سوره سبأ(سبإ)، آیه ۴۳ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۳
وَ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هٰذَا إِلاَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَ قَالُوا مَا هٰذَا إِلاَّ إِفْكٌ مُفْتَرًى وَ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هٰذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ
و هنگامی که آیات روشنگر ما بر آنان خوانده میشود، میگویند: «او فقط مردی است که میخواهد شما را از آنچه پدرانتان میپرستیدند بازدارد!» و میگویند: «این جز دروغ بزرگی که (به خدا) بسته شده چیز دیگری نیست!» و کافران هنگامی که حق به سراغشان آمد گفتند: «این، جز افسونی آشکار نیست!»
معنی کلمات و عبارات
«بَیِّنَاتٍ»: واضح و آشکار. حال است «مَا هذَا ...»: مرادشان پیغمبر اسلام است. «إِفْکٌ»: سخنی که حقیقت نداشته باشد. دروغ (نگا: نور / و ، فرقان / . «مُفْتریً»: از پیش خود ساخته شده و به هم بافته شده. (نگا: قصص / ). «الْحَقِّ»: مراد قرآن است.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - تلاوت آیه هاى روشن و متعدد خدا براى مشرکان، جهت اصلاح عقاید آنان «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت»
۲ - خداوند براى هدایت مردم، براى آنان آیات روشن مى فرستد. «ءایتنا بیّنت»
۳ - قرآن، حاوى آیه هاى روشن و قابل فهم براى مردم «تتلى علیهم ءایتنا بیّنت»
۴ - مشرکان، به بهانه حفظ سنت هاى دینى به یادگار مانده از پدرانشان، در مقابل آیات روشن الهى موضع گیرى کردند. «إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت قالوا ما هذا إلاّ رجل یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
۵ - مشرکان، پیامبراکرم(ص) را شخصى معمولى مى دانستند که هدفش بازداشتن مردم از دین و آیین پدرانشان بود. «قالوا ما هذا إلاّ رجل یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
تعبیر از پیامبر(ص) به «رجل» - آن هم به صورت نکره - حاکى از نکته یاد شده است.
۶ - مشرکان، سنت هاى دیرپاى دینى باقى مانده از پدرانشان را، بسى ارزشمند مى دانستند. «رجل یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
۷ - پافشارى بر تقلید از آیین نیاکان و گذشتگان، از جمله موانع پذیرش دین حق «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت قالوا ما هذا إلاّ رجل یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
۸ - آیین مشرکان، آیینى موروثى بود. «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت قالوا ... یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
۹ - مشرکان، در صدد تحریک هم فکران خود براى رودررویى با پیامبر(ص) و تعالیم آن حضرت «إذا تتلى علیهم ءایتنا... قالوا ... یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
آوردن ضمیرهاى خطاب «کم» مى تواند براى ایجاد هیجان و ولع در مخاطبان باشد; تا آنان با توجه به این که آنچه مورد تعرض قرار گرفته آیین پدرانشان است، بیشتر به حرکت درآیند.
۱۰ - مشرکان، در صدد تحقیر شخصیت پیامبر(ص) در میان مردم بودند. «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت قالوا ما هذا إلاّ رجل»
آوردن اسم اشاره «هذا» و نکره بودن «رجل» - که تنوین آن براى تحقیر است - دلالت بر نکته یاد شده مى کند.
۱۱ - نقش پیامبر(ص)، تلاوت آیه هاى روشن الهى بر مردم است. «و إذا تتلى علیهم ... قالوا ما هذا إلاّ رجل»
مجهول آوردن «تتلى» به خاطر واضح بودن تلاوت کننده بوده و «هذا» و «رجل» قرینه است که پیامبر(ص) چنین کارى را انجام مى داده است.
۱۲ - تعالیم قرآن کریم، با آیین و سنت هاى ماندگار از گذشتگان مشرکان، در تعارض آشکار است. «و إذا تتلى علیهم ءایتنا ... قالوا ما هذا إلاّ رجل یرید أن یصدّکم عمّا کان یعبد ءاباؤکم»
۱۳ - مشرکان، معتقد بودند قرآن ساخته و پرداخته است; نه وحى. «و قالوا ما هذا إلاّ إفک مفترًى»
مشارالیه «هذا» به قرینه «تتلى علیهم آیاتنا» مى تواند قرآن باشد. هم چنین مى تواند حاصل تلاوت (قول به توحید) باشد. برداشت یاد شده بنابر احتمال اول است.
۱۴ - مشرکان، پیامبر(ص) را افترازننده به خدا مى دانستند. «إلاّ إفک مفترًى»
«إفک»; یعنى، بازداشته شدن چیزى از وضعیتى که شایسته است در آن وضعیت باشد. و در دروغ استعمال مى شود (مفردات راغب). آوردن «مفترًى» به عنوان صفت «إفک»، مى تواند به این منظور باشد که آنان قرآن را دروغى مى دانستند که به خدا نسبت داده مى شود.
۱۵ - اتهام بى پرده کافران، مبنى بر جادوى آشکار بودن قرآن کریم «و قال الذین کفروا للحقّ لمّا جاءهم إن هذا إلاّ سحر مبین»
۱۶ - دل بستگى به کفر، عامل ایستادن در مقابل تعالیم قرآن کریم «و قال الذین کفروا للحقّ لمّا جاءهم إن هذا إلاّ سحر مبین»
آوردن فاعل ظاهر (الذین کفروا) براى «قال» - به جاى «قالوا» - مى تواند به خاطر اشاره به نکته یاد شده باشد.
۱۷ - مشرکان، مردمانى کافراند. إذ تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا ... و إذا تتلى علیهم ءایتنا ... و قالوا ما هذا إلاّ إفک ... و قال الذین کفروا للحقّ لمّا جاءهم إن هذا إلاّ سحر مبین
۱۸ - قرآن کریم در نگاه کافران، فراتر از کلام عادى است و تأثیرى در حد سحر دارد. «و قال الذین کفروا للحقّ لمّا جاءهم إن هذا إلاّ سحر مبین»
از سحر دانستن قرآن، استفاده مى شود که مشرکان، قرآن را کلامى فراتر از کلام معمولى و داراى تأثیرى فوق العاده مى دانستند.
۱۹ - قرآن، کتابى حق است و ساخته و پرداخته [دست] بشر نیست. «و قالوا ما هذا إلاّ إفک ... و قال الذین کفروا للحقّ لمّا جاءهم»
۲۰ - کیفر شدن در قیامت، پس از اتمام حجت و ارائه راه درست و حق به بندگان در دنیا است. «و نقول للذین ظلموا ذوقوا عذاب النار ... و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت ... و قال الذین کفروا للحقّ لمّا جاءهم»
برداشت یاد شده از آن جا است که خداوند پس از نقل عذاب شدن ظالمان، مسأله ارائه حق و تلاوت آیات الهى بر آنان را مطرح ساخته است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۱–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۱–۵۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۳–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۴۲–۴۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تلاوت آیات خداارزشگذاری مشرکانتقلید کورکورانه مشرکانتلاوت آیات خدا بر مشرکانرسوم اقوام پیشینسنت گرایی مشرکانقانونمندی کیفر اخرویموضعگیری علیه آیات خداتحجر مشرکانعوامل مبارزه با قرآنآثار تقلید از نیاکانتهمت ساختگی به قرآنموضعگیری مشرکانتحقیر محمدشخصیت محمدتهمت جادو به قرآنموانع قبول دینروش تصحیح عقیدهشرک ستیزی محمدتلاوت آیات خداتوطئه مشرکاناهداف محمدبهانه جویی مشرکانافترا به محمدروش برخورد مشرکانتقلید از نیاکانکافران و قرآننقش آیات خداکفر مشرکانتهمتهای مشرکانمبارزه با محمدآثار هدایتزمینه شرکموانع حق پذیریدشمنی مشرکانتوطئه علیه محمدسهولت فهم قرآنهدایتگری خداافترا به خداوضوح قرآنآثار اتمام حجتبینش مشرکانبینش کافرانتعالیم قرآنآسیب شناسی دینیحقانیت قرآننقش محمدعوامل هدایتآثار کفر
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۹)
- موضعگیری ستمگران در برابر ایات الهی به بهانه حفظ سنّتهای دینی پدران خویش
- ایات قران، ایاتی روشن+۱ آیه
- تکذیب ایات قران و دروغپنداشتن ان از سوی کافران
- جادو پنداشتن ایات قران به وسیله کافران+۱ آیه
- اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان صدر اسلام بهوسیله پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله)، مستحقّ عذاب الهی+۱ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر کافران صدر اسلام+۱ آیه
- انکار کافران در برابر اتمام حجّت خدا، باعث استحقاق انان برای کیفر و عذاب+۱ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان، مانع تاثیر اتمام حجّت+۴ آیه
- ادّعای مشرکان مبنی بر اراده پیامبراسلام(صلی الله علیه واله)بر بازداشتن انان از پرستش معبودان
- رویگردانی از مفاهیم وحیانی، پیامد منطق ارتجاعی+۵ آیه
- واپسگرایی و دلبستگی مشرکان، به سنّتهای پدرانشان+۲ آیه
- ساختگی دانستن قران از افترای مشرکان به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
- جادوگر بودن پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، افترایی از سوی کافران به حضرت+۷ آیه
- تقلید کورکورانه اهل جاهلیّت از پدران خویش، در عقاید شرکالود انان+۴ آیه
- باورهای دینی پدران، دارای تاثیری بسزا، در گرایش فرزندان به ان باورها+۳ آیه
- تبلیغ پیامبر(صلی الله علیه واله) با تلاوت ایات الهی+۴ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۴ آیه
- تقلید کورکورانه، اسیب زننده به تربیت عقلانی انسانها+۶ آیه
- تاثیرگذاری عقاید شرکالود پدران، در تربیت فرزند+۵ آیه
- تعصّب، زمینهساز تقلید کورکورانه از دیگران+۶ آیه
- رویگردانی از پذیرش ایات الهی، اثر تقلید کورکورانه از نیاکان+۳ آیه
- حقناپذیری، نتیجه پیروی کورکورانه از نیاکان خود+۲ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان، مانع تاثیر اتمامحجّت+۴ آیه
- پیروی کورکورانه از نیاکان، مایه محرومیّت از رشد فکری و درک معارف الهی+۷ آیه
- تقلید کورکورانه اقوام گذشته از نیاکان خود، علّت مخالفت با دعوت انبیا+۸ آیه
- تقلید کورکورانه مشرکان عصر بعثت از نیاکان خویش+۴ آیه
- تعصّبهای قومی و فامیلی، عامل تقلید و پیروی کورکورانه از نیاکان+۷ آیه
- کافران، از تکذیبکنندکان انبیا و تعالیم وحی+۲ آیه
- کفر، از موانع تاثیر تلاوت ایات قران بر انسان
- برخورد انکارامیز کافران، پس از تلاوت ایات خدا و قران برای انان+۱ آیه
- اتّهام بیپرده کافران مبنی بر سحر بودن قران پس از تلاوت بر انان+۱ آیه
- مخالفت مشرکان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، هنگام تلاوت ایات الهی بر انان
- نسبت دروغ و بهتان به قران از سوی مشرکان، در پی تلاوت ایات الهی بر انان، از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)
- تقلید کورکورانه از پیشینیان، کاری رایج در عصر جاهلیّت+۴ آیه
- تعصّب به ایین شرک نیاکان، زمینهساز حقستیزی
- دلبستگی به کفر، زمینهساز ایستادن در مقابل حق
- تقلید از نیاکان، از عوامل کفر به حق
- کفر به حق (ایات الهی)، درپیدارنده اتش جهنّم
- حرمت افترا به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۴ آیه
- حرمت تکذیب حق+۱ آیه
- حرمت کفر به ایات الهی+۱ آیه
- سحر بودن قران، ادعای دروغین کافران صدر اسلام+۵ آیه
- تهمت سحر به پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) و سخنان او، از سوی کافران عصر ان حضرت+۵ آیه
- کفر کافران، عامل متّهم کردن پیامبر(صلی الله علیه واله) به سحر+۲ آیه
- سحر، پدیده ای شناخته شده در عصر بعثت+۵ آیه
- تقلید کورکورانه از پدران، موجب شرکورزی به خدا+۷ آیه
- شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۲ آیه
- شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان
- سحر تلقّی شدن ایات خدا، از جانب مشرکان+۱ آیه
- تکذیب قران و دروغ پنداشتن ان، از سوی مشرکان+۶ آیه
- سحر پنداشته شدن ایات قران، از جانب مشرکان+۱ آیه
- مشرکان، در شمار کافران+۱ آیه
- همسویی مشرکان با کافران، در دروغ و سحر پنداشتن قران
- عجز معبودان باطل، از رساندن نفع و ضرر
- تقلید از نیاکان، انگیزه مشرکان، برای پرستش غیر خدا
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۲ آیه
- افترا و بهتان زدن، عملی قبیح از نظر عقل+۱۰ آیه
- ایات از اسما و صفات قران+۱ آیه
- بیّنات، از اسما و صفات قران+۱ آیه
- جادو پنداشتن قران، به وسیله کافران+۱ آیه
- تبلیغ معارف قران به مردم، از اهداف بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- تکذیب قران، از سوی کافران و تکذیبگران
- کفرورزی، از موانع تاثیر تلاوت ایات خدا بر انسان
- مقابله کافران با قران، با افترا زدن به ان+۲ آیه
- سحر بودن قران، از افتراهای کافران صدر اسلام+۵ آیه
- تکذیب انبیا از ناحیه کافران+۱ آیه
- شک و تردید کفرپیشگان، در حقّانیّت قران
- کافران، مردمی متعصّب
- تقلید کورکورانه کافران، از گذشتگان خود+۶ آیه
- مشرکان، از زمره کافران+۳ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله، مستحقّ عذاب الهی+۱ آیه
- اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر مشرکان صدر اسلام+۱ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان، مانع تاثیر اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل اتّهام افترا زدن مشرکان به خدا+۱۰ آیه
- نسبت سحر، از افتراهای کافران نسبت به پیامبر صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- ساختگی دانستن قران، از افتراهای مشرکان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- ایات الهی، وسیلهای برای تبلیغ مردم از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- نبود رسولی برای مشرکان مکّه، پیش از رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مردی معمولی با هدف باز داشتن مردم از دین و ایین پدرانشان، در دیدگاه مشرکان
- ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۳ آیه
- اتهام سحر و جادو به معجزات انبیای پیشین
- دعوت پیامبران به اگاهی و خردمندی، در مقابل سنّتگرایی مشرکان و ایین تقلیدی انان از نیاکان خود+۷ آیه
- موضعگیری مشرکان در مقابل ایات روشن الهی، به بهانه حفظ سنّتهای دینی به یادگار مانده از نیاکانشان
- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله شخصی معمولی با هدف بازدارندگی مردم از ایین نیاکانشان، در دیدگاه مشرکان
- تعارض اشکارِ تعالیم قران کریم، با ایین و سنّتهای به جا مانده از نیاکان مشرکان
- سنّتهای دیرپای دینی باقی مانده از نیاکان مشرکان، بسی ارزشمند در نزد انان
- ایین مشرکان، به ارث رسیده از نیاکان و اجداد انان+۲ آیه
- مشرکان درصدد تحریک همفکران خود به بهانه حفظ سنّتهای شرکالود نیاکان خویش