سوره ضحی(الضحى)، آیه ۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶
معنی کلمات و عبارات
«ضَآلاًّ»: گمراه و سرگشته. پیغمبر قبل از نبوّت، دریای موّاج کفر و شرک و ظلم و فسق و جهل و خرافات محیط را میدید و غرقشدگان در آن را نظاره میکرد، امّا راه به جائی نمیبرد. نمیدانست چگونه خالق جهان را بپرستد و بدو نزدیک بشود، و از بارگاه یزدان نجات مردمان را بطلبد. به غار حراء پناه میبرد و شبها و شبها با خود خلوت میکرد و سرگشته در تفکّرات و حیرتزده از مشاهده اوضاع به دنبال نجات میگشت، تا در دل غار حراء نور وحی پرتو افکند و او را به حق رهنمود کرد (نگا: شوری / ، یوسف / .
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، پیش از دریافت هدایت هاى الهى، از شریعت اسلام و احکام قرآن بى خبر بود. «و وجدک ضالاًّ فهدى»
ضلالت دو گونه است: ۱. تحیّر در علوم نظرى مانند توحید; ۲. سرگردانى در علوم عملى نظیر احکام شرعى (مفردات راغب). درباره پیامبر(ص) به قرینه آیه «ما ضلّ صاحبکم...» (النجم/۲) - که ضلالت را از آن حضرت منتفى مى داند - مراد دومین نوع است; یعنى، پیامبر(ص) آنچه را بعد از بعثت با نزول قرآن پى برد، پیش از بعثت نمى دانست.
۲ - خداوند، پیامبر(ص) را به شریعت اسلام آگاه ساخت. «فهدى»
۳ - هدایت یافتن پیامبر(ص) به شریعت اسلام، پس از ناآگاهى از آن، نعمتى بزرگ از جانب خداوند «و وجدک ضالاًّ فهدى»
آیه شریفه در مقام امتنان بر پیامبر(ص) و برشمردن یکى از نعمت هاى بزرگ خداوند است و به همین جهت، نمى توان آن را مربوط به گم شدن آن حضرت در نزد حلیمه، یا عبدالمطلب و یا ابوطالب دانست آنگونه که برخى احتمال داده اند; زیرا این امور نه ویژه پیامبر(ص) بوده و نه اهمیتى فوق العاده دارد.
۴ - بى خبرى از هدایت هاى الهى، گمراهى است. «و وجدک ضالاًّ فهدى»
ضلالت و هدایت، داراى مراتب است و عدم آگاهى پیامبر(ص) پیش از بعثت، به معارفى که پس از بعثت بر آن حضرت نازل شد، در آیه شریفه نوعى ضلالت قلمداد شده است که با بعثت، به هدایت تبدیل شد.
۵ - خداوند، با یادآورى امداد ویژه خویش براى آشنا شدن پیامبر(ص) با معارف دین، بر دور بودن آن حضرت از قهر و خشم خود تأکید کرد. «ما ودّعک ربّک و ما قلى ... و وجدک ضالاًّ فهدى»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۶–۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۶–۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۶–۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار جهل به هدایتهای خدادلایل رضایت خدافلسفه تذکر امدادهای خدامحمد قبل از هدایتهای خاص خدامنشأ اسلام شناسی محمدمنشأ تعلیم قرآن محمدنعمت اسلام شناسی محمدمشمولان نعمتهای خدامراتب نعمتهای خدامشمولان رضایت خدامنشأ علم محمدامداد به محمدموارد گمراهیتاریخ محمدمعلم محمدتعالیم خدافضایل محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
- دلداری پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقت وحی+۸ آیه
- بیان دوران سخت زندگی پیامبر(صلی الله علیه واله) و حمایتهای الهی از ان حضرت، ارامش بخش و مایه تسلاّی ایشان در برابر ازارهای مشرکان+۷ آیه
- سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره نعمتهای اعطایی به وی+۴ آیه
- گم شدن محمّد(صلی الله علیه واله) در دوره طفولیّت
- برخورداری از موهبت هدایت و ثروت، نعمتهای الهی و سزاوار بازگو کردن برای دیگران+۲ آیه
- امداد خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله با اشنا کردن وی به معارف دین
- ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری هدایت ان حضرت+۱ آیه
- دلداری خداوند، از پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقّت وحی+۲ آیه
- برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله از هدایت خاصّه خداوند+۱ آیه
- هدایت یافتن پیامبر صلی الله علیه و اله به شریعت اسلام، پس از نااگاهی از ان، نعمتی بزرگ از جانب خداوند و شایسته یاداوری+۱ آیه
- گم شدن محمّد صلی الله علیه و اله، در دوره طفولیّت
- راهنمایی شدن محمد صلی الله علیه و اله به خانهاش در کودکی، پس از گم شدن ان حضرت، لطفی از سوی خداوند
- بلند اوازه شدن نام محمّد صلی الله علیه و اله و توجّه مردم به ایشان پس از گمنامی، لطفی از جانب خدا به ان حضرت
- خداوند، منّتگذارنده بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به سبب هدایت او+۲ آیه
- هدایت، از نعمتهای الهی+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله برخوردار از هدایت ویژه الهی+۴ آیه