سوره نور(النور)، آیه ۴۱ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۵
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ
آیا ندیدی تمام آنان که در آسمانها و زمینند برای خدا تسبیح میکنند، و همچنین پرندگان به هنگامی که بر فراز آسمان بال گستردهاند؟! هر یک از آنها نماز و تسبیح خود را میداند؛ و خداوند به آنچه انجام میدهند داناست!
معنی کلمات و عبارات
«أَلَمْ تَرَ»: مگر نمیبینی؟ مراد از دیدن در اینجا، مشاهده کردن با دیده بیرون یا بینش درون است (نگا: بقره / و و آلعمران / ، نساء / و و و و ). «مَنْ»: کسانی که. چیزهائی که. «صَآفَّاتٍ»: بال گسترندگان. بالها صاف نگاه دارندگان. حال است. «صَلاتَهُ وَ تَسْبِیحَهُ»: نماز و تسبیح خود. دعا و نیایش و تسبیح و تنزیه پدیدآورنده خود (نگا: رعد / و ، اسراء / ، حجّ / ، انبیاء / ). «الطَّیْرُ»: پرندگان. ذکر (الطَّیْرُ) بعد از (مَنْ) ذکر خاصّ بعد از عام است و اشاره به ویژگیهای شگرفی است که در خلقت پرندگان نهفته است. از آنجا که این آفریدهها برخلاف قانون جاذبه به هوا بلند میشوند و برِآسا به این سو و آن سو میدوند، و آگاهیهای دقیق و عجیبی از مسائل هواشناسی و وضع جغرافیائی زمین به هنگام مسافرت و مهاجرت از قارهای به قارهای و حتّی از قطبی به قطب دیگر زمین دارند، و از دستگاههای هدایتکننده مرموز و راهیاب در دل شبهای تار و برفراز خشکیها و آبهای بسیار برخوردارند، و به خاطر ویژگیهای دیگر، قرآن روی پرندگان تکیه فرموده است.
نزول
سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۲۰ رویداد)
- تخریب مسجد ضرارمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - بخشش سه تنِ بازمانده از تبوکمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - حج ابوبکر و ابلاغ برائت
22 بعثت · مکه - اعزام علی به یمن
22 بعثت · یمن - هیئت مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - وفد عبدالقیس
22 بعثت · مدینه - آمدن عدی بن حاتم
22 بعثت · مدینه - وفد اشعریان
22 بعثت · مدینه - وفد بنی حنیفه
22 بعثت · مدینه - وفد بنی تمیم
22 بعثت · مدینه - وفد همدان
22 بعثت · مدینه - وفد کنده
22 بعثت · مدینه - وفد ثقیف
22 بعثت · مدینه - وفد تجیب
22 بعثت · مدینه - اعزام خالد به بنی حارث نجران
22 بعثت · نجران - اعزام خالد به دومةالجندل
22 بعثت · دومةالجندل - اعزام معاذ و ابوموسی به یمن
22 بعثت · یمن - مباهله با مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - پیمانهای ایله و جربا و اذرح
22 بعثت · ایله / جربا / اذرح - عامالوفود: سال هیئتها
22 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - همه موجودات با شعور آسمان ها و زمین، تسبیح گوى خدا هستند. «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض»
«من» براى موجودات داراى شعور به کار مى رود.
۲ - تسبیح خداوند به وسیله موجودات با شعور آسمان ها و زمین، قابل درک و فهم براى انسان است. «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض»
برداشت یاد شده، از استفهام در «ألم تر» - که از نوع تقریرى است - استفاده مى شود; زیرا استفهام تقریرى در جایى به کار مى رود که مورد آن، براى مخاطب روشن و شناخته است.
۳ - تمامى موجودات با شعور آسمان ها و زمین، معترف به وجود خداوند و تنزیه گوى او از هر گونه نقص و ناروایى «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض»
۴ - وجود موجودات با شعور در آسمان ها «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض»
۵ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد است. «السموت»
۶ - تسبیح گویى همه موجودات عالم براى خداوند، جلوه اى از هدایت گرى او نسبت به آنها است. «اللّه نور السموت و الأرض ... یهدى اللّه لنوره من یشاء ... ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض»
۷ - پرندگانى که بدون بال زدن پرواز مى کنند، تسبیح گوى خدا و معترف به مبرا بودن او از هر گونه نقص و عیب اند. «أنّ اللّه له من ... و الطیر صفّ-ت»
«صافّات» حال براى «الطیر» مى باشد و «الطیر الصواف» به معناى پرندگان بال گشوده و بدون تحرک است (لسان العرب) و مقصود از آن، پرواز پرندگان در هوا بدون بال زدن است.
۸ - پرواز پرندگان بال گشاده و بدون بال زدن، از شگفتى هاى آفرینش است. «و الطیر صفّ-ت»
برداشت یاد شده از تخصیص به ذکر یافتن پرندگانى که بدون بال زدن پرواز مى کنند از دیگر موجودات زنده، استفاده شده است.
۹ - همه موجودات عالم، آگاه و آشنا به نیایش خویش در برابر خداوند و تسبیح و تنزیه او «أنّ اللّه یسبّح له من ... و الطیر صفّ-ت کلّ قد علم صلاته و تسبیحه»
«صلاة» در اصل به معناى دعا است و دعا به معناى نیایش و مسألت است.
۱۰ - همه موجودات عالم، آگاه به شایستگى خداوند براى نیایش و تسبیح «کلّ قد علم صلاته و تسبیحه»
۱۱ - آگاهى آدمیان از نیایش و تسبیح همه موجودات عالم براى خداوند، راهى براى هدایت آنان به سوى او است. «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض و الطیر صفّ-ت کلّ قد علم صلاته و تسبیحه»
برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که آیه شریفه با بیان تسبیح موجودات براى خدا و آگاهى آنان از این عمل، در صدد هدایت انسان ها است.
۱۲ - همه موجودات عالم، از نوعى شعور و ادراک برخورداراند. «یسبّح له من فى السموت و الأرض و الطیر صفّ-ت کلّ قد علم صلاته و تسبیحه»
نیایش و تسبیح موجودات جهان از جمله پرندگان براى خداوند، حاکى از وجود نوعى شعور و ادراک در آنها است.
۱۳ - خداوند، به چگونگى نیایش و تسبیح موجودات جهان براى او، آگاه است. «یسبّح له من فى السموت ... کلّ قد علم صلاته و تسبیحه»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که فاعل «علم» اللّه باشد. گفتنى است که جمله «و اللّه علیم بما یفعلون» مى تواند شاهد همین معنا باشد.
۱۴ - انتخاب ملموس ترین مثال، براى تبیین حقایق پیچیده و بلند آسمانى، شیوه بیانى قرآن کریم است. «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له ... و الطیر صفّ-ت»
برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که در آیه شریفه، پرندگان از حیث قابل دسترس بودن و نوع پرواز و اندامشان، مورد تمثیل قرار گرفته اند.
۱۵ - خداوند، فراخوان انسان ها به شناخت جهت گیرى همه موجودات جهان آفرینش «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت و الأرض و الطیر صفّ-ت کلّ قد علم صلاته و تسبیحه»
۱۶ - تمامى حرکات و رفتار (نیایش، تسبیح و...) موجودات عالم، در قلمرو علم همه جانبه خداوند است. «و اللّه علیم بما یفعلون»
۱۷ - توجه و اعتقاد انسان ها به آگاهى همه جانبه خداوند از اعمال و رفتار تمامى موجودات، بر انگیزنده آنان به اطاعت و فرمانبرى از او «ألم تر أنّ اللّه یسبّح له من فى السموت ... و اللّه علیم بما یفعلون»
یادآورى علم همه جانبه خداوند براى انسان ها در پایان آیه شریفه، مى تواند حاکى از برداشت یاد شده باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۵–۴۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۵–۴۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۵–۵۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۴۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اقرار پرندگانجهان بن و ایدئولوژیدعای موجوداتدعوت به شناخت موجوداتکیفیت تسبیح موجوداتکیفیت تسبیح پرندگانکیفیت دعای موجوداتفهم تسبیح موجوداتشگفتی پرواز پرندگاننشانه های هدایتگری خداعوامل اطاعت از خداهدایت موجوداتخداشناسی موجوداتشگفتیهای آفرینشموجودات با شعور آسمان هاتسبیح موجوداتفواید مثالهای قرآنآثار عقیده به علم خداشعور موجوداتروش تبیین حقایقخداروش بیانی قرآنآثار ذکر علم خدادعوتهای خداوسعت علم خداتعدد آسمان هازمینه هدایتعلیمتنزیه خداعوامل انگیزشعلم خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۱ آیه
- وجود موجودات تسبیحگوی خدا در اسمان+۷ آیه
- وجود موجوداتی زنده و با شعور در اسمانها+۴ آیه
- موجودات اسمانها، تسبیحگوی خدا+۷ آیه
- اگاهی پرندگان به نماز، ذکر و تسبیحشان برای خدا
- پرواز پرندگان، بال گشاده و بدون بال زدن، از شگفتیهای افرینش+۱ آیه
- پرواز پرندگان، بال گشاده و بدون بال زدن، از شگفتیهای افرینش+۱ آیه
- پرندگان، تسبیحگوی خداوند+۴ آیه
- پرندگان اگاه به شایستگی خداوند برای نیایش و تسبیح
- اگاهی خداوند به چگونگی نیایش و تسبیح پرندگان
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱ آیه
- تسبیح خداوند، از جانب پرندگان+۱ آیه
- تمام موجودات هستی، تسبیحگوی خداوند+۷ آیه
- مستمرّ بودن تسبیح موجودات، در پیشگاه خداوند+۴ آیه
- تسبیح اگاهانه موجودات اسمان و زمین
- خداوند، فراخوان انسان به تفکّر و تامّل، در تسبیح موجودات اسمانها
- پرواز پرندگانِ بالگشا (بدون بال زدن) از شگفتیهای افرینش و شایسته تامّل و اندیشه+۱ آیه
- تنزیه خداوند، از سوی اهل اسمانها+۷ آیه
- اهل زمین، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
- پرندگان، تنزیهکننده خداوند+۳ آیه
- موجودات، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
- فرمانروایی خدا، مقتضی تسبیح گویی موجودات برای او+۳ آیه
- موجودات با شعور و صاحب عقل، در زمین+۴ آیه
- موجودات زمین، تسبیح گوی خداوند+۷ آیه
- سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره شعور اسمانها و زمین و تسبیح اگاهانه موجودات در برابر او
- پرندگان، دارای نوعی شعور و ادراک+۶ آیه
- برخورداری موجودات جهان، از شعور و ادراک+۱۰ آیه
- دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۱ آیه
- تفکّر در تسبیح گویی موجودات برای خداوند، عبرت اموز برای انسان
- پرندگان، اگاه به نیایش و تسبیح خدا
- علم و اگاهی موجودات عالم به تسبیح و نیایش خویش، در برابر خداوند
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۲ آیه
- خداوند، دانا به تسبیح تمامی اهل اسمان و زمین و پرندگان
- دعاها و نیایشها، در قلمرو استماع و اگاهی خدا
- علیم / اسماوصفات
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۱ آیه
- توصیه خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله برای تفکّر و اندیشه در پرواز پرندگان
- خداوند، فراخوان محمّد صلی الله علیه و اله، به تفکّر و تامّل، در تسبیح موجودات اسمانها