منبع تمام خیرات و برکات
- بهرهمندی فرشتگان، از برکات و خیرات خداوند+۱ آیه
- برخورداری موسی(علیه السلام) از برکت الهی+۱ آیه
- بهرهمندی فرشتگان، از برکات و خیرات خداوند+۱ آیه
- نظارت دقیق بر تربیت موسی(علیه السلام)، از ناحیه خداوند+۷ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۶ آیه
- خداوند، مبرّا از هرگونه عیب و نقص+۴ آیه
- ربوبیّت خدا، دلیل منزّه بودن او از هرگونه کاستی+۳ آیه
- خداوند، منزّه از جسمیّت و دیگر اوصاف مادّه+۱ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۲ آیه
- سخن گفتن خداوند با موسی(علیه السلام) در وادی طور به واسطه اتش، جلوه ای از حکمت او+۲ آیه
- ربوبیّت خداوند، مستلزم تسبیح و تنزیه او+۳ آیه
- فرعونیان، منکر ربوبیّت یگانه خدا
- تدبیر صاحبان عقل و جهانیان، به فرمان خداوند+۱ آیه
- شب هنگام، نقطه اغازین رسالت و نبوّت موسی(علیه السلام)+۸ آیه
- وحی الهی به موسی(علیه السلام) با صدایی رسا و بلند، در اغاز نبوّت ان حضرت+۶ آیه
- خداوند، معرّفی کننده خود به موسی(علیه السلام) از دل اتش کوه طور، با صفت عزیز+۱ آیه
- فرمان خدا به موسی(علیه السلام)، مبنی بر انداختن عصای خویش بر زمین، در کوه طور+۵ آیه
- خداوند، معرّفی کننده خویش بر برخورداری از قدرت و حکمت به موسی(علیه السلام) هنگام اغاز رسالت ان حضرت+۲ آیه
- بهرهمندی فرشتگان، از برکات و خیرات خداوند+۱ آیه
- امید موسی علیه السلام به دستیابی اتش یا پیداکردن راه، با مشاهده اتش از فاصله دور+۴ آیه
- نظارت دقیق بر مراحل مختلف تربیت موسی علیه السلام، از ناحیه خداوند+۵ آیه
- وجود موسی علیه السلام، مایه برکت+۱ آیه
- گم شدن موسی علیه السلام در راه بازگشت به مصر در بیابان+۵ آیه
- جلوه برکت خدا به صورت نور (نبوت) بر موسی علیه السلام در وادی مقدس+۲ آیه
- نزول وحی بر موسی علیه السلام+۵ آیه
- وحی الهی به موسی علیه السلام با صدایی رسا و بلند+۷ آیه
- وحی الهی به موسی علیه السلام با صدایی رسا و بلند، در اغاز نبوت+۶ آیه
- خداوند، مبدا و منشا وحی+۷ آیه
- طور سینا، محل نزول وحی بر موسی علیه السلام+۶ آیه