سوره ص، آیه ۲۷ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۵
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ذَٰلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ
हमने आकाश और धरती को और जो कुछ उनके बीच है, व्यर्थ नहीं पैदा किया। यह तो उन लोगों का गुमान है जिन्होंने इनकार किया। अतः आग में झोंके जाने के कारण इनकार करनेवालों की बड़ी दुर्गति है
معنی کلمات و عبارات
«وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَآءَ وَ ...»: (نگا: آلعمران / انبیاء / ). «وَیْلٌ ...»: (نگا: ابراهیم / مریم / ).
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، خالق آسمان، زمین و پدیده هاى میان آن دو است. «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
۲ - جهان آفرینش (آسمان، زمین و...)، مجموعه اى هدفدار و منظم است. «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
«باطل» به چیز بیهوده و بدون هدف و غرض معقول گفته مى شود. بنابراین باطل نبودن آفرینش جهان، به معناى هدفمند بودن آن است و لازمه این هدف مندى وجود نظم است.
۳ - آفرینش جهان، امرى است بایسته، به اندازه و به جا. «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
«حقّ» کارى است که انجامش ضرورى بوده و به اندازه لازم و در زمان خودش تحقق یابد (مفردات راغب) و باطل نقیض حق است.
۴ - وجود پدیده هایى میان آسمان و زمین «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما»
۵ - حق مدار و هدفمند بودن آفرینش جهان، مستلزم حاکمیت حق بر جامعه بشرى است. «فاحکم بین الناس بالحقّ و لاتتّبع الهوى ... و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
یادآورى هدفمند و حق مدار بودن آفرینش، پس از توصیه به رعایت حق در داورى به داوود(ع)، مى تواند حاکى از ارتباط میان این دو مطلب و گویاى برداشت یاد شده باشد.
۶ - حق مدار و هدفمند بودن آفرینش جهان، مستلزم برپایى قیامت و وجود حسابرسى براى بندگان است. «بما نسوا یوم الحساب . و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
ذکر حق مدار و هدفمند بودن جهان، پس از طرح مسأله حسابرسى قیامت، مى تواند بیانگر چنین ارتباطى میان آن دو مسأله باشد.
۷ - انکار معاد و روز حسابرسى، مستلزم باطل و بى هدف دانستن آفرینش جهان است. «بما نسوا یوم الحساب . و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
یادآورى این نکته که ما جهان را بى هدف نیافریده ایم - پس از طرح مسأله فراموشى روز حساب - مى رساند که نسیان و انکار معاد با هدف مندى و حق مدارى جهان، ناسازگار است.
۸ - آفرینش جهان در نظر کافران، باطل و بى هدف است. «و ما خلقنا السماء ... بطلاً ذلک ظنّ الذین کفروا»
۹ - هواپرستى، انکار روز قیامت، باطل و بى هدف شمردن جهان آفرینش، از اوصاف کافران است. «و لاتتّبع الهوى فیضلّک عن سبیل اللّه ... بما نسوا یوم الحساب . و ما خلقنا السماء ... بطلاً ذلک ظنّ الذین کفروا»
۱۰ - کافران، در ناگوارترین وضعیت و محکوم به آتش دوزخ در روز رستاخیز «فویل للذین کفروا من النار»
کلمه «ویل» دلالت بر شدت بدى احوال مى کند.
۱۱ - تهدید کافران به آتش دوزخ از سوى خداوند «فویل للذین کفروا من النار»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دلایل حاکمیت حقزمینه تکذیب هدفداری آفرینشمکذبان هدفداری آفرینشآثار تکذیب حسابرسی اخرویتکذیب هدفداری آفرینشخالق موجودات فضاتهدید به جهنمآثار هدفداری آفرینشحقانیت آفرینشهواپرستی کافرانموجودات فضاتکذیب قیامتخالق آسماندلایل قیامتصفات کافراننظم آفرینشهدفداری آفرینشقانونمندی آفرینشخالق زمینتهدید کافرانآثار تکذیب معادحسابرسی در قیامتبینش کافرانکافران در جهنمکافران در قیامتتهدیدهای خداخالقیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- افرینش اسمانها بر اساس حق+۱۰ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۱۰ آیه
- راه نداشتن هرگونه گزاف و باطل در افرینش و هستی
- تشبیه مؤمنان صالح به مفسدان، نادرست و به دور از منطق
- منزّه بودن خداوند از هدف نداشتن در خلقت اسمانها، زمین و موجودات+۳ آیه
- تهدید کافران به اتش جهنّم، از جانب خدا
- خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۹ آیه
- خلقت جهان افرینش بر اساس حق از سوی خداوند+۴ آیه
- تهدید کافران به اتش جهنّم
- جهنّم، دربردارنده وادی عمیق، برای عدّهای از جهنّمیان+۴ آیه
- کفر، موجب گرفتاری به اتش دوزخ
- نار (اتش) از نامهای جهنّم
- انکار حسابرسی در اخرت، از جانب کافران+۲ آیه
- تکذیب حسابرسی در اخرت، مستلزم بیهدف دانستن افرینش+۱ آیه
- جهان، افریده شده خداوند، بر پایه حق+۸ آیه
- یکسانانگاری مؤمن نیکوکار و مفسد، در پیشگاه خداوند، پنداری مغایر با حقّانیّت افرینش اسمانها و زمین (جهان)+۲ آیه
- حق بودن افرینش جهان، مقتضای برپایی قیامت+۸ آیه
- خلقت جهان به فرمان خدا، بر اساس حق و به دور از بطلان+۲ آیه
- جهنّم، دارای درّه های عذاب+۴ آیه
- افرینش زمین، بر اساس حق+۱۱ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۱۰ آیه
- افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۱۰ آیه
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل
- باطل خلق شدن هستی گمانی باطل از سوی کفرپیشگان
- غیر هدفمند بودن افرینش اسمانها و زمین، گمانی بیجا و باطل
- غیر هدفمند بودن افرینش موجودات، گمانی بیجا و باطل
- بیان مثالها و نمونه هایی از امّتهای منقرض شده پیشین، برای عبرت گیری+۱ آیه
- وجود کیفر و پاداش در قیامت، بیانگر حقّانیّت و هدفمند بودن جهان هستی+۲ آیه
- کافران، مردمی افسادگر و فتنه گر+۱ آیه
- باطل و بی فرجام بودن افرینش هستی، در گمان کفرپیشگان
- کافران منکر حسابرسی در اخرت+۲ آیه
- اعتقاد کافران، مبنی بر باطل و بی هدف بودن جهان افرینش
- گرفتاری به وادی دوزخ، سزای کفرپیشگان+۲ آیه
- عدالت خدا در پاداش دادن به خوبان و کیفر دادن به بدکاران، مقتضی معاد و برپایی محکمه عدل الهی+۲ آیه
- اندیشیدن درباره هدفداری و حقّانیّت خلقت و وجود حکمت در افرینش انسان و جهان، راهی برای پی بردن به حقّانیّت معاد+۸ آیه
- مؤمنان، دارای ارزش و فضیلت، در پیشگاه خدا+۱ آیه
- جواز نفرین بر کافران+۵ آیه
- کفرورزی، از موجبات نفرین خدا+۴ آیه
- نفرین خدا بر کافران حقناپذیر+۴ آیه
- هواپرستی عامل انکار معاد و عبث پنداشتن هستی+۱ آیه