سوره ضحی(الضحى)، آیه ۸ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶
معنی کلمات و عبارات
«عَآئِلاً»: فقیر و بیچیز (نگا: توبه / ). چیزهائی که پیغمبر از پدر به ارث برد، شتر مادهای و کنیزکی بود (نگا: جزء عمّ شیخ محمّد عبده). خدا او را با سود تجارت، و ثروت خدیجه، و غنائم جنگی دارا و بینیاز کرد. آیات گذشته، بیانگر الطاف و عنایات خاصّ الهی در حق پیغمبر است.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، در برهه اى از عمر خویش، تنگدست بود. «و وجدک عائلاً فأغنى»
فعل «عال» از مصدر «عول»; یعنى، کفالت کرد و قیّم شد (مصباح) و از مصدر «عَیْلَة»; یعنى، فقیر شد (مفردات راغب). در آیه شریفه، مراد دومین معنا است; زیرا معناى اول (خداوند تو را عائله مند یافت)، با آنچه از تاریخ زندگانى پیامبر(ص) رسیده است، تطبیق نمى کند.
۲ - خداوند، تنگدستى پیامبر(ص) را به ثروتمندى و بى نیازى از دیگران مبدّل ساخت. «فأغنى»
«غِنى»، به معناى توانگر بودن (صحاح اللغة) و «غَناء» (بر وزن کلام) به معناى اکتفاکردن است (مصباح). فعل «أغنى» به دلیل حذف متعلقات آن، مى تواند هر دو معنا را برساند.
۳ - فقر، حالتى نامطلوب و تبدیل آن به توانگرى، امرى ستوده است. «و وجدک عائلاً فأغنى»
لحن آیه شریفه - که در مقام امتنان بر پیامبر(ص) است - بیانگر برداشت یاد شده است.
۴ - خداوند، با بیان زدودن فقر از زندگى پیامبر(ص)، آن حضرت را به دورى از قهر و خشم خویش، اطمینان بخشید. «و وجدک عائلاً فأغنى»
۵ - همه نعمت هاى مادى و معنوى، وابسته به خداوند است. «فاوى ... فهدى ... فأغنى»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۶–۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۶–۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۶–۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸
روایات و احادیث
۶ - «قال الرضا(ع): ... قد قال اللّه عزّوجلّ لنبیّه محمد(ص) ... «و وجدک عائلاً فأغنى» یقول: أغناک بأن جعل دعائک مستجاباً; [منبع: عیون اخبارالرضا، ج ۱، ص ۲۰۰، ب ۱۵، ح ۱; نورالثقلین، ج ۵، ص ۵۹۶، ح ۱۸.] امام رضا(ع) فرمود: ... خدا به پیامبرش محمد(ص) فرمود: ... «و وجدک عائلاً فأغنى» مى فرماید: خدا تو را بى نیاز کرد، به این که دعایت را مستجاب قرار داد».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فقر محمدمدح بی نیازیمنشأ بی نیازی محمدمنشأ ثروت محمدناپسندی فقراجابت دعای محمدمنشأ اطمینان محمداطمینان بخشی خداتاریخ محمدمنشأ نعمتفضل خدافضایل محمدمشمولان لطف خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
- واجد
- خداوند، بی نیازکننده ادمیان از فقر و نیاز+۴ آیه
- دلداری پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقت وحی+۱۰ آیه
- بیان دوران سخت زندگی پیامبر(صلی الله علیه واله) و حمایتهای الهی از ان حضرت، ارامش بخش و مایه تسلاّی ایشان در برابر ازارهای مشرکان+۷ آیه
- سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره نعمتهای اعطایی به وی+۴ آیه
- فقیر و تنگدست بودن پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برهه ای از عمر خویش
- خداوند، برطرف کننده فقر پیامبر(صلی الله علیه واله)
- فرمان خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر انفاق به فقرا، با یاداوری دوران فقر ان حضرت+۱ آیه
- فرمان خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر انفاق به فقرا، با یاداوری دوران فقر ان حضرت+۱ آیه
- سپری شدن دوران کودکی محمّد(صلی الله علیه واله) همراه با یتیمی و فقر+۱ آیه
- مال خدیجه، وسیله غنای پیامبر صلی الله علیه و اله
- خداوند، تبدیلکننده تنگدستی پیامبر صلی الله علیه و اله به بینیازی وی از دیگران
- برخورداری از موهبت هدایت و ثروت، نعمتهای الهی و سزاوار بازگو کردن برای دیگران+۲ آیه
- برخورداری از جای امن، هدایت و ثروت، نعمتهای الهی و سزاوار بازگو کردن برای دیگران+۲ آیه
- امداد خداوند به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله با بینیاز ساختن ان حضرت
- ثروتمند شدن پیامبر صلی الله علیه و اله پس از فقر، از سوی خداوند
- مال خدیجه علیها السلام وسیله غنای پیامبر صلی الله علیه و اله
- خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۴ آیه
- ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری بینیاز نمودن ان حضرت از فقر+۱ آیه
- بیان دوران سخت زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله و حمایتهای الهی از ان حضرت، ارامشبخش و مایه تسلّای ایشان در برابر سخنان ناروای مشرکان+۱ آیه
- حمایت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر زخم زبان دشمنان+۳ آیه
- یاداوری الطاف خاصّ الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله در دنیا و اخرت، در برابر زخم زبان دشمنان+۱ آیه
- عنایت الهی به تامین مخارج زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله
- بازگو کردن نعمت پروردگار، فرمان الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله، در قبال بینیاز کردن ان حضرت از نیازمندیهای زندگی+۱ آیه
- بینیاز کردن پیامبر صلی الله علیه و اله از احتیاجات زندگی، مستلزم پرهیز ان حضرت، از برخورد خشن با نیازمندان+۱ آیه
- تامین زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی خداوند، مستلزم اجتناب ان حضرت از برخورد قهرالود با یتیمان+۱ آیه
- منّت الهی بر محمّد صلی الله علیه و اله به علت غنی کردن ان حضرت و رهایی او از فقر+۱ آیه
- دستور خدا به محمّد صلی الله علیه و اله در مورد انفاق بر مستمندان، با یاداوری دوران فقر ان حضرت+۱ آیه
- غنای محمّد صلی الله علیه و اله و برطرف شدن فقر ان حضرت با دارایی خدیجه
- خداوند، برطرفکننده فقر محمّد صلی الله علیه و اله، در حدّ بینیازی
- محمّد صلی الله علیه و اله، مردی فقیر و نیازمند، در دورهای از زندگی
- زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله، از دوران کودکی تا بزرگسالی تحت مراقبتهای ویژه مادّی و معنوی خداوند+۱ آیه
- منّت بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به جهت بینیاز ساختن او و نجات از تنگدستی، از سوی خداوند+۱ آیه
- بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از نعمتهای الهی+۲ آیه
- مُغْنی/ اسماوصفات+۴ آیه
- غنا و بی نیازی، نعمت اعطایی خداوند به انسان+۲ آیه
- بی نیازی، از نعمتهای الهی و قابل بازگو کردن برای دیگران+۱ آیه