آیه ۳ سوره احقاف

سوره احقاف(الأحقاف)، آیه ۳ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۲

مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَالَّذِينَ كَفَرُوا عَمَّا أُنذِرُوا مُعْرِضُونَ

ما آسمانها و زمین و آنچه را در میان این دو است جز بحق و برای سرآمد معیّنی نیافریدیم؛ امّا کافران از آنچه انذار می‌شوند روی گردانند!

معنی کلمات و عبارات
«أَجَلٍ مُّسَمّیً»: سرآمد معیّن که قیامت است (نگا: یونس / روم / . عطف بر (الْحَقِّ) است. «عَمَّآ أُنذِرُوا»: از آنچه بیم داده شده‌اند. مراد رستاخیز و دادگاهی و حسابرسی و مکافات و مجازات آخرت است که با کتاب مقروء و تدوینی قرآن، و با کتاب منظور و تکوینی جهان، کافران هشدار و بیم داده می‌شوند، ولی نه به این توجّهی می‌کنند و نه به آن.
نزول
نکات آیه
۱- آفرینش آسمان ها و زمین و موجودات هستى، آفرینشى بایسته و بحق «ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ» ۲ - خداوند، در آفرینش جهان، داراى هدفى بایسته و به دور از کمترین کاستى و بیهودگى «ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ» اطلاق «الحقّ» - با همه گستردگى و شمول آن - بر آفرینش خداوند، مى رساند که در آفرینش او، کمترین ضعف، سستى، بیهودگى و... وجود ندارد; بلکه از همه جهات در نهایت حقانیت و کمال است. ۳- کتاب تشریع و نظام تکوین، هر دو بحق، حکیمانه و متکى به عزت و توانمندى خداوند «تنزیل الکتب من اللّه العزیز الحکیم . ما خلقنا السموت و الأرض » طرح مسأله حقانیت آفرینش آسمان و زمین و نظام تکوین - در پى بیان نزول کتاب از سوى خداوند عزیز و حکیم - مى تواند اشاره به همگونى و هماهنگى کتابِ تشریع با نظام تکوین، در حقانیت و استوارى و استحکام داشته باشد. ۴ - نزول کتاب آسمانى، لازمه حقانیت آفرینش و عبث نبودن آن * «تنزیل الکتب ... ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ» از ارتباط «تنزیل الکتاب ...» با «و ما خلقنا السماوات ...إلاّ بالحقّ»، مطلب یاد شده قابل برداشت است. ۵- آفرینش بهینه آسمان ها و زمین و سایر موجودات، نمود عزت و حکمت الهى است. «من اللّه العزیز الحکیم . ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّبالحقّ» از ارتباط این آیه با ذیل آیه قبل (من اللّه العزیز الحکیم)، مطلب یاد شده استفاده مى شود. ۶- آسمان ها و زمین و تمامى موجودات هستى، داراى فرجام و پایانى معین و از پیش تعیین شده «ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ و أجل مسمًّى» ۷- نظام جهان، داراى عمرى محدود و پایان یافتنى «ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ و أجل مسمًّى» تعبیر «السماوات و الأرض» مى تواند اشاره به پیکره مادى جهان آفرینش داشته باشد. با توجه به این نکته، ذکر مسأله وجود اجل و سرآمد براى هستى از سوى خداوند، مى رساند که چنین آفرینشى نامحدود و پایان ناپذیر نخواهد بود. ۸- فرجام و پایان عمر عالم ماده و موجودات آن، امرى قانونمند و تحت برنامه خداوند است; نه اتفاقى و بى حساب. «ما خلقنا السموت ... إلاّ بالحقّ و أجل مسمًّى» از واژه «بالحقّ»، قانونمندى و از کلمه «مسمّى» برنامه ریزى قبلى استفاده مى شود. ۹ - لازمه حقانیت آفرینش، وجود معاد و عالمى دیگر، غیر از جهان مادى دنیوى «خلقنا ... إلاّ بالحقّ و أجل مسمًّى و الذین کفروا عمّا أُنذروا معرضون» چنانچه زندگى انسان، محدود به حیات دنیوى وى باشد، بسیارى از نابرابرى ها و بى عدالتى ها جبران نشده و حق حاکم نمى گردد. از این بیان مى توان استفاده کرد که لازمه حق بودن آفرینش، وجود جهان دیگرى پس از این جهان است. ۱۰- علم تفصیلى خداوند، به لحظه لحظه عمر جهان و پدیده هاى آن، از آغاز آفرینش * «ما خلقنا السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ و أجل مسمًّى» تعیین «أجل» براى هر پدیده از سوى خداوند - از ابتداى آفرینش آن - بدان معنا است که خداوند، از لحظه آفرینش هر موجودى، تا پایان آن را مى داند و این مستلزم علم تفصیلى خداوند، به لحظه لحظه تحولات آنها است. ۱۱- کافران، روى گردان از انذارها و هشدارهاى الهى «و الذین کفروا عمّا أُنذروا معرضون» ۱۲- توجه به محدودیت عمر زندگى، هشدارى به انسان ها و عاملى در جهت حق گرایى و روى آوردن آنان به حقایق دین* «ما خلقنا...إلاّ بالحقّ وأجل مسمًّى و الذین کفروا عمّا أُنذروا معرضون» برداشت بالا براساس این احتمال است که تذکر خداوند به «أجل مسمّى» - در پى تذکر به حقانیت هستى - هشدارى باشد به آدمیان که دل به زندگى ناپایدار نبندند و از حاکمیت حق غافل نگردند. ۱۳- کافران، گریزان از هشدارهاى الهى نسبت به زوال پذیرى دنیا و وجود معاد «و الذین کفروا عمّا أُنذروا معرضون» در این آیه، پیش از مسأله انذار، موضوع حقانیت هستى و محدود بودن حیات دنیوى مطرح شده است. با توجه به این مطلب مى توان گفت: یکى از موضوعات مورد انذار، ناپایدارى حیات دنیا و وجود رستاخیز بوده است. ۱۴ - یاد کرد حقانیت نظام هستى، انذارى به حق گریزان پوچ گرا * «ما خلقنا ... إلاّ بالحقّ ... و الذین کفروا عمّا أُنذروا معرضون» از آن جا که قبل از تعبیر «عمّا اُنذروا...»، انذار صریحى در این آیه و آیه قبل نیامده است، احتمال مى رود که نفس تذّکر به حقانیت هستى، هشدار به کسانى است که هستى را پوچ و بى هدف دانسته و هیچ تعهّدى در برابر ارزش ها ندارند. ۱۵- قرآن، پیام دار انذار و هشدار به کافران «تنزیل الکتب ... و الذین کفروا عمّا أُنذروا معرضون» از ارتباط این آیه با آیه قبل - که در آن مسأله نزول کتاب مطرح شده - استفاده مى شود که روى گردانى کافران، از انذارهایى است که در متن «کتاب» صورت گرفته است.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۶)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۳ آیه
  • افرینش اسمانها بر اساس حق+۸ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۱۳ آیه
  • افرینش اسمانها هدفدار و دور از هرگونه پوچی و بیهودگی+۷ آیه
  • محدودیّت عمر اسمانهای دنیا+۱۰ آیه
  • اسمانها و زمین و موجودات میان ان دو، دارای زمانی معیّن+۱ آیه
  • برپایی اسمانها و زمین تا اجل تعیینشده+۱ آیه
  • کافران، اعراضکننده از انذارهای الهی
  • ناتوانی غیر خدا، از هرگونه خلق و ایجاد+۱ آیه
  • افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۲ آیه
  • سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۲ آیه
  • جهان، دارای عمری معیّن و اجلی مشخص+۱ آیه
  • حقّانیّت نظام تکوین، متّکی بر حکمت الهی+۱ آیه
  • عزّت و توانمندی خداوند، از ریشههای حقّانیّت جهان افرینش+۱ آیه
  • خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۸ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۹ آیه
  • خلقت جهان افرینش بر اساس حق از سوی خداوند+۵ آیه
  • جهان، دارای عمری محدود و فرجامی مشخص+۱ آیه
  • حق بودن افرینش جهان، مقتضای برپایی قیامت+۷ آیه
  • حقّانیّت افرینش و عبث نبودن ان، مستلزم نزول کتاب اسمانی+۱ آیه
  • یادکرد حقّانیّت نظام هستی، انذاری به حقگریزان پوچگرا
  • خلقت جهان به فرمان خدا، بر اساس حق و به دور از بطلان+۲ آیه
  • زمین، دارای عمر و پایانی معیّن+۱ آیه
  • افرینش زمین، بر اساس حق+۹ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۱۳ آیه
  • افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۸ آیه
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۴ آیه
  • جهان افرینش، جلوه عزّت+۱ آیه
  • محدودیّت عمر اسمانها+۱۰ آیه
  • عمر زمین، محدود و پایان پذیر+۲ آیه
  • خلقت زمین، تعیین شده، در زمان و مدّت معیّن+۳ آیه
  • خلقت موجودات، بر اساس تقدیر الهی+۳ آیه
  • همه موجودات و اشیا، دارای قدر و تقدیر معیّن+۱ آیه
  • خلقت اسمانها، جلوه ای از قدرت مطلق الهی+۴ آیه
  • افرینش زمین، جلوه ای از قدرت مطلق الهی+۴ آیه
  • اندیشیدن درباره هدفداری و حقّانیّت خلقت و وجود حکمت در افرینش انسان و جهان، راهی برای پی بردن به حقّانیّت معاد+۹ آیه
واژه‌ها