آیه ۷۵ سوره ص

سوره ص، آیه ۷۵ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۷

قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْعَالِينَ

कहा, "ऐ इबलीस! तूझे किस चीज़ ने उसको सजदा करने से रोका जिसे मैंने अपने दोनों हाथों से बनाया? क्या तूने घमंड किया, या तू कोई ऊँची हस्ती है?"

معنی کلمات و عبارات
«خَلَقْتُ بِیَدَیَّ»: مستقیماً و بدون واسطه چیز دیگری، از قبیل پدر و مادر، آن را با قدرت خود آفریده‌ام. (یَد) کنایه از قدرت است. «أَسْتَکْبَرْتَ»: مراد این است که هم اینک خود را به بزرگی می‌زنی و تکبّر می‌ورزی. «أَمْ کُنتَ مِنَ الْعَالِینَ»: یا این که همواره از متکبّران و خود بزرگ بینان بوده‌ای. «الْعَالِینَ»: (نگا: یونس / ، دخان / ، مؤمنون / ).
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - سرزنش ابلیس از سوى خداوند، به خاطر نافرمانى از سجده بر آدم(ع) «قال یإبلیس ما منعک أن تسجد» برداشت یاد شده از آن جا است که آیه شریفه، در مقام توبیخ ابلیس و محکومیت عمل او است. ۲ - خداوند، از انگیزه نافرمانى ابلیس از سجده بر آدم، جویا شد و او را مورد بازخواست قرار داد. «قال یإبلیس ما منعک أن تسجد» ۳ - جویا شدن از انگیزه و علل عصیان و قانون شکنى، امرى شایسته و بایسته «قال یإبلیس ما منعک أن تسجد» از این که خداوند، از ابلیس جویاى انگیزه و علت تمردش شد - با آن که بدون آن هم مى توانست او را کیفر دهد - مى تواند مشعر به نکته یاد شده باشد. ۴ - انسان، برخوردار از مقام و جایگاهى بس والا و ارزشمند در پیشگاه خداوند «ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدىّ» تعبیر «خلقت بیدىّ» (با دو دست قدرت خویش آفریدم) - که درباره آفرینش انسان است - مى تواند کنایه از این حقیقت باشد که انسان موجودى والا مقام است; زیرا که او دست ساخته الهى است. همچنین اشاره به این نکته دارد که آفرینش او نیز بس مهم و مورد عنایت خداوند است. ۵ - آفرینش انسان، آفرینشى بس مهم و با عظمت و مورد توجه ویژه خداوند «ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدىّ» ۶ - انسان، جلوه اى از قدرت و عظمت خداوند «ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدىّ» ۷ - شیطان، موجودى مختار و با اراده «ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدىّ» سؤال از انگیزه تمرد ابلیس، گویاى مختار و با اراده بودن او است; زیرا تنها موجودات مختار و با اراده داراى انگیزه اند. ۸ - پرس و جوى خداوند از ابلیس، درباره تأثیر دو عامل خودبرتربینى و عالى رتبگى وى در تمردش از سجده بر آدم(ع) «قال یإبلیس ما منعک أن تسجد ... أستکبرت أم کنت من العالین»
تفسیر (۷)
روایات و احادیث

۹ - «عن محمد بن عبیدة قال: سألت الرضا(ع) عن قول اللّه عزّوجلّ لإبلیس: «ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدىّ»؟ قال: یعنى بقدرتى و قوّتى; [منبع: توحید صدوق، ص ۱۵۴، ب ۱۳، ح ۲; نورالثقلین، ج ۴، ص ۴۷۲، ح ۹۰.] محمدبن عبیده مى گوید: از امام رضا(ع) از سخن خداوند که خطاب به ابلیس فرموده: «ما منعک أن تسجد لما خلقت بیدىّ» سؤال کردم، امام فرمودند: یعنى او را با قدرت و قوت خود آفریدم».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۱)
  • افریده شدن ادم(علیه السلام) با قدرت و قوت خود خداوند
  • رانده شدن ابلیس از جایگاه مقرّبان و منزلت والای ان در پی سرپیچی از سجده ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • لعن و نفرین ابدی خدا، ثمره ترک سجده ادم(علیه السلام)برای ابلیس+۴ آیه
  • افرینش ادم(علیه السلام)، افرینشی با عظمت و مورد عنایت ویژه خداوند
  • اخراج ابلیس از بهشت ادم(علیه السلام)، با خواری در پی تمرد او+۵ آیه
  • تکبر و خود برتربینی ابلیس عامل سرپیچی وی از سجده بر ادم+۲ آیه
  • سرپیچی ابلیس از فرمان سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • اعتراف ابلیس به ناتوانی خویش در اغوای مخلصان+۵ آیه
  • احتجاج ابلیس با خداوند برای اثبات برتری خود بر ادم(علیه السلام)به دلیل افرینش او از اتش+۵ آیه
  • ابلیس، دارای اختیار در اطاعت یا معصیت خدا+۹ آیه
  • اتش، عنصری برتر و شریفتر از خاک در نزد ابلیس+۳ آیه
  • ابلیس، دارای روحیه استکباری+۲ آیه
  • استکبار ابلیس، منشا اخراج وی از جایگاه رفیع خویش+۱ آیه
  • استکبار ابلیس، موجب تمرّد وی از فرمان خداوند بر سجده به ادم(علیه السلام)+۶ آیه
  • استکبار ابلیس، موجب لعن دایمی خداوند+۲ آیه
  • گمراه کردن مردم، هدف ابلیس از مهلتخواهی و درخواست عمر طولانی+۹ آیه
  • عزم ابلیس بر گمراه کردن همه انسانها، جز مخلصان+۵ آیه
  • بندگی خدا و اخلاص، شرط رهایی از اغواگری ابلیس+۶ آیه
  • اعتراف ابلیس به ناتوانی خود در گمراه کردن بندگان خالص خدا+۵ آیه
  • دوزخ، جایگاه حتمی پیروان ابلیس+۸ آیه
  • افرینش ابلیس از اتش، موجب احساس برتری وی بر ادم(علیه السلام)+۴ آیه
  • ابلیس، مکلّف به سجده بر ادم(علیه السلام) از سوی خداوند+۷ آیه
  • خلقت ابلیس از اتش+۳ آیه
  • افرینش ابلیس از اتش، موجب احساس برتری وی بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • مؤاخذه ابلیس از سوی خدا به جهت تمرّد از سجده بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • سوگند ابلیس به عزّت پروردگار، جهت اغوای همه انسانها به جز مخلصان+۱ آیه
  • ناتوانی ابلیس در سلطه بر بندگان خاص خدا+۶ آیه
  • تمرّد ابلیس از فرمان خداوند به سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • گرفتاری ابلیس به لعن ابدی خداوند، در پی امتناع وی از سجده بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • اگاهی ابلیس به پیدایش نسلهایی از ادم(علیه السلام)و اغواپذیری اکثر انان+۱۰ آیه
  • علم ابلیس به اغواناپذیری گروهی از انسانها پیش از خلقت انان+۱۰ آیه
  • علم ابلیس به عزت و شکستناپذیری خداوند+۱ آیه
  • ابلیس، دارای عمر طولانی تا روز رستاخیز+۶ آیه
  • مقایسه خلقت از اتش و خلقت از خاک و اعلام نظر درباره برتری خود بر ادم(علیه السلام) از سوی ابلیس+۳ آیه
  • سقوط ابلیس از جایگاه رفیع، کیفر نافرمانی وی+۹ آیه
  • مورد لعنت خدا قرارگرفتن بر ابلیس، کیفر نافرمانی وی از امر خداوند+۷ آیه
  • دوزخ، کیفر قطعی ابلیس به دلیل اغواگری او+۱۲ آیه
  • گفتوگوی ابلیس با خدا درباره برخورداری او از عمر طولانی تا روز رستاخیز+۶ آیه
  • گفتوگوی ابلیس با خداوند درباره گمراه کردن مردم+۱۰ آیه
  • لعن ابلیس از سوی مؤمنان+۳ آیه
  • مهلتخواهی ابلیس برای زنده ماندن، و اجابت خدا+۶ آیه
  • گمراه کردن مردم، هدف ابلیس از مهلتخواهی+۴ آیه
  • ابلیس، موجودی نژادپرست+۳ آیه
  • وعید ابلیس در پی تمرد وی+۱۱ آیه
  • یاس ابلیس از اغوای بندگان خالص خداوند+۵ آیه
  • احتجاج ابلیس به خلقتش از اتش و افرینش ادم(علیه السلام) از خاک، برای اثبات برتری خود+۳ آیه
  • ابلیس موجودی دارای اختیار و اراده+۶ آیه
  • استکبار و سرکشی ابلیس در برابر فرمان خدا، باعث سقوط وی از جایگاه خویش+۳ آیه
  • خودبزرگبینی ابلیس، باعث عصیان وی در برابر فرمان خدا+۱۱ آیه
  • نژادپرستی، منشا برخوردهای مستکبرانه+۸ آیه
  • استکبار در برابر خدا، عامل تمرّد از اوامر الهی+۳ آیه
  • خودبرتربینی نژادی، زمینهساز استکبار در برابر خدا+۲ آیه
  • ابلیس، دارای روحیّه استکباری+۲ آیه
  • پیروی از ابلیس، سبب ورود به دوزخ و قرار گرفتن در کنار او+۵ آیه
  • تفاوت انسان با شیطان در ماده اوّلیّه خلقت+۴ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۱ آیه
  • تعصّب ابلیس به مادّه خلقت خویش، در مقایسه با مادّه خلقت ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • تعصّب ابلیس، در پی دارنده نافرمانی وی از فرمان خدا+۷ آیه
  • تکبّر و خودبرتربینی ابلیس، سبب اخراج وی از جایگاه والایش+۷ آیه
  • تمرّد و نافرمانی، پیامد تکبّر و خودبرتربینی+۴ آیه
  • تکبّر ابلیس، دلیل طرد و لعنشدن او از درگاه خداوند+۸ آیه
  • اعتقاد ابلیس به برتری نژاد خود، موجب تکبّر وی بر ادم(علیه السلام)+۴ آیه
  • ابلیس، از متکبّران در برابر فرمان خدا+۷ آیه
  • تکبّر و خودبرتربینی ابلیس، مانع سجده وی بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • تکلیف ابلیس از سوی خدا، برای سجده بر ادم(علیه السلام)+۷ آیه
  • تمرّد ابلیس از تکلیف سجده بر ادم(علیه السلام)+۷ آیه
  • تهدید ابلیس به دوزخ، از سوی خداوند+۶ آیه
  • تهدید پیروان ابلیس به دوزخ، از سوی خدا+۸ آیه
  • تهدید شیطان و پیروان او به جهنّم+۵ آیه
  • تکبر در برابر خدا، از موجبات جهنّم+۴ آیه
  • حرام بودن تکبر ،در برابر فرمان خداوند+۱۱ آیه
  • جواز لعن کردن شیطان+۴ آیه
  • اعتقاد ابلیس، به حاکمیّت مشیّت خداوند بر حیات و مرگ+۵ آیه
  • گفتگوی خدا با ابلیس، درباره کیفر وی، به جهت اغوای انسانها+۱۰ آیه
  • اتش، مادّه خلقت ابلیس+۳ آیه
  • عنصر خلقت ابلیس، موجب خودبرتربینی وی نسبت به ادم(علیه السلام)+۴ آیه
  • پندار خیر و برتری ابلیس، عامل تمرّد وی از اطاعت فرمان خداوند+۲ آیه
  • تکبّر ابلیس، عامل جهل وی به عدم برتری اش بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • خلقت با دست خداوند، کنایه از فرمان ویژه و اراده خاص خداوند
  • اجابت دعای ابلیس از سوی خداوند، با مهلت دادن تا زمان مشخص+۳ آیه
  • استکبار، مانع سجده و خضوع در برابر خدا+۳ آیه
  • سؤال سرزنش امیز خدا از ابلیس، درباره سبب تمرّد وی از سجده بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • سؤال سرزنش امیز خدا از ابلیس، درباره سبب تمرّد وی از سجده بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • تصمیم ابلیس برای گمراه کردن مردم+۵ آیه
  • اعتراف ابلیس به عجز و ضعف خویش، بر گمراهی گروهی اندک از انسانها+۸ آیه
  • سوگند ابلیس، به قدرت خداوند بر تلاش دایمی خود، جهت گمراهی حتمی تمام بندگان+۱ آیه
  • دست، مظهر و نماد قدرت و توانمندی
  • سوگند ابلیس به پروردگار، برای گمراه کردن انسانها+۸ آیه
  • قسم ابلیس به عزّت پروردگار، برای گمراه و منحرف کردن انسانها از راه درست+۱ آیه
  • قسم خداوند به حق، برای وارد کردن ابلیس و پیروانش در جهنّم+۱ آیه
  • ماجرای سجده ملایکه در برابر ادم(علیه السلام) و نافرمانی ابلیس، شایسته نقل و یاداوری+۸ آیه
  • اگاهی ابلیس به وقوع قیامت و درخواست عمر طولانی تا ان روز، از سوی وی+۵ آیه
  • گِل، عنصری پست تر از اتش، از دیدگاه ابلیس+۵ آیه
  • جواز لعن بر شیطان+۴ آیه
  • تکبّر شیطان، عامل طرد و لعن او تا قیامت، از سوی خداوند+۳ آیه
  • لعن ابدی خداوند بر ابلیس، به دلیل تمرّد از فرمان سجده بر ادم علیه السلام+۴ آیه
  • استکبار ابلیس، موجب لعن دایمی خداوند+۵ آیه
  • مرگ ابلیس در مابین نفخ اوّل و دوم صوراسرافیل+۲ آیه
  • ملامت و مؤاخذه ابلیس، به جهت تمرّد از سجده بر ادم علیه السلام+۵ آیه
  • هبوط ابلیس از بهشت ادم علیه السلام+۶ آیه
  • تکبّر ابلیس نسبت به ادم علیه السلام، عامل هبوط وی+۵ آیه
واژه‌ها