آیه ۱۳ سوره سبأ

سوره سبأ(سبإ)، آیه ۱۳ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۲۹

يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاءُ مِنْ مَحَارِيبَ وَ تَمَاثِيلَ وَ جِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَ قُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُوا آلَ دَاوُدَ شُكْراً وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ

آنها هر چه سلیمان می‌خواست برایش درست می‌کردند: معبدها، تمثالها، ظروف بزرگ غذا همانند حوضها، و دیگهای ثابت (که از بزرگی قابل حمل و نقل نبود؛ و به آنان گفتیم:) ای آل داوود! شکر (این همه نعمت را) بجا آورید؛ ولی عده کمی از بندگان من شکرگزارند!

معنی کلمات و عبارات
«مَحَارِیبَ»: جمع مِحراب، معبدها و پرستشگاهها. قصرها و کاخها. «تَمَاثِیلَ»: جمع تِمثال، مجسّمه‌ها و تندیسها. «جِفَانٍ»: جمع جَفْنَة، ظرفهای غذاخوری. «الْجَوابِ»: اصل آن (الْجَوابی) است و جمع جَابِیَة، حوضها. «جِفَانٍ کَالْجَوَابِ»: مراد ظرفهای غذاخوری همچون حوض است. از قبیل: مجمعه‌ها و سینیهای بزرگ. «قُدُورٍ»: جمع قِدْر، دیکها. «رَاسِیَاتٍ»: جمع راسِیَة، ثابت و پابرجا. مراد از (قُدُورٍ راسِیاتٍ) دیکهائی است که به سبب بزرگی و سنگینی آنها را از جا تکان ندهند و بالا و پائین نبرند. «الشَّکُورُ»: بسیار سپاسگزار.
نزول
نکات آیه
۱ - جنّیان در خدمت سلیمان(ع)، هر چه او مى خواست انجام مى دادند. «و من الجنّ من یعمل بین یدیه ... یعملون له ما یشاء» ۲ - جنّیان براى سلیمان(ع)، طبق خواست او قصرهایى مى ساختند. «یعملون له ما یشاء من محریب» «محاریب» جمع «محراب» (از ریشه «حرب») است و آن به جایى گفته مى شود که محل جنگ با دشمن است. این واژه، به قصرهایى اطلاق مى شده که بر بالاى آنها، جایگاه مخصوصى براى دفاع ساخته مى شده است. ۳ - جنّیان براى سلیمان(ع) طبق خواست او محل هایى براى عبادت بنا مى کردند. «یعملون له ما یشاء من محاریب» «محراب» (جمع «محاریب») به معناى مسجد آمده است (مفردات راغب). ۴ - جنّیان، به فرمان سلیمان(ع)، مجسمه و تمثال مى ساختند. «یعملون له ما یشاء من ... تمثیل» ۵ - صنعت مجسمه سازى، داراى سابقه اى طولانى در تاریخ «یعملون له ما یشاء من ... تمثیل» ۶ - بناى محل هایى براى عبادت، داراى تاریخى طولانى «یعملون له ما یشاء من محریب» ۷ - جنّیان، طبق خواست سلیمان(ع)، براى او کاسه هاى بزرگى به اندازه حوض مى ساختند. «یعملون له ما یشاء من ... و جفان کالجواب» «جفان» جمع «جفنة» است و آن به معناى ظرف غذا مى باشد. «جواب» جمع «جابیة» و به معناى جمع کننده و دربردارنده است (مفردات راغب). گفتنى است که «جواب» به معناى حوض هم آمده است (لسان العرب). ۸ - ساخته شدن دیگ هاى بزرگ ثابت و غیرمنقول، به وسیله جنّیان براى سلیمان(ع) «یعملون له ما یشاء من ... و قدور راسیت» ۹ - جنّیان، موجوداتى با شعور و توانمند بر انجام کارهاى بزرگ «و من الجنّ من یعمل بین یدیه ... یعملون له ما یشاء من محریب و تمثیل و جفان کالجواب و قدور راسیت» ۱۰ - آل داوود، موظف به انجام عمل صالح به منظور اداى شکر به درگاه خداوند «اعملوا ءال داود شکرًا» «اعملوا» مقول قول محذوف است و مفعول «اعملوا» چیزى همانند «عملاًصالحاً» محذوف بوده و «شکراً» مفعولٌ له آن مى باشد. ۱۱ - بسیارى از مردم، کم شکرگزارى مى کنند. «و قلیل من عبادى الشکور» «شکور» صیغه مبالغه است و دلالت بر کثرت مى کند. بنابراین، معناى عبارت «و قلیل من...» چنین مى شود: کم هستند از بندگان من که زیاد سپاس گزارى کنند. ۱۲ - شکرگزارى زیاد به درگاه خداوند، امرى پسندیده و ارزشمند است. «و قلیل من عبادى الشکور» ۱۳ - انسان هاى داراى عمل صالح زیاد، اندک هستند. «اعملوا ءال داود شکرًا و قلیل من عبادى الشکور» بنابراین که «شکر» مفعولٌ له «اعملوا» باشد، «قلیل من عبادى الشکور» اشعار به این نکته دارد: کسانى که به منظور اداى شکر عمل صالح انجام دهند، کم هستند. ۱۴ - آل داوود موظف به شکرگزارى به درگاه خداوند «اعملوا ءال داود شکرًا» بنابراین که «شکراً» مفعولٌ به «اعملوا» باشد، «اعملوا» متضمن معناى «اشکروا» خواهد بود. ۱۵ - سلیمان(ع)، موظف به انجام عمل صالح به منظور شکرگزارى به درگاه خداوند «و لسلیمن الریح ... اعملوا ءال داود شکرًا» این که پس از طرح قصه سلیمان(ع) و ذکر فضایلى که خداوند به او داده بود، خطاب «آل داود» آورده شده احتمال دارد به این منظور باشد که سلیمان(ع) را به عنوان عضوى از خاندان داوود(ع)، موظف به انجام عمل صالح کند. ۱۶ - آل داوود، برخوردار از مکنت و نعمت هاى فراوان خدادادى «اعملوا ءال داود شکرًا» توصیه خداوند به خاندان داوود مبنى بر انجام عمل صالح به شکرانه نعمت هایش، گویاى برداشت یاد شده است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۷ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ: «یعملون له ما یشاء من محاریب و تماثیل» فقال و اللّه ما هى تماثیل الرجال و النساء و لکنّها الشجر وشبهه; [منبع: کافى، ج ۶، ص ۵۲۷، ح ۷; نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۳۲- ، ح ۲۶ و ۲۸.] از امام صادق(ع) روایت شده که درباره سخن خداوند عزّوجلّ «یعملون له ما یشاء من محاریب و تماثیل» فرمود: قسم به خدا این تمثال ها، تمثال مردان و زنان نبود، بلکه تمثال درخت و مانند آن بود» ۱۸ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قوله تعالى «اعملوا آل داود شکراً» قال: کانوا ثمانین رجلاً و سبعین إمرأة ما أغبّ المحراب رجل واحد منهم یصلى فیه; [منبع: قصص الأنبیاء راوندى، ص ۲۰۸، ح ۲۷۱; بحارالأنوار، ج ۱۴، ص ۷۱، ح ۱۰.] از امام صادق(ع) درباره قول خداى تعالى «اعملوا آل داود شکراً» روایت شده که فرمود: هشتاد مرد و هفتاد زن بودند که هرگز مردى از آنان مواظبت بر نماز را در محل عبادت ترک نکرد [و بدین گونه شکر خود را انجام مى دادند]».

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۶)
  • الداود(علیه السلام) موظّف به انجام عمل صالح برای ادای شکر به درگاه خدا
  • ماموریّت الداود(علیه السلام) برای شکرگزاری به درگاه خدا+۲ آیه
  • الداود(علیه السلام)، برخوردار از نعمتهای الهی
  • اطاعت جنّیان از اوامر خدا در ساختن معبد، مجسمه، حوضچه و دیگ برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • نظارت مستمرّ مسؤولان، سبب بهرهگیری بهینه از امکانات اقتصادی+۴ آیه
  • سپاسگزاری اقلّیّتی از بندگان خدا در برابر او
  • سپاسگزاری اقلّیّتی از بندگان خدا در برابر او+۱ آیه
  • ناسپاسی اکثریّت انسانها در برابر خداوند+۹ آیه
  • برجسازی شیاطین جنّی، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • خاندان داود(علیه السلام)، موظّف به شکرگزاری به درگاه خداوند در برابر تسخیر جنّ برای سلیمان(علیه السلام)جهت اجرای خواستههای او+۱ آیه
  • ساختن محرابها، تمثالها و کاسههای بزرگ، همچون حوضها و دیگهایی ثابت، بخشی از کارهای جنیان مسخر شده برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساختن کاسههایی همانند حوض بزرگ برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّ
  • ساختن کاسههایی همانند حوض بزرگ برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنها
  • تاثیرپذیریِ تمدن دوران سلیمان(علیه السلام) از توان جنّیان+۶ آیه
  • پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۸ آیه
  • خداوند منشا اعطای تمدّن به انسانها+۵ آیه
  • برجسازی جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)، نشانهای از تمدّن و شکوفایی معماری ان دوران+۱ آیه
  • صنعت و ذوب فلزات، از نشانههای تمدّن+۴ آیه
  • ساختن تندیس و تمثالهای بدیع در دوران سلیمان(علیه السلام)، نمایی از شکوفایی تمدّن و هنر ان زمان+۱ آیه
  • ساخت کاسههایی بزرگ برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
  • اطاعت جنیان از خداوند، برای خدمت به سلیمان(علیه السلام)+۳ آیه
  • ساختن دیگهای بزرگ و ثابت از جانب جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساخت کاخ و قصرهای بزرگ، به دست جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساخت کاسههای بزرگ به اندازه حوض، برای سلیمان(علیه السلام) از سوی جنّیان
  • ساخت مجسّمه، به دست جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)
  • ساخت معابد برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
  • وجوب شکر خدا به سبب نعمتهای او
  • ساختن مجسّمه در دین سلیمان(علیه السلام) امری جایز
  • ال داود(علیه السلام)، موظّف به انجام دادن عمل صالح، برای ادای شکر به درگاه خدا
  • ال داود(علیه السلام)، مامور شکرگزاری به درگاه الهی، در برابر نعمتهای عطا شده به انان+۲ آیه
  • برخورداری ال داود(علیه السلام)، از نعمتهای الهی+۲ آیه
  • ساختن دیگهای بزرگ برای سلیمان(علیه السلام) توسط جنّیان به اذن پروردگار+۱ آیه
  • دیگ سازی جنّیان برای سلیمان(علیه السلام) طبق خواست وی+۱ آیه
  • دیگ سازی از جمله فعالیّتهای جنّیان در دربار سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • دیگ سازی جنّیان برای سلیمان(علیه السلام) بر اساس تکلیف الهی+۱ آیه
  • ساخته شدن دیگهای بزرگ و ثابت برای سلیمان(علیه السلام) توسط جنّیان+۱ آیه
  • ساختن دیگهای ثابت و بزرگ توسط جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)، نعمتی شایسته شکرگزاری از سوی ال داود(علیه السلام)+۱ آیه
  • سلطه سلیمان(علیه السلام) بر جنّیان+۱ آیه
  • اطاعت جنّیان، از سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • رام و در اختیار بودن جنّیان و شیاطین برای سلیمان(علیه السلام)، از امتیازات حکومتی وی+۶ آیه
  • برج سازی جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساخته شدن دیگهای بزرگ ثابت، به وسیله جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساختن ظروف بزرگ به وسیله جنّیان، به اندازه حوض به درخواست سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • صنعت ساختمان سازی در دوران سلیمان(علیه السلام)، به وسیله جنّیان+۲ آیه
  • ساختن مجسّمه به وسیله جنّیان، در دوران سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساختن محراب و مسجد در دوران سلیمان(علیه السلام)از جانب جنّیان+۱ آیه
  • بهره مندی سلیمان(علیه السلام)، از مواهب و نعمتهای خداوند+۴ آیه
  • مداومت بر شکرگزاری در مقابل نعمتهای خداوند، موجب ارزشمندی انسان در پیشگاه وی+۲ آیه
  • ترک سپاسگزاری به درگاه الهی، از سوی اکثریّت مردم+۷ آیه
  • توصیه خداوند به ال داود، برای شکرگزاری در برابر او
  • فرمان خدا به خاندان داود(علیه السلام)، برای تکرار شکرگزاری نعمتهای الهی
  • اندکی از بندگان خدا، تداوم بخش شکرگزاری به درگاه خداوند
  • شکرگزاری مردم به درگاه ربوبی، دارای درجات و مراتب گوناگون+۲ آیه
  • اطاعت و ادای تکالیف الهی، راهی برای شکرگزاری به درگاه خداوند
  • ساخت ظرفهای مختلف با اندازه های متفاوت، برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
  • ساخته شدن دیگهای بزرگ ثابت و غیر منقول برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
  • ساختن کاسه های بزرگی مثل حوض، برای سلیمان(علیه السلام) به وسیله جنّیان+۱ آیه
  • مهارت جنّیان در ساخت ظرفهای بزرگ و ثابت، همانند حوض، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ساخته شدن ظرفهای بزرگ غذاخوری برای سلیمان(علیه السلام)، به وسیله جنّیان+۱ آیه
  • ساخت جایگاه مخصوص، برای عبادت سلیمان(علیه السلام) به دست جن+۱ آیه
  • ساختن مکانهایی برای عبادت، دارای پیشینه، در ادیان گذشته+۴ آیه
  • بنای ساختمانهایی به وسیله جنیّان تسخیر شده، برای سلیمان(علیه السلام)+۶ آیه
  • قدرت جنّیان، در خدمت سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • قدرت سلیمان(علیه السلام) در استفاده کردن از جنّیان، برای اجرای کارها+۱ آیه
  • تمدّنها، از اثار و نشانه های قدرت خدا+۱۱ آیه
  • مس، از ابزار کار جنّیان برای سلیمان(علیه السلام) در ساختن ظروف بزرگ، مانند حوضچه ها و دیگهای ثابت+۱ آیه
  • کاخ سازی، مجسمه سازی، دیگ سازی، از کارهای جنّیان در دربار سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • شکر و سپاسگزاری در برابر تفضّلات الهی، وظیفه همه انسانها، حتّی کافران+۹ آیه
  • جواز مجسّمهسازی، در شریعت سلیمان علیه السلام+۱ آیه
  • ساخت مجسّمه، به وسیله جنّیان و طبق خواست سلیمان علیه السلام+۱ آیه
  • بنای محرابهای متعدد، طبق خواست سلیمان علیه السلام، به وسیله جنّیان+۱ آیه
  • بنای محراب برای عبادت، دارای سابقهای طولانی در تاریخ+۱ آیه
  • برگزیدن مکانی خاصّ برای عبادت، پسندیده و سابقهدار در ادیان گذشته+۵ آیه
  • الداود، برخوردار از نعمتهای خداوند
  • سلیمان علیه السلام، برخوردار از نعمتها و مواهب گسترده الهی+۴ آیه
  • وجوب شکر خدا، به سبب نعمتهای او
واژه‌ها