سوره دخان(الدخان)، آیه ۳۸ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۷
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ
ما آسمانها و زمین و آنچه را که در میان این دو است به بازی (و بیهدف) نیافریدیم!
معنی کلمات و عبارات
«وَ مَا خَلَقْنَا ...»: (نگا: انبیاء / ، ص / ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- آفرینش آسمان ها و زمین و موجودات هستى، به دور از بازیگرى و اهداف پوچ «و ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما لعبین»
۲- وجود معاد و حیات اخروى، معنادهنده به آفرینش آسمان ها و زمین و سایر پدیده هاى جهان «إنّ هؤلاء لیقولون ... و ما خلقنا السموت ... لعبین»
خداوند، پس از بیان عقیده باطل کافران در زمینه نفى معاد و در جهت تبیین ضرورت معاد، به هدف مند بودن آفرینش اشاره کرده است; یعنى، اگر زندگى در حیات دنیا خلاصه شود، آفرنیش معنایى عالمانه و حکیمانه پیدا نخواهد کرد.
۳- جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد «السموت»
۴- ساختار عظیم و پیچیده آسمان ها و زمین و مظاهر هستى، خود گواه وجود اهداف ارزشمند در امر آفرینش * «و ما خلقنا السموت ... لعبین»
از این که خداوند، آسمان ها و زمین و سایر موجودات را به خصوص یاد کرده و به جاى آن واژه جامعى چون «العالمین» را قرار نداده است نقش پیامدار هر یک را در نفى بازیچه بودن آفرینش مى رساند.
۵- آزاد پنداشتن خویش در ارتکاب هر گناه، مستلزم پوچ انگارى آفرینش «إنّهم کانوا مجرمین . و ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما لعبین»
از ارتباط این آیه با آیه قبل - که در توبیخ امت هاى جرم پیشه بود - مطلب یاد شده استفاده مى شود.
۶- انکار معاد، مستلزم پوچ انگاشتن آفرینش و تنزل دادن آن در حد سرگرمى و تفنّن «إن هى إلاّ موتتنا الأُولى ... و ما خلقنا السموت ... لعبین»
با توجه به این که آیات پیشین نظر به مشرکان منکر معاد داشت، این آیه مى تواند ردى بر اندیشه آنان باشد.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دلایل قانونمندی آفرینشزمینه پوچ انگاری آفرینشقانونمندی خلقت آسمان هااهمیت حیات اخرویعظمت آسمان هاقانونمندی خلقت زمینهدفداری خلقت موجوداتعظمت زمینهدفداری خلقت آسمان هاهدفداری خلقت زمیناهمیت معادآثار تکذیب معادتعدد آسمان هاآثار گناه
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۲ آیه
- افرینش اسمانها بر اساس حق+۱۲ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۱۳ آیه
- افرینش اسمانها هدفدار و دور از هرگونه پوچی و بیهودگی+۱۱ آیه
- اگاهی اقلّیّتی از مشرکان به حکیمانه بودن افرینش اسمانها، زمین و حقّانّیت معاد+۳ آیه
- انکار معاد از سوی اکثریّت مشرکان مکّه، پیامد نااگاهی انان درباره حقّانیّت افرینش هستی+۲ آیه
- منزّه بودن خداوند از هدف نداشتن در خلقت اسمانها، زمین و موجودات+۴ آیه
- حقّانیّت جهان افرینش، مستلزم وجود معاد+۲ آیه
- خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۱۱ آیه
- جهل مشرکان کافر به حقّانیّت جهان هستی، عامل انکار معاد از سوی انان+۴ آیه
- خلقت جهان افرینش بر اساس حق از سوی خداوند+۵ آیه
- اخرت، مقصد و هدف جهان افرینش+۳ آیه
- نااگاهی اکثر کافران، بر هدفمندی جهان افرینش+۳ آیه
- جهل به حقانیّت افرینش، عامل انکار معاد+۱ آیه
- جهان، افریده شده خداوند، بر پایه حق+۹ آیه
- حق بودن افرینش جهان، مقتضای برپایی قیامت+۸ آیه
- جهل به حقّانیّت هستی و اهداف افرینش، عامل انکار معاد+۲ آیه
- افرینش موجودات هستی، به دور از بازیگری و اهداف پوچ+۱ آیه
- خلقت جهان از سوی خداوند، هدفمند و به دور از بازیچه بودن+۱ آیه
- افرینش زمین، بر اساس حق+۱۳ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۱۳ آیه
- افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۱۲ آیه
- جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۳ آیه
- اگاهی اقلّیّتی از مشرکان به معاد و افرینش اسمانها و زمین+۳ آیه
- منزّه بودن خداوند از ملعبه و بازیگری، در افرینش اسمانها و زمین+۳ آیه
- منزّه بودن خداوند از لعب و بیهدفی، در خلقت موجودات بین اسمان و زمین+۳ آیه
- نبودن لعب، در افرینش زمین و اسمان+۱ آیه
- ملعبه نبودن افرینش موجودات میان اسمان و زمین+۱ آیه
- تکذیب معاد، موجب بیهوده دانستن و پوچ پنداری افرینش جهان+۳ آیه
- جهل و نادانی، زمینه انکار معاد+۴ آیه
- اندیشیدن درباره هدفداری و حقّانیّت خلقت و وجود حکمت در افرینش انسان و جهان، راهی برای پی بردن به حقّانیّت معاد+۱۱ آیه